reportagecoronadebat

‘Niet alles is goed gegaan’: Rutte toont voorzichtig zelfkritiek over aandeel kabinet in tweede golf

Premier Mark Rutte tijdens een schorsing van het coronadebat in de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Daags na de aankondiging van de ‘gedeeltelijke lockdown’ haalde de Tweede Kamer hard uit naar het volgens haar grote gebrek aan zelfkritiek bij het kabinet over het mislukken van de corona-aanpak. ‘De schuld afschuiven is de makkelijke weg.’

Gefaald. Mislukt. Te laat. Te weinig. Meer dan woede klonk woensdag in de Tweede Kamer ongeloof over de huidige coronasituatie en de daarbij horende maatregelen, die opnieuw een verregaande inperking van vrijheden betekenen en de horeca en kunsten een volgende dreun verkopen. 

Bij de eerste golf begreep bijna iedereen de noodzaak van de ‘intelligente lockdown’ – Nederland werd overvallen, kennis over het coronavirus was schaars. Ruim een half jaar later leeft met de ‘gedeeltelijke lockdown’ in Den Haag sterk het gevoel dat het kabinet het dit keer zélf heeft laten lopen, tot in de coalitiepartijen aan toe. De nieuwe maatregelen zijn ‘een correctie op tekortkomingen in de overheidsaanpak’, constateerde D66-fractievoorzitter Rob Jetten.

Gewone Nederlander

Zelf wees het kabinet op de persconferentie van dinsdag vooral beschuldigend naar het gedrag van de gewone Nederlander. Ondanks alle waarschuwingen, tot in den treure herhaald op steeds alarmerendere persconferenties, vertikte die het om te luisteren naar de dringende adviezen om niet naar kantoor te komen, in thuisquarantaine te gaan en, sinds kort, een mondkapje te dragen in publieke binnenruimtes.

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) bespeurde er zelfs aanleg voor in de volksaard. Adviezen in de wind slaan omdat het woordje plicht niet valt is iets ‘heel Hollands’, beweerde hij dinsdagavond. Geen wonder dat het testbeleid en het bron- en contactonderzoek zuchten onder het aantal verzoeken. Tegen zoveel nieuwe besmettingen valt onmogelijk op te boksen, meent althans het kabinet.

Inderdaad houdt Nederland zich slechter aan de coronaregels dan rond de eerste golf. Toch miskent het kabinet in zijn verweer dat het testen en onderzoeken juist was bedoeld om het niet tot een tweede coronagolf te laten komen. Door besmettingen al in een vroeg stadium te signaleren en contactpersonen rap op te sporen, zou het virus de pas worden afgesneden.

Daar is niets van terechtgekomen. De testcapaciteit schoot sinds de zomermaanden schromelijk tekort en de GGD’s besteedden een deel van hun onderzoek al gauw uit aan de besmette personen zelf omdat het werk ze boven het hoofd groeide.

Verantwoordelijkheid

Het kabinet draagt daar de verantwoordelijkheid voor, oordeelde woensdag de Tweede Kamer. Wekelijks beloofde De Jonge beterschap in diezelfde Kamer – de testcapaciteit moest nu toch wel snel in orde komen. Te lang hield de CDA’er vast aan de tientallen kleine ziekenhuislaboratoria en stelde hij de beslissing uit om (buitenlandse) megalaboratoria in te schakelen. Wie klachten had, moest soms het halve land door om een test te halen. Te vaak liet het verlossende antwoord van de GGD vele dagen op zich wachten.

Dat rekent de oppositie het kabinet zwaar aan. ‘Alle doelen die het kabinet zichzelf heeft gesteld, zijn niet gehaald', concludeerde PvdA-leider Lodewijk Asscher. Samen met andere partijen hekelde hij het te lang uitblijven van stevige maatregelen toen het aantal besmettingen nog lager lag. ‘Iedere keer werd er te laat en te licht ingegrepen.’ Als voorbeeld noemde hij het schrappen van ‘het laatste rondje in de kroeg'. 

‘Het kabinet kiest voor de makkelijke weg van het schuld afschuiven. Dat is natuurlijk grote onzin’, verwoordde Lilian Marijnissen (SP) een gevoel dat door onder meer PvdA, GroenLinks, SGP en Denk werd gedeeld. Meer ‘zelfreflectie’ was op zijn plaats, vonden in de coalitie ook Jetten en Gert-Jan Segers (ChristenUnie).

Premier Rutte erkende dat ‘niet alles goed is gegaan’. Hij somde op: het maatregelenpakket van half september, toen het kabinet de kroegen om 1 uur 's nachts dicht liet gaan, had ‘steviger gemoeten’. In zijn communicatie had hij ‘te veel nadruk gelegd op de eigen verantwoordelijkheid’ van de bevolking. Er waren te veel uitzonderingen op het maximum van dertig personen in een zaal, waardoor ook ‘het Triangeltje in Lochem’ een ontheffing kreeg. Ook werd de discussie in het kabinet en het Outbreak Management Team over de maatregelen volgens hem ‘te zichtbaar’ voor de buitenwereld.

Daar hield Rutte het bij. Ja, de testcapaciteit had eerder kunnen worden geregeld, maar het is niet zo dat ‘de overheid heeft veroorzaakt dat de aantallen oplopen’. Wel gaf hij voorzichtig toe dat het gebrekkige testbeleid er ‘indirect’ toe kan hebben geleid dat hoestende en snotterende mensen alsnog de straat op gingen. Inmiddels zijn twee marktpartijen bezig een megalaboratorium op te zetten in Nederland.

Het zijn lessen die bruikbaar zijn voor het voorkomen van een derde golf. Dat geldt ook voor de nieuwe routekaart die voortaan gaat voorschrijven welke maatregelen het kabinet op welk moment moet nemen. Voor de tweede golf komt het besef te laat. Voor minimaal vier weken ligt het sociale leven in Nederland opnieuw aan banden. Of in de nieuwe favoriete beeldspraak van het kabinet: de tijd van dansen met het virus is voorbij, hier komt de klap van de hamer.

Lees ook

Nederlandse Brit laakt arrogante corona-aanpak: ‘Nederlanders denken: ons kan niets gebeuren’
Doorgeslagen individualisme is de oorzaak van de oplopende coronabesmettingen in Nederland, vindt de Brits-Nederlandse econoom en auteur Ben Coates. ‘Burgers laten zich niet vertellen wat ze moeten doen.’

‘Tweede lockdown komt toch vooral door gesukkel van het kabinet’
Nederland is terug bij af: wéér een lockdown om vat op het coronavirus te krijgen, hardere maatregelen over vier weken zijn niet uitgesloten. Toch zijn er enkele lichtpuntjes, vertelt wetenschapsredacteur Maarten Keulemans.

Hoe streng zijn andere landen in de tweede golf?
Tijdens de eerste golf gingen veel landen vlot op slot. Nu zijn de maatregelen minder streng, en worden ze gefaseerd afgekondigd. Heeft het zin om nog even af te wachten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden