'Niet één leelijk kind'

De architect H.P. Berlage (1856-1934) was een gepassioneerd reiziger. In 1880 maakte hij een Grand Tour door Italië. Die voerde hem van Turijn tot aan Sicilië. Italiaanse reisherinneringen is het verslag van de meeste etappes van Berlages klassieke Bildungs-reis: Genua, Sicilië, Rome, Orvieto, Perugia, Siena, Florence en Venetië. Berlage gunde zich een royale vakantie: zijn Italiaanse omzwervingen duurden van 21 september 1880 tot begin augustus 1881, bijna een jaar later. Alleen in Florence al verbleef hij twee maanden.


Berlage schrijft aangenaam proza, al moet de lezer van nu even door de gehandhaafde oorspronkelijke spelling heen. De jonge architect heeft niet alleen veel belangstelling voor bouwkunst, hij heeft oog voor zo'n beetje alles: de mensen ('ik geloof niet dat ik één bepaald leelijk kind in Italië heb gezien,' merkt hij op), het landschap en de beeldende kunst. In Orvieto zingt hij de lof van de aantrekkelijke vrouwen aldaar en van de mooie rode wijnen uit die streek.


Zo enthousiast, lyrisch soms zelfs, als Berlage over Italië is, zo snerend is hij naar zijn vaderland. Zo merkt hij op tijdens het bezoek van koning Umberto I aan Sicilië, waar Berlage in die dagen ook verblijft, dat de Italianen die gebeurtenis zo elegant vieren: 'Van dronken hospartijen die in een zeker land bij zulke feestelijkheden nooit uitblijven, merkte ik niets.' Waarna hij later nog een keer moppert: 'Ons volk kent nu eenmaal geen fatsoen.'


Dat in zijn ogen zo onfatsoenlijke volk schonk hij talrijke sierlijke gebouwen, waarvan vele elementen ongetwijfeld een uitvloeisel zijn van wat Berlage tijdens zijn Italiaanse reis aanschouwde. 'Kan men het geluk ooit vergeten?', schrijft hij aan het eind van zijn verblijf in Rome. Kijk naar de vele torens in het oeuvre van Berlage, zoals die van de Amsterdamse Beurs, en iets van dat geluk is nog voelbaar.


H.P. Berlage: Italiaanse reisherinneringen.


010; 188 pagina's; € 24,50.


ISBN 978 90 6450 685 7.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden