Niet het einde van de wereld

In Latijns-Amerika werd Pamela Druckerman gegrepen door de wereldwijde verschillen in opvattingen over overspel. Ze schreef er een boek over....

‘Als je vragen over het Nederlandse vreemdgaan hebt, stel die dan eerst. Ik kan je niet meer vertellen dan dat jullie ergens onder in de middengroep bungelen, terwijl Simon er alles van weet.’ Simon is Simon Kuper, echtgenoot van de overspeldeskundige. Hij is een Britse journalist die in Nederland opgroeide. Met hun dochtertje van 2 wonen ze aan een binnenplaats in het elfde arrondissement van Parijs, in een huisje dat lijkt op een grot waar zojuist een speelgoedexplosie heeft plaatsgevonden.

‘Jullie zijn minder vrij dan jullie denken’, waarschuwt Kuper voordat hij ons alleen laat. ‘Nederlanders staan minder positief tegenover overspel dan in de jaren zeventig.’

‘Maar’, vult Pamela Druckerman ter vergoelijking aan, ‘jullie staan heel tolerant tegenover seks voor het huwelijk, en tegenover homoseks zijn jullie het meest welwillend van de hele wereld.’

Vijf jaar geleden was Pamela Druckerman (38) een keurige financieel journalist voor The Wall Street Journal, een op geld verdienen georiënteerde Amerikaanse krant van het Murdoch-concern. Intussen heeft ze een andere roeping. Hier, op een luie stoel met voetenbankje in haar Parijse woongrot, zit een internationaal vermaarde overspeldeskundige. Die, om het beeld compleet te maken, in augustus een tweeling verwacht.

De naam van overspelspecialist dankt ze aan haar boek Lust in Translation, onlangs in het Nederlands verschenen onder de titel Over de grens – De internationale verleiding van het vreemdgaan. Voor dat boek reisde ze de wereld rond. Chinezen, Japanners, Russen, Israëli’s, Amerikanen, Zuid-Afrikanen, Indonesiërs en Fransen vertelden haar over hun buitenechtelijke relaties. Ze kwam terug met verbazingwekkende verhalen. Over Amerikanen die hun hele verdere huwelijksleven doorbrengen met het ontleden van die ene overspelige nacht. Over Russische vrouwen die in een hevige concurrentieslag verwikkeld zijn om de schaarse mannen. Over Japanners, die in eigen land geen tweepersoonsbed kunnen kopen.

Hoe het allemaal begon, vertelt ze in haar boek. Als een echte Amerikaanse, behept met een aangeboren wantrouwen tegen buitenechtelijke seks, kreeg ze als correspondente in Latijns-Amerika het ene aanzoek na het andere. ‘Dat zette me aan het denken’, vertelt ze. Daar kwam de affaire-Lewinsky overheen, die genadeloos de obsessie van Amerikanen met buitenechtelijke seks blootlegde. ‘Toen drongen de enorme verschillen in opvattingen over overspel tot me door. Ik dacht: dit moet gedaan worden. Dit onderwerp is te mooi om te laten liggen.’

Een van de verbazende kanten aan haar boek is dat haar gesprekspartners alles vertelden wat ze met hun partner voor geen goud zouden bespreken. ‘De garantie van anonimiteit deed wonderen’, zegt Druckerman. ‘Maar wat minstens zo belangrijk was: voor veel mensen is hun buitenechtelijke affaire het mooiste wat hen overkomen is. Ze branden van verlangen om erover te praten.’

Daarnaast brengt elk land zijn eigen opportunistische redenen mee. Russen praatten vanwege het vooruitzicht van een gratis lunch of drank, Fransen wilden graag hun Engels oefenen, Amerikanen hoopten met hun verhaal anderen te kunnen helpen, Japanse businessmen spraken vrijelijk, op voorwaarde dat hun vrouw het niet te weten zou komen.

De gesprekken over vreemdgaan hebben haar zelf niet onberoerd gelaten. Een dag eerder zag ze de vriend van een goede vriendin ’s morgens vroeg uit een woning komen, ver van waar hij woonde. ‘Ik heb haar gebeld en gevraagd: moet ik me zorgen maken? Rustig maar, dat is het huis van zijn ouders, was haar antwoord.

‘Ik was een typische Amerikaanse. Een vaste relatie zag ik als een cel zonder ramen. Nu weet ik dat er ramen en deuren in die cel zitten, en dat die open kunnen. Als ik een man en een vrouw samen zie, aan een stil tafeltje achterin een restaurant, ga ik er niet meer van uit dat ze getrouwd zijn.’

Druckerman woont sinds vijf jaar in Parijs. Zoals de Amerikaanse omgang te typeren is aan de hand van de Lewinsky-affaire, waarbij ook de verdedigers van Clinton steeds benadrukten dat overspel absoluut not done was, zo heeft Frankrijk als ijkpunt de begrafenis van François Mitterrand. Aan de groeve in Jarnac stonden in januari 1996 niet alleen zijn vrouw Daniëlle en hun twee zonen, maar ook Anne Pingeot, jarenlang de maîtresse van de president, en hun dochter, Mazarine. Verbazing alom, maar geen Fransman sprak er kwaad van dat hun president zo lang een buitenvrouw had. Ogenschijnlijk duidde dat op een soepele omgang met buitenechtelijke relaties. In werkelijkheid hield Mitterrand er jarenlang een antiterreureenheid op na die moest voorkomen dat journalisten nare dingen over zijn maîtresse zouden schrijven.

‘Er is hier veel flirting maar weinig cheating’, vertelt Druckerman. ‘Voor Amerikanen leidt een flirt tot seks zoals bier de eerste afslag naar heroïne is. In Frankrijk zien ze dat anders. Fransen gaan meer ontspannen met vreemdgaan om. Ze moraliseren niet graag, ze zullen niet zeggen dat het verkeerd is. Zelfs het woord ontrouw vermijden ze, omdat dat suggereert dat trouw aan je partner belangrijker is dan trouw aan jezelf.’ Alain Giami, directeur van het Franse instituut voor gezondheids- en medisch onderzoek, hield het tegenover haar liever bij de term ‘simultaan multipartnerschap’.

Waar de Russen er niet om malen, en de Fransen in discretie geloven, daar willen de Amerikanen eindeloos praten over elk slippertje. Hun therapeut, hun vrienden, hun partner – iedereen moet het horen. ‘Ik heb dat altijd vermoeiend gevonden’, zegt Druckerman. ‘Maar ik wist geen alternatief. Denk aan al die gesprekken die op dit moment in New York plaatsvinden: zijn we al echt boyfriend-girlfriend? Hebben we een relatie, of nog net niet? Hier bestaat dat niet. Er hangt in Frankrijk een gordijn tussen de partners. Dat is sexy, het geeft energie aan je relatie.’

Zoals ze het vertelt, klinkt het alsof Amerikanen hun relatie op wantrouwen baseren, en de Fransen op vertrouwen. De overspeldeskundige is het daar niet mee eens. ‘Ik geloof dat elke relatie met vertrouwen begint. Maar in Amerika wordt een geheim als een leugen gezien, terwijl ze hier het concept van de geheime tuin hebben. Trouwen hoeft niet hetzelfde te zijn als je privacy opgeven.’

Haar onderzoek wees uit dat Rusland tot de absolute overspel-koplopers behoort. Denk aan al die Russen die op elkaar gepropt zitten, zegt ze: kinderen, ouders, schoonmoeders, allemaal in hetzelfde kleine appartement. Een affaire is dan het grootste plezier dat je jezelf kunt doen. Daar komt bij dat de gemiddelde levensverwachting van een man 59 jaar is. Het reusachtige overschot drijft Russische vrouwen in de armen van de paar mannelijke overlevers.

‘Ook de politieke geschiedenis is belangrijk’, voegt Druckerman toe. ‘In de Sovjet-Unie moest je liegen om te overleven. Op de leugen rustte zodoende geen taboe. Dat is na de omwenteling zo gebleven.’

Ook op het gebied van vreemdgaan is China een land in opkomst, ondervond Druckerman. ‘Daar zijn enorme veranderingen op seksueel gebied aan de gang. Er zijn complete dorpen ontstaan voor bijvrouwen. En dankzij de economische groei zijn er mannen die het zich kunnen permitteren die vrouwen te onderhouden.’

In haar boek passeren veel verklaringen voor ontrouw en de reactie daarop. Biologische redenen lijken geen belangrijke rol te spelen. Zijn koppels zonder kinderen minder trouw? Ze moet bekennen dat ze het antwoord niet weet. ‘Er is op dit gebied nog zo weinig onderzocht. Moeders met jonge kinderen hebben vaak geen zin in seks, dat is bekend. Dus zijn jonge vaders misschien juist eerder geneigd eens buiten de deur te kijken. Maar wat ik nu zeg is een gok.’

Alle vernuftige, bizarre ontrouwverhalen die ze wereldwijd hoorde, heeft ze in haar boek gebruikt. Op één na, omdat Engeland geen apart hoofdstuk in haar boek kreeg. De hoofdpersoon is een getrouwde Britse bankier van eind dertig. ‘Een jaar eerder had hij zich met volle overgave op datingsites gestort. Hij vertelde me dat hij een spreadsheet had gemaakt met alle soorten vrouwen met wie hij het bed wilde delen: Japanse, trio’s, roodharige, Pakistaanse, zwarte, hindi. Hij had ze bijna allemaal afgewerkt en was dolenthousiast. Geen idee dat de mogelijkheden zo groot zijn, vertelde hij me. De barbecues op zondagmiddagen waren ineens een ontmoetingsplaats voor eventuele bedgenoten geworden. Hij was trots op zichzelf. Maar tegelijk doodsbang dat zijn vrouw erachter zou komen.’

Hoe bevalt het haar eigenlijk, de rolverwisseling van financieel journalist naar overspelspecialist? ‘Het is een veel beter onderwerp voor op feestjes’, zegt Druckerman. ‘Het onderwerp, en dan vooral seksuele relaties in bredere zin, heeft m’n blijvende belangstelling. Maar ik wil er niet steeds over praten; als dokter zou ik ook niet aldoor over operaties willen vertellen.’

Heeft ze ten slotte een raad voor de lezer die, terwijl hij/zij dit leest, met de eigen geheimen of verlangens worstelt? ‘Ik ben journalist en geen relatietherapeut, mijn man kan dat beamen. Wat ik van dit boek heb geleerd is dit: als alles in orde is, blijf dan vooral bij je partner. Een hechte relatie moet je koesteren. Maar ga je vreemd, dan hoeft dat niet het einde van de wereld te betekenen. En zeker op een dag als vandaag, als de zon schijnt, wil dat niet zeggen dat je relatie er heel slecht voor staat.

‘Van de Fransen leerde ik dat je elkaar ruimte moet gunnen. Als m’n man op reis is, hoef ik het nummer van zijn hotelkamer niet te weten. Aan dat van zijn mobiele telefoon heb ik genoeg.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden