Opinie

'Niet de docent, maar de leerling moet harder werken'

Breng leerlingen zowel 'harde' kennis en vaardigheden bij, als 'zachte' algemene vorming en identiteitsontwikkeling. Dat stelt docent Martin Slagter.

Een leerling studeert voor haar examen.Beeld anp

Morgen wordt er in het voortgezet onderwijs voor de derde maal in 2012 gestaakt. Ditmaal tegen de bezuinigingen op passend onderwijs. Volgens onderwijsvakbond AOb zullen deze bezuinigingen tot kwaliteitsverlies en een grotere werkdruk voor docenten leiden. De eerdere stakingen waren gericht tegen het terugbrengen van de zomervakantie van zeven tot zes weken en de verhoging van het aantal lesuren in de onderbouw van 1.000 tot 1.040.

Docenten vrezen voortdurend dat zij - voor hetzelfde geld - harder moeten werken. Of deze vrees nu terecht is of niet: niet docenten moeten harder werken, maar juist hun leerlingen.

Middel om een bepaald doel te bereiken
In het vorige maand verschenen SCP-rapport Waar voor ons belastinggeld wordt gesteld dat de kosten van het onderwijs, evenals die van zorg, politie en rechtspraak, sneller gestegen zijn dan 'de hoeveelheid product'. Wie met betrekking tot onderwijs de term 'hoeveelheid product' hanteert, etaleert daarmee de leidende visie op onderwijs: het is in de eerste plaats een middel om een bepaald doel te bereiken.

Bijvoorbeeld: jongeren aan een goede baan helpen. Het huidige kabinet eist van het onderwijs dat het 'opbrengstgericht' werkt, waarbij het onder 'opbrengst' verstaat: duidelijk meetbare resultaten als hoge slagingspercentages, weinig uitvallers en aansluiting bij de arbeidsmarkt. In deze visie moeten jongeren op school vooral goed leren lezen, schrijven en rekenen.

Menselijke kwaliteiten
Er is ook een andere visie op onderwijs. Daarin draait het in het onderwijs om brede vorming en ontplooiing van alle menselijke kwaliteiten. Deze visie gaat terug op het bildungsideaal, zoals Wilhelm von Humboldt dat in de 18de eeuw in Duitsland formuleerde. Niet alleen het verwerven van kennis en vaardigheden is van belang, maar ook de ontwikkeling van het vermogen tot moreel oordelen en kritisch denken.

Onderwijs draait in deze visie om identiteitsvorming: het onderwijs helpt je te worden wie je bent. Von Humboldt beschouwde het gymnasium als het ideale schooltype om gebildete Leute af te leveren, waarbij niet alleen klassieke talen grondig werden onderwezen, maar ook wiskunde en nationale geschiedenis van groot belang waren.

Goede baan
(Post)moderne ouders eisen op steeds hogere toon dat hun kinderen op school fatsoenlijk leren lezen, schrijven en rekenen. Ze willen 'waar' voor hun belastinggeld. Voor alle duidelijkheid: dat is een volkomen legitieme eis. Ouders willen terecht het beste voor hun kinderen.

Wat elementaire kennis en vaardigheden betreft, laten veel scholen momenteel nogal wat steken vallen. Dat kan en moet beter. Natuurlijk moet je ook iets 'hebben' aan een diploma en er een goede baan mee kunnen vinden (al zijn de verwachtingen op dit punt misschien wel erg hoog gespannen). Maar wat in deze tijd dreigt, is een instrumentalisering van het onderwijs. Onderwijs is dan nog slechts een middel om een bepaald doel (c.q. een goede baan) mee te bereiken. Daarmee verschraalt het onderwijs en doen we jongeren uiteindelijk tekort.

Intrinsieke waarde
Niet alles wat onderwijskundig relevant is, laat zich in economische termen definiëren. Sommige zaken in de vorming van jonge mensen hebben intrinsieke waarde. Dat wil zeggen: ze zijn geen middel om iets anders te bereiken, maar een doel op zichzelf. Wat is het nut van morele en kunstzinnige vorming? Hoe meet je identiteitsontwikkeling? Mijn indruk is dat de meeste ouders deze vormende aspecten heel belangrijk vinden voor hun kind, mits zij niet ten koste gaan van elementaire kennis en vaardigheden.

Hun kinderen moeten op school zowel goed leren lezen, schrijven en rekenen, als worden wie ze zijn en hun identiteit ontwikkelen.
Beide visies op onderwijs zijn dus van belang: zowel 'harde' kennis/vaardigheden en beroepsvoorbereiding, als 'zachte' algemene vorming en identiteitsontwikkeling.

Dat betekent dat er op school harder zal moeten worden gewerkt, want momenteel gaat de ene visie ten koste van de andere. Om te voorkomen dat extra aandacht voor taal en rekenen ten koste gaat van algemeen vormende vakken zullen leerlingen harder moeten werken. Docenten moeten niet zelf harder werken, ze moeten hun leerlingen aan het werk zetten! Stel hoge eisen, geef veel huiswerk, beoordeel streng. En durf te selecteren. Nederlandse jongeren zijn, volgens diverse onderzoeken, de gelukkigste jongeren ter wereld.

Zwaardere eisen
Dat zijn ze niet omdat ze zo hard moeten werken op school of omdat er zulke zware eisen aan hen gesteld worden. Integendeel: 100 duizend Nederlandse jongeren lijden volgens recent onderzoek aan 'problematische verwenning'. Zonder nu een pleidooi te willen houden voor Koreaanse discipline of Chinese Tiger Mums zou ik willen voorstellen dat scholen wat zwaardere eisen aan hun leerlingen stellen. Nederlandse jongeren kunnen best wat harder werken op school. Leer hun goed lezen, schrijven en rekenen, en laat hen daarnaast worden wie ze zijn. Misschien worden ze daardoor op korte termijn wat minder 'gelukkig', maar uiteindelijk plukken ze er de vruchten van.

Martin Slagter is docent Nederlands, journalistiek en filosofie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden