ReportageVersoepeling Groot-Brittannië

Niet iedere Brit is even gerust op soepelere coronaregels: ‘Zou jij je zoon naar school sturen? Echt?’

Waterloo Bridge in Londen.Beeld AFP

Het is tijd weer aan het werk en naar school te gaan, zegt de Britse premier Boris Johnson. Zijn aansporing vindt weinig weerklank bij de bevolking. Veel Britten zijn bevangen door corona-angst. Terecht, vindt de een. Een ander: ‘Mensen verliezen hun realiteitszin.’

‘Zou jij je zoon naar school sturen? Echt?’ Verbazing maakt zich meester van Denise, een basisschooldocent uit Kensal Rise, een wijk in het Londense stadsdeel Brent. Ze zit met een kop koffie aan een picknicktafel bij een café, nadat ze ‘les’ heeft gegeven aan een paar kinderen van ‘key workers’ in een school nabij het Wembleystadion. Het plan van de regering om basisscholen op 1 juni deels te heropenen noemt de vijftiger onverantwoord. ‘Zeven van onze docenten hebben covid gehad, twee lagen aan de beademing op de ic. Het is veel te vroeg om de lockdown af te bouwen. De economie, die kan nog wel wachten.’

Het openen van de basisscholen voor de oudste en jongste scholieren is een van de controversiële plannen die Boris Johnson zondagavond aankondigde. In een door maar liefst 30 miljoen Britten bekeken toespraak – de helft van de bevolking – zei de premier dat het einde van de corona-nacht in zicht is. Het gebod ‘Blijf thuis’ werd versoepeld tot ‘Blijf alert’. Hij riep mensen die hun werk niet thuis kunnen doen op om, waar mogelijk, vanaf woensdag weer aan de slag te gaan. ‘Gebruik het gezonde verstand’, was het bijbehorende advies. Zo raadde hij landgenoten af het openbaar vervoer te gebruiken.

Volle bussen

Dat laatste blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Afgelopen dagen verschijnen beelden van volle metro’s en bussen in Londen. Vervoerbazen zien zich genoodzaakt forenzen op te roepen andere vervoermiddelen te zoeken, zoals de fiets. Probleem is dat fietsen in Londen vooral populair is bij het nog steeds thuiswerkende kantoorpersoneel, niet bij mensen die naar fabriek, school of bouwplaats gaan. Labour en de vakbonden zijn woedend over de versoepeling. De socialist Dawn Butler, afgevaardigde voor Brent, heeft ophef veroorzaakt met de beschuldiging dat Johnson ‘mensen eropuit stuurt om besmet te raken met corona’.

Vanuit zijn eigen partij wordt de Conservatief Johnson juist opgejaagd de lockdown zo snel mogelijk te beëindigen om zodoende de economie van de ondergang te redden en de leerachterstand bij scholieren niet te ver te laten oplopen. De premier kan deze druk negeren in de wetenschap dat de bevolking de lockdown heeft omarmd. Liefst 90 procent, zo wijst een peiling uit, is tegen het snel afbouwen ervan, terwijl slechts 2 procent vindt dat het te lang duurt. Uit een vergelijkend Europees onderzoek van Cambridge University komt naar voren dat de Britten de minste moeite hebben met de lockdown, en de meeste virusvrees hebben.

Dat was voor de lockdown-scepticus Toby Young reden te schrijven dat zijn landgenoten ‘scaredy cats’ zijn geworden, angsthazen. Degene die het onderzoek deed, sociaal-psycholoog Sander van der Linden, meent dat de Britten zich oprecht zorgen maken over het hoge aantal doden. Ze tonen ze hun gereserveerdheid door zo min mogelijk naar buiten te gaan teneinde kwetsbare medeburgers niet te besmetten. Wat ook meespeelt is dat de Britse lockdown minder strikt is dan die in Frankrijk en Italië. Volgens sommige ondernemers en conservatieve columnisten genieten de Britten van een ‘betaalde vakantie’.

Op slippers

Dat lijkt zeker te gelden voor Michael Simpson, die op zijn slippers geduldig in de lange rij voor de NatWest-bank tegenover metrostation Willesden Green staat. ‘Ik geniet dagelijks van de vrijheid’, zegt de 52-jarige die normaal gesproken in een ‘swanky’ restaurant werkt, ‘ik wandel, geniet van de vogelgeluiden, maak foto’s, help de oudere buren en lees boeken van Osho, een Indiase goeroe. Het is fijn dat mensen een beetje afstand bewaren. Niemand loopt tegen je op.’ Simpson, die dit ‘de saaiste apocalyps denkbaar’ noemt, verwacht dat hij in de loop van de zomer weer aan het werk moet. ‘Enige probleem is dat ik daarvoor naar Oost-Londen moet. Hoe kom ik daar zonder metro?’

Aan de overkant van de weg is de 35-jarige David James voor het eerst sinds zeven weken aan het werk. ‘Pure noodzaak’, zegt de tuinarchitect, terwijl hij een muurtje van de Queensbury-pub repareert, ‘ik moet geld verdienen voor mijn gezin en wil niet van aan het infuus van de staat liggen. Gelukkig werk ik in de openlucht, niet binnen.’ Over de lockdown heeft hij geen uitgesproken mening. ‘Ik ga ervan uit dat de regering weet waar ze  mee bezig is. Ik heb geen inzage in het wetenschappelijke advies en weet niets van virussen. Ze hebben vast fouten gemaakt, maar dat is logisch omdat een situatie als deze nooit is voorgekomen.’

Ambulances

Een van de voornaamste kritiekpunten is het te laat in actie komen, wat er mogelijk toe heeft geleid dat de Britten nu een achterhoedegevecht voeren. Wie door Londen rijdt, ziet en hoort om de haverklap ambulances. Zeker in Brent, het stadsdeel dat het hardst getroffen is. ‘Het beangstigt je’, zegt de gepensioneerde ambtenaar Philip Kelly, die net naar de Sainsbury-supermarkt is geweest. ‘Ik zit al weken opgesloten in mijn flatje. Het is voor mijn eigen bestwil, maar makkelijk is het niet. Ik mis de sociale contacten, de pub’, zegt de Ier. ‘Je bent de eerste die me in dagen aanspreekt. Mensen zijn bevreesd.’

Een kleine verandering is dat de Britten sinds deze week op een parkbankje kunnen zitten, zonder te worden weggejaagd door politieagenten. Ze mogen nu ook hun ouders in levenden lijve zien, zolang het buiten is en iedereen twee meter afstand houdt. Op bezoek gaan bij paps en mams, of hen thuis ontvangen, blijft echter verboden. Omdat wel het is toegestaan klusjesmannen en schoonmakers te ontvangen, hebben sommige Britten gezegd dat ze hun ouders gaan betalen om klusjes te komen verrichten. ‘Hebben jullie niet gezien hoe krankzinnig dit allemaal is?’ vroeg televisiepresentator Phillip Schofield aan een minister.

Obsessie

Volgens de socioloog Frank Furedi zijn het de tegenstanders van de regering, zowel in de politiek als in de media, die een klimaat van angst en beven creëren door te roepen dat regeringsvoorstellen onzinnig en onveilig zijn. ‘Het probleem is dat de regering niet genoeg zelfvertrouwen bezit om deze aanvallen te ontkrachten’, zegt de auteur van het boek How fear works: culture of fear in the 21st century. ‘Het gevolg daarvan is dat de obsessie met veiligheid die de Britse samenleving al tijden domineert, nu extra wordt aangezet. Mensen worden onnodig angstig en verliezen hun realiteitszin.’

In de dagelijkse praktijk zijn jongeren de voornaamste lockdown-sceptici. De helft van de millennials is tijdens de lockdown vrienden blijven ontmoeten, met name in Londen, waar de politie slechts in uitzonderlijke gevallen boetes uitdeelt. Omdat vooral jongeren kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt staan velen te trappelen om weer te gaan werken. Dat geldt zeker ook voor de Zuid-Italiaanse barista Michael in de Minkies Deli in Kensal Rise, een van de eerste plekken waar zittend koffie kan worden gedronken. ‘Het is heerlijk om weer onder de mensen te zijn’, zegt de onbezorgde twintiger, ‘ik had er genoeg van om voor huisman te spelen.’

Het aantal Britse coronadoden is donderdag met 428 toegenomen, waardoor het totale aantal 33.614 heeft bereikt, het hoogste in Europa. Bij de dagelijkse persconferenties van de Britse regering, worden de Europese aantallen sinds deze week niet langer met elkaar vergeleken, omdat de ware aantallen pas na de crisis bekend zullen worden. Maar volgens oppositieleider Keir Starmer schaamt de regering zich voor de cijfers. 

Hoofdstad Londen is niet langer ’s lands voornaamste besmettingshaard, maar Barrow-in-Furness, een stadje aan de Ierse Zee. Beveiligers vormen de voornaamste risicogroep, blijkt uit een analyse van 2494 sterfgevallen. Die worden gevolgd door taxichauffeurs, keukenpersoneel, zorgmedewerkers en buschauffeurs. Tweederde van de Britse corona  slachtoffers is man. Het jongste slachtoffer een drie dagen oude baby, die stierf in een Welsh ziekenhuis.

De coronacrisis heeft voor een onbekend verschijnsel gezorgd in Groot-Brittannië. Aan de grenzen met Wales en Schotland voert de politie controles uit om te voorkomen dat Engelsen er komen recreëren. De Eerste Ministers van Wales en Schotland hebben geweigerd om de door premier Boris Johnson ingevoerde versoepeling te volgen. Ze vinden de tijd nog niet rijp en beweren niet te zijn betrokken bij de koerswijziging van 10 Downing Street. Ook de Noord-Ierse regering negeert Johnson. De Schotse leider Nicola Sturgeon wordt ervan beticht de crisis te gebruiken om naar strijd voor onafhankelijkheid kracht bij te zetten. Niet alle Schotten zijn blij met de beslissing van Sturgeon om het nationale huisarrest te handhaven. In Edinburgh, Glasgow, Inverness, Aberdeen en Dundee is voor het weekeinde een ‘Unified Peaceful Mass Gathering’ aangekondigd. De politie zegt tegen deze lockdownprotesten te zullen optreden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden