Niet gebouwd voor het echte leven

Het Boekenweekessay van de 'Weense' Nederlandse schrijver die schuilgaat achter de naam Marek van der Jagt beslaat vijf pagina's. Het is een betoogje over liefde, begeerte en overspel, dat uit zijn voegen barst van de stoer geponeerde stellingen, die wel lekker in het gehoor liggen....

Wat de opmaat leek tot een beschouwing over de ware liefde of de onmogelijkheid daarvan, blijkt een lege Sinterklaassurprise. We krijgen het verslag te horen van van een empirisch onderzoek, 'het onderzoek naar de ware aard van Marek van der Jagt'. Het zijn de notulen van het leven van een mislukte Don Juan, met een voorkeur voor andere zielepoten.

Lezers van de romans van Marek van der Jagt en zijn tweelingbroer Grunberg komt het personage, en de toonaard van het verhaal, bekend voor. Ook deze 'Marek' is niet gebouwd voor het echte leven. Daarom ging hij schrijven, om zo te kunnen 'heersen'. En omdat een schrijver de mensheid dient te observeren, 'zoals een bioloog een groep olifanten', bestudeert hij zijn eigen gedragingen en verlangens zo neutraal mogelijk. Een jongen die al vroeg vaststelde 'dat niemand van mij kon houden' is een mooi studieobject.

Testcases zijn z'n veroveringen. Oefeningen in macht, te beginnen bij het 'dresseren van zijn familie, en vervolgens op de vrije markt van de liefde. De resultaten noteert hij in kasboeken. Ze liegen er aanvankelijk niet om. Zijn vaste vriendin, een Weense sociologe, laat zich graag bedriegen. Moeiteloos fêteert de kleine Don Juan eenzame villabewoonsters en naaikransleden met geld uit haar huishoudpot. Glimlachend laten huisvrouwen bij wie hij aanbelt met de woorden 'Ik ben gekomen om u te verkrachten', hem binnen.

Het begint er aardig op te lijken. Vooral als de vrouwen zich aan hem vastklampen als vliegen aan een rottend klokhuis. Maar dan treedt ook meteen het bederf in, in de vorm van medelijden. De koele minnaar zijn Waterloo, in de rondreizende celliste V., die suggereert net zo'n bedrieger te zijn als hij. Jaloezie gaat aan hem vreten. Maar als haar bedrog een leugen blijkt, en de liefde misschien wel echt is en wederzijds, moet hij haar wegsturen: onderzoek dat op het echte leven dreigt te lijken, is bij voorbaat gecorrumpeerd. De enige 'monogame relatie' die de stumper dan nog onderhoudt, is die met zijn eenzaamheid.

Dat een essay na enkele pagina's 'ontspoort' in een verhaaltje zou zo erg niet zijn, als het een briljant verhaaltje was. Misschien lijkt het essay al snel een verhaaltje omdat we niet weten wie het woord tot ons richt. Grunberg schreef essays waarin hij aanstekelijk vertelt over zijn voorliefdes en helden. Maar deze essayist is een personage, een verzonnen Marek die het mombakkes van een schrijver opzet om te 'heersen'.

Er heerst niets in deze pagina's. De stelligheid heeft geen overtuigingskracht en het verhaal wordt in luttele pagina's afgeraffeld. Op z'n best is het een intrigerende opzet voor wat een aardige Grunberg/Van der Jagt-roman zou kunnen worden. Nu ontbreekt de gedrevenheid, en wat geestig en ontroerend zou zijn als je de personages beter leerde kunnen, is nu alleen pedant. Van der Jagt houdt niet zo van opdrachtgevers; hij bestaat al in opdracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden