'Niet alleen de intelligentie telt'

Waarom presteren Nederlandse hoogvliegers duidelijk minder dan in andere landen? Acht onderzoeksprojecten moeten het antwoord geven.

Slimme leerlingen stellen onderzoekers voor raadsels: juist zij doen het in Nederland op school niet zo goed vergeleken met hoogvliegers over de grenzen. Veel leerlingen die hoog scoorden op de Citotoets aan het einde van de basisschool, halen het vwo toch niet in zes jaar. Daarom beginnen nu acht onderzoeksprojecten naar hoogbegaafde en zeer goed presterende leerlingen op basisscholen en het vwo. Lisette Hornstra is postdoc-onderzoeker onderwijskunde aan de Universiteit van Amsterdam, en verbonden aan een van die studies. 'Er zijn aanwijzingen dat veel kinderen minder laten zien dan ze kunnen.'


Waarom start juist nu onderzoek naar 'excellente' leerlingen?

'Van de kinderen die op basis van de Citotoets tot de beste 5 procent behoorden, haalt een op de vier het vwo niet in de zes jaar die ervoor staan. Dat is al gebleken uit Gronings onderzoek. Wij gaan onderzoeken of hoogbegaafde kinderen presteren zoals verwacht mag worden. Kinderen van wie je zou verwachten dat ze het heel goed doen, maar bijvoorbeeld niet op het vwo terechtkomen. Maar we willen ook weten waarom sommige niet-hoogbegaafde kinderen het juist wel heel goed doen.'


Het is toch geen ramp als iemand misschien havo doet in plaats van vwo?

'Als kinderen het vermogen hebben om vwo te doen, is het natuurlijk zonde als dat er niet uitkomt. Zij komen dan misschien ook niet op een positie terecht die bij ze past. Zeker voor een land dat een kenniseconomie wil zijn, is dat een verlies van mogelijkheden.'


Hoe komt het dat die leerlingen verschillend presteren?

'Als twee kinderen heel intelligent zijn, maar de een heeft een thuisomgeving die heel ondersteunend is, en de ander niet, dan is de kans groter dat die laatste het niet redt. Op het moment dat ouders je stimuleren je best te doen, je huiswerk te maken, en dat je samen kunt praten over hoe het vandaag op school is gegaan en je je verhaal kwijt kunt, dat maakt allemaal veel verschil.'


'Sowieso is een juiste begeleiding van excellente leerlingen altijd een samenspel van factoren. Je kan zo'n leerling niet zomaar in de klas zetten en denken dat het wel goed komt. Ieder kind wil worden aangesproken op zijn of haar eigen niveau. We gaan overigens ook onderzoeken of de Leonardo-scholen, die speciaal gesticht zijn voor hoogbegaafde kinderen, effect hebben.'


Wat is de rol van leraren?

'Onderzoeken tonen aan dat leraren soms bevooroordeeld zijn door de achtergrond van leerlingen. Ze vormen een idee van wat de leerling in huis heeft, en koersen daar dan op. Wij willen nu gaan achterhalen of leraren wel voldoende zijn toegerust om hoogbegaafdheid te zien, of er misschien bepaalde kenmerken zijn waar ze op moeten letten. Ik denk zeker dat het aantal hoogbegaafde kinderen onder allochtonen wordt onderschat.'


Het gaat dus niet om intelligentie alleen?

'Ook motivatie en emoties zijn erg belangrijk om een goede leerling ook excellent te laten presteren. Als kinderen bijvoorbeeld erg intelligent zijn maar te weinig uitdaging krijgen, kan dat leiden tot verveling of frustratie. Andere zeer slimme kinderen hebben juist last van faalangst. Of vinden het niet prettig om te laten zien dat ze zo slim zijn. Als die emoties dagelijkse kost zijn, kan dat op lange termijn van invloed zijn op de prestaties.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden