Niet de gemeente maar een groep buurtbewoners verzamelt nu afval op de Afrikaandermarkt

Rotterdam experimenteert met Right to Challenge

Wie het beter denkt te kunnen, mag in Rotterdam een gemeentelijke taak overnemen. Buurtbewoners halen daarom tegenwoordig het afval op bij de kramen van de Afrikaandermarkt. 

Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Sorry, mensen’, schreeuwt Bernardo Bailey (42), terwijl hij een container manoeuvreert langs kramen met brede rollen stof, bakken vol kromme komkommers en handdoeken van horecakwaliteit. ‘Uitkijken voor het bakje!’

‘Uitkijken!’ roept ook zijn collega Keta Kafala (35), gekleed in overall met een geel hesje eroverheen. ‘Bakje!’

Om de paar meter stoppen de mannen om de marktkooplui van de Afrikaandermarkt in Rotterdam te vragen of ze nog karton hebben. Kijk, daar krijgt Bailey over de prei een stapel platte dozen aangereikt. Hij gooit ze in de container en gaat door naar de volgende kraam, waar meer karton ligt te wachten.

Zo gaat het elke woensdag en zaterdag, sinds de Afrikaanderwijk Coöperatie de afvalinzameling vorig jaar overnam van de gemeente. En dat heeft veel voordelen, zegt initiatiefnemer Annet van Otterloo. Er waaien minder plastic tasjes door de wijk, omdat het afval niet alleen meer aan het einde van de dag wordt opgehaald, zoals voorheen het geval was. Ook kan het afval nu worden scheiden, wat beter is voor het milieu. En: het levert werk op – voor buurtbewoners die voorheen thuis zaten.

Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Al met al genoeg reden voor de coöperatie om gebruik te maken van het Right to Challenge – het recht tot uitdagen, waarmee de gemeente Rotterdam sinds 2015 experimenteert. Als burgers denken een gemeentelijke taak beter zelf uit te kunnen voeren, mogen ze die onder bepaalde voorwaarden overnemen. Zo wil het college van Leefbaar Rotterdam, D66 en CDA ‘het eigenaarschap en de zeggenschap teruggeven aan de stad’. Andere gemeenten experimenteren ook met het recht. Het kabinet zette het in het regeerakkoord.

In Rotterdam zijn inmiddels acht van zulke projecten van start gegaan. Zo hebben de bewoners van de Schepenstraat in Blijdorp de herinrichting van hun straat op zich genomen, na onvrede over de plannen van de gemeente. Een actiegroep veranderde in een projectgroep, die zelf een nieuw ontwerp maakte. Daarmee wisten ze de kap van tientallen bomen te voorkomen. Elders in de stad namen groepen bewoners het onderhoud van speeltuinen over van de gemeente. 

Ines Balkema, die bij de gemeente Rotterdam verantwoordelijk is voor Right to Challenge, is enthousiast over de projecten. De stad wordt er mooier van, zegt ze, wanneer de kennis en expertise van ambtenaren en bewoners wordt gecombineerd. 

Daardoor veranderen ook de verhoudingen tussen gemeente en burgers. ‘Als mensen hun eigen straat ontwerpen, gaan ze er zorgvuldiger mee om’, zegt ze. ‘En als bekenden de markt schoonmaken, gooi je minder gauw iets op de grond.’

Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Soms levert de samenwerking ook spanningen op, bijvoorbeeld omdat ambtenaren taken moeten loslaten. ‘Dan zeggen bewoners dat ze een taak beter denken te kunnen, terwijl een ambtenaar jarenlang enorm zijn best heeft gedaan om het goed te regelen’, zegt Balkema. ‘Dat vinden ze soms lastig.’

Ook voor de initiatiefnemers in de wijken is het vaak even wennen. Zo zegt Annet van Otterloo dat het ‘best eng’ was om de verantwoordelijkheid voor het afval van de markt over te nemen. ‘Op een dag word je wakker en ben je eigenaar van 27 kuub afval.’

Inmiddels ziet ze dat het goed gaat – ook omdat ze al ervaring hadden met soortgelijke activiteiten. Zo doet de Afrikaanderwijk Coöperatie al schoonmaakwerk bij een woningcorporatie, in het buurthuis en in kantoren. Ze namen er buurtbewoners voor in dienst die voorheen een uitkering hadden. 

‘Ons credo is: niet aanbesteden, niet uitbesteden, maar inbesteden’, zegt Van Otterloo. ‘Dit is een arme wijk, maar intussen wordt er hier best veel geld uitgegeven. Bijvoorbeeld door de gemeente: aan welzijn, aan uitkeringen, aan schoonmaak. We zijn gaan kijken hoe we de wijkbewoners beter op die geldstromen konden aansluiten.’ 

Toch heeft Van Otterloo ook wel wat te klagen. Want over de financiële afhandeling is ze niet tevreden. Dit initiatief zorgt voor flink wat besparingen. Door de gescheiden afvalinzameling is de gemeente bijvoorbeeld tienduizenden euro’s minder kwijt aan de vuilstort. Bovendien zetten ze hier mensen aan het werk die voorheen een uitkering hadden. Dat scheelt kosten voor reïntegratie.

Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Tot nu toe profiteert alleen de gemeente van die besparingen, zegt Van Otterloo, en niet de coöperatie. Dat komt onder meer doordat de besparingen bij uiteenlopende gemeentelijke afdelingen terechtkomen. ‘Iedereen erkent dat wij nog geld moeten krijgen, maar vooralsnog krijgen ze het niet naar ons overgemaakt. Dat is heel frustrerend. We hebben mensen in dienst, die we zekerheid willen bieden. Op deze manier is het erg lastig om langetermijnplannen te maken.’

Een woordvoerder van de gemeente zegt dat de coöperatie in 2017 financiering heeft gekregen, maar dat er voor het nieuwe jaar  vanaf maart 2018 – inderdaad nog afspraken gemaakt moeten worden. Volgens Ines Balkema van de gemeente hoeft Van Otterloo zich geen zorgen te maken. Ze noemt de schoonmaak van de Afrikaandermarkt ‘een prachtig project’ en ze kan zich derhalve niet voorstellen dat het niet geregeld wordt. ‘Maar het is allemaal nieuw’, zegt ze. ‘We kleuren buiten de lijntjes, dus soms vergt het meer tijd.’

Intussen rolt de container van Bernardo Bailey nog maar een keer tussen de kramen door. Hij heeft er zichtbaar plezier in, zo lekker buiten in het zonnetje. ‘Iedere man wil toch werken’, zegt hij. ‘Geld verdienen, belasting betalen, het hoofd boven water houden?’

Dan houdt hij stil bij een tabakskraam met een hondje op de toonbank.

‘Karton?’ vraagt hij.

Wie mag de gemeente uitdagen en wanneer?

Niet iedereen mag zomaar een gemeentelijke taak overnemen. Rotterdam stelt deze voorwaarden aan Right to Challenge-projecten:

Het betreft een bestaande lokale voorziening of gemeentelijke taak (met uitzondering van taken die zijn voorbehouden aan de overheid, zoals strafvervolging).

Initiatiefnemers moeten geworteld zijn in de buurt/wijk waarover het gaat.

Zij moeten aannemelijk maken dat zij de taak goed kunnen uitvoeren.

Ze moeten zich officieel georganiseerd hebben, bijvoorbeeld in een stichting of coöperatie.

Het initiatief wordt gedragen door de wijk of buurt.

De kosten voor de uitvoering zijn niet hoger dan de huidige kosten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.