Analyse

Niet Hoekstra maar het CDA schuttert door de campagne

Van het enthousiasme waarmee Wopke Hoekstra in december als de nieuwe lijsttrekker van het CDA werd onthaald, is nog weinig over. Hoekstra schuttert zich door de campagne en oogst kritiek om zijn ogenschijnlijk gebrekkige voorbereiding en foute keuzes. Kritiek die hem treft, maar de partij als geheel zich moet aantrekken.

CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra start de verkiezingscampagne tijdens het partijcongres. Beeld ANP
CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra start de verkiezingscampagne tijdens het partijcongres.Beeld ANP

De worsteling die Hoekstra nu doormaakt, wortelt in 2012, toen het CDA zich na de afstraffing door de kiezers voor het regeren met gedoogsteun van de PVV, opnieuw moest uitvinden. Onder leiding van Sybrand Buma werd een conservatief-christelijke lijn uitgezet, met aandacht voor veiligheid, en voor oer-Nederlandse waarden en normen. Buma was de man van het Wilhelmus op scholen, de maatschappelijke diensttijd voor jongeren, van een ereplek voor de Acte van Verlatinghe en een zodanige angst voor verwatering van de Nederlandse identiteit dat vraagtekens werden gezet bij de dubbele nationaliteit van koningin Máxima.

Met die koers krabbelde het CDA overeind. Negentien zetels waren in 2017 genoeg om de derde partij te worden. Het CDA mocht meebesturen en deed dat met zeer zichtbare ministers: Hoekstra, De Jonge, Grapperhaus. De toekomst lachte de partij tegemoet. Totdat Buma het burgemeesterschap van Leeuwarden een aanbod vond dat hij niet kon weigeren.

Tussenpaus Heerma

Pieter Heerma werd zijn opvolger als fractieleider. Met als clausule dat hij niet ook partijleider wilde zijn. Wat de facto betekende dat het CDA het anderhalf jaar zonder duidelijk gezicht naar buiten moest stellen – Heerma stelde zich op als tussenpaus en hoofd van de binnendienst.

Intussen verwaterde de conservatief-christelijke koers van Buma. Veel voorstellen in die richting zouden ook niet in het verkiezingsprogramma terugkeren. Heerma is eerder van de sociaal-christelijke lijn en de sturende overheid, van hem komt het accent op volkshuisvesting dat nu wordt uitgedragen.

Alles over de verkiezingen

Op 17 maart kiezen we een nieuwe Tweede Kamer. Op deze pagina leest u onze lijsttrekkersinterviews, vindt u onze analyses van de partijprogramma’s en kunt u onze stemwijzer doen.

Terwijl de fractie zocht naar een nieuw profiel, werd ook de partijleiding vervangen. Begin 2019 trad de advocaat Rutger Ploum aan, die van het CDA de grootste partij wilde maken, en daarbij een voorkeur aan de dag legde voor regeren over links. Het was Ploum die moest zorgen voor een nieuwe leider, en daartoe en lijsttrekkersverkiezing wilde. Daarbij zijn fouten gemaakt waarvan Hoekstra nu nog steeds de wrange vruchten plukt. Om te beginnen door Hoekstra zelf, die zich pas half juni terugtrok als kandidaat omdat hij zich meer bestuurder dan beroepspoliticus voelde. Had hij dat besluit eerder genomen, dan was de beschadiging van tegenkandidaat De Jonge – die overigens niets voor zo’n verkiezing voelde – niet zo vroeg ingezet.

Zelfoverschatting De Jonge

Een volgende inschattingsfout werd gemaakt door De Jonge, die coördinerend coronaminister werd, en lang dacht twee zware portefeuilles – hij zou later tot lijsttrekker worden gekozen – te kunnen combineren. Uiteindelijk moest hij bekennen zichzelf te hebben overschat. Die misrekeningen kwamen het CDA duur te staan.

Toen half december alsnog een beroep op Hoekstra werd gedaan, haalde een deel van het CDA opgelucht adem: In veler ogen was hij de man die het Rutte moeilijk kon maken. Waar was die hoop op gebaseerd? Hoekstra had een paar lezingen gegeven die indruk maakten en had het krediet dat nu eenmaal bij een minister van Financiën hoort. Zijn benoeming kwam net op tijd om met zijn gezin en sportiviteit te shinen in de kerstedities van kranten en tv.

Hem restten niet meer dan twee maanden om alle dossiers onder de knie te krijgen. Met stevige debatten had hij amper ervaring. En dat voor een man die een achtergrond als consultant heeft – eerder oplossingsgericht dan geneigd de confrontatie te zoeken. Dat alles zie je terug in de tv-debatten, waar hij soms over het eigen programma het antwoord schuldig blijft en zich in de hoek laat drijven door meer ervaren debaters als Jesse Klaver. Zijn campagneteam was kennelijk niet bij machte hem voor uitglijders te behoeden.

Wat hem ook parten speelt, is dat het CDA zijn interne verdeeldheid niet langer verborgen kan houden. Pieter Omtzigt kreeg vleugels door de toeslagenaffaire en de lijsttrekkersverkiezing, waarbij hij alle verwachtingen overtrof. Hij voert zijn eigen campagne met eigen thema’s – rechtsstatelijkheid, transparantie, zuiver bestuur – die weinig van doen hebben met wat het CDA verder uitdraagt. In zijn kielzog gaan Kamerleden als Martijn van Helvert en Chris van Dam met eigen accenten voor een persoonlijk mandaat.

Van die veelkoppige, met zichzelf worstelende partij werd Hoekstra de aanvoerder op een moment dat hij de inhoud van de boodschap niet meer naar zijn hand kon zetten. Na de verkiezingen is het CDA toe aan meer centrale regie, groot onderhoud en nazorg voor de kroonprinsen.

Podcast Koorts

In de politieke podcast Koorts word je in aanloop naar de verkiezingen iedere week bijgepraat door Sheila Sitalsing, Pieter Klok en Gijs Groenteman en de Haagse redactie van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden