Niet de meeste stemmen, maar de meeste kiesmannen tellen

Wat gebeurt er als Bush de meeste stemmen krijgt, maar Gore de verkiezingen wint? Het klinkt vreemd, maar die mogelijkheid bestaat, omdat de Amerikanen aanstaande dinsdag niet hun president kiezen, maar een kiescollege dat de president aanwijst....

Van onze correspondent

Als gouverneur Bush net iets meer stemmen haalt dan zijn Democratische rivaal, kan Gore toch nog president worden als hij de meeste kiesmannen krijgt in het kiescollege. Die kans bestaat omdat bij het toewijzen van de kiesmannen het winner-takes-all-beginsel geldt: wie in een staat wint, krijgt er alle kiesmannen.

Dat betekent dat de kandidaat die in de grootste staten wint in het voordeel is. Om president te worden, heeft een kandidaat 270 van de 538 stemmen in het kiescollege nodig. Momenteel ligt Bush in veruit de meeste staten voor, maar Gore maakt dat deels goed doordat hij in een paar grote staten, zoals Californië en New York, voor staat.

Het ziet ernaar uit dat de uitkomst zal worden bepaald door de onbesliste kiezers in swing states (staten die beide kanten uit kunnen gaan) als Florida, Ohio, Michigan en Pennsylvania. Bij elkaar leveren die vier staten 89 stemmen op, bijna eenderde van het benodigde aantal kiesmannen.

Het is al drie keer voorgekomen dat een kandidaat wat stemmen betreft verloor, maar toch president werd omdat hij de meeste kiesmannen had. De laatste president die zo aan de macht kwam, was Benjamin Harrison in 1888.

Een herhaling van dit scenario zal ongetwijfeld leiden tot de roep het kiescollege af te schaffen, of in ieder geval de winner-takes-all-regel te schrappen. Dat zou het gewicht van de grote staten aanzienlijk verminderen, iets dat de Democraten niet graag zullen zien. Zij staan traditioneel vrij sterk in deze dichtbevolkte staten.

Een andere mogelijkheid is dat het kiescollege helemaal verdwijnt en de president rechtstreeks wordt gekozen. De twee kandidaten met de meeste stemmen zouden het dan in een tweede ronde tegen elkaar moeten opnemen. Maar het bezwaar daartegen is dat de verkiezingsstrijd dan nog langer en nog duurder wordt.

Overigens is het theoretisch ook mogelijk dat het een gelijk spel wordt in het kiescollege: 239 tegen 239. In dat geval kiest het Huis van Afgevaardigden de president. Iedere staatsdelegatie mag dan één stem uitbrengen. Dat zou in het voordeel zijn van de Republikeinen, die in de meeste staten de overhand hebben.

De Senaat wijst dan de vice-president aan. Ironisch is dat Gore dan zelf mag meestemmen over de vraag of de Republikein Dick Cheney of zijn eigen running mate, Joe Lieberman, vice-president wordt. De vice-president is immers de voorzitter van de Senaat.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden