Niet een president die harten verovert

Thabo Mbeki begint aan zijn tweede en officieel laatste termijn als president van Afrika's machtigste land. Nu moet hij proberen de hele natie te verenigen....

Hij was overal. Soms zelfs kon je hem haast aanraken of de hand schudden. De afstandelijke, volgens sommigen zelfs wat pedante president van Zuid-Afrika toonde zich in de verkiezingscampagne een jongen van het volk, niet te beroerd om ergens op de grond te gaan zitten als er geen stoel was. Als hij maar won.

Winnen deed hij, de 61-jarige Thabo Mvuyelwa Mbeki uit Transkei.

Zijn partij, het ANC, waarvan 'de kameraden' Zuid-Afrika bevrijdden van de apartheid, bleek ook bij de derde democratische verkiezingen verreweg het populairst. Mbeki zelf is dat veel minder. Gerespecteerd: ja; vooralsnog vrijwel onbetwist als leider: zeker.

Maar niet een man die harten verovert. Die laatste rol was natuurlijk weggelegd voor Nelson Mandela, de echte Vader des Vaderlands en de eerste president van het vrije Zuid-Afrika. Als leider had Mandela het in zekere zin gemakkelijk. Hij kon vrijuit pleiten voor de verzoening tussen blank en zwart. Vrijwel niemand sprak hem aan op de effectiviteit van zijn beleid.

Na vijf jaar hield Mandela het vrijwillig voor gezien. In Zuid-Afrika was de euforie over de geweldloze machtswisseling van blanke minderheid naar zwarte meerderheid inmiddels voorbij. Aan Mbeki viel de taak toe het hele land verder te sturen in zijn ontwikkeling.

Hij is daarin uitstekend geslaagd, zo vindt Mbeki zelf. Als econoom weet hij als weinig anderen hoe de motor van Afrika op gang gehouden moet worden. En als anti-apartheidsactivist met een zeer rijke staat van dienst zijn de belangen van met name de zwarte meerderheid bij hem in goede handen.

Wie meent hierop iets te kunnen afdingen, stuit op de eerste plaats op kritiek van Mbeki zelf. Erkennen dat zaken anders aangepakt moeten worden of ronduit fout zijn gegaan, hoort niet tot zijn karaktereigenschappen.

Mbeki, zo zeggen zijn tegenstanders, heeft een 'broos ego'. Onder de sterke en trotse leider zou een man schuilgaan die bang is voor uitholling van zijn macht. Daarom ook, bijvoorbeeld, dat in de discussies over de aanpak van aids, of de 'stille diplomatie' ten aanzien van het buurland Zimbabwe, Mbeki bij alle kritiek zijn hakken steeds feller in het zand heeft gezet. Gezonde tegenspraak ziet hij al snel als een persoonlijke aanval.

En dat vooral als de tegenspraak van blanke Zuid-Afrikanen komt. Het racisme dat hij in de tijd van de apartheid op zo veel manieren is tegengekomen, heeft veel meer dan bij Mandela een kras op zijn ziel achtergelaten. Veel blanken, zo heeft hij zelf gezegd, zien zwarten als 'mensen die lui zijn, oneerlijk, crimineel, corrupt, en niet echt in staat een land te besturen'. Tegen dat vooroordeel, dat inderdaad bestaat, maar in het nieuwe Zuid-Afrika steeds kleiner wordt, blijft Mbeki vechten.

Een typische Mbeki-manier om dit gevecht aan te gaan, is door zich een superieur intellectueel te betonen. Hij is de zelfverklaarde vader van de Afrikaanse Renaissance, de man die wekelijks vanachter zijn laptop het volk een brief schrijft en de spreker die graag Shakespeare citeert, zij het volgens andere kenners nogal eens in een verkeerde of minstens onhandige context.

En toch is hij de president van 45 miljoen Zuid-Afrikanen; van zwarten, kleurlingen, blanken en Indi. Dat hij ook de komende vijf jaar vooral het accent zal leggen op het verbeteren van de maatschappelijke positie van de zwarte meerderheid blijft zeer terecht. Dat in de afgelopen tien jaar de tegenstelling arm-rijk ben de zwarte gemeenschap groter is geworden dan tussen zwarten en blanken, is maar een van de redenen waarom Mbeki zijn handen meer dan vol zal hebben.

Werkloosheid, aids, misdaad, armoede en corruptie: alle partijen wezen deze zaken aan als de zwakste plekken van het nieuwe Zuid-Afrika. Mbeki heeft opnieuw de steun van een zeer ruime meerderheid om deze problemen te lijf te gaan. In zijn eerste termijn boekte hij zijn successen vooral in de sociaal-economische sfeer, bijvoorbeeld door het bouwen van huizen en scholen. Daarnaast is bij alle Zuid-Afrikanen het besef gegroeid dat de 'Regenboognatie' niet alleen de wil van de meerderheid dient te respecteren, maar ook alle leden van de samenleving betrokken moet houden om verder te komen. Zuid-Afrika heeft Mbeki nodig. Andersom ook.

ANC krijgt meerderheid van 70 procent

Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) heeft bij de parlementsverkiezingen woensdag in Zuid-Afrika een meerderheid behaald van ruim 70 procent. Dat stelden waarnemers donderdag nadat driekwart van de stemmen was geteld. Met een tweederde meerderheid kan het ANC zonder de steun van anderen de grondwet wijzigen.

Het is de grootste verkiezings overwinning voor het ANC sinds het einde van de apartheid, tien jaar geleden. De grootste oppositiepartij, de vooral door blanken geleide Democratische Alliantie, stond op 14 procent.

De partij van president Thabo Mbeki zal waarschijnlijk niet de meerderheid halen in de provincies KwaZulu-Natal en de Westelijke Kaap. Het ANC had gehoopt in alle negen provincies te kunnen gaan regeren. De opkomst was meer dan 80 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden