Analyse Nigeria

Niet alleen Boko Haram, maar ook het Nigeriaanse leger misbruikt vrouwen

Niet alleen de islamitische terreurorganisatie Boko Haram verkracht ontvoerde vrouwen, ook het Nigeriaanse leger maakt zich schuldig aan misbruik, meldt Amnesty International. En Boko Haram lijkt weer terrein terug te winnen.

Boko Haram laat meer dan 100 schoolmeisjes vrij, 21 maart 2018. Foto EPA

Duizenden vrouwen en meisjes in het noorden van Nigeria blijken na hun ‘bevrijding’ van de Islamitische terreurorganisatie Boko Haram te zijn verkracht en misbruikt door Nigeriaanse veiligheidstroepen. In de meeste gevallen werden vrouwen door het leger expres uit hun huizen gehaald, van hun mannen gescheiden en in kampen ondergebracht waar ze tot seks werden gedwongen, soms in ruil voor voedsel.

Deze bevindingen van Amnesty International die donderdag naar buiten werden gebracht, laten zien dat burgers in de staat Borno, waar negen jaar geleden de terreur van Boko Haram ontkiemde, nog lang niet veilig zijn. Het leger haalde vrouwen onder valse voorwendselen uit hun dorpen om ze in kampen onder te brengen en hen daar te misbruiken. Ze moesten zogenaamd ‘voor hun eigen veiligheid’ voor Boko Haram vluchten en werden dan van hun mannen gescheiden, blijkt uit de ruim honderd getuigenissen die Amnesty optekende in het rapport They Betrayed Us.

Terwijl de mannen veelal zonder proces in detentiekampen werden gezet, werden vrouwen door de militairen en leden van de burgermilitie Civilian Joint Task Force (CJTF) gedwongen tot seks. ‘Ze gaven ons voedsel of beloofden ons water en kwamen dan ’snachts terug om je op te halen’, vertelt een 20-jarige vrouw. ‘Ik kwam bij de tent en toen ging de deur dicht en verkrachtte hij me. ‘Als je wilt dat ik je die dingen blijf geven, dan moeten we als man en vrouw zijn’, zo zei hij tegen me.’

Corruptie 

Amnesty-directeur Osai Ojigho in Nigeria noemt het ‘schokkend dat vrouwen die al zo te lijden hebben gehad onder Boko Haram zijn veroordeeld tot nog meer misbruik’. Hij roept president Buhari op om een eind te maken ‘aan het klimaat van straffeloosheid’ in de regio en burger de bescherming te bieden die ze nodig hebben. De Nigeriaanse autoriteiten noemen de beschuldigingen in het rapport ‘ongefundeerd’ , het leger spreekt zelfs van een ‘kwaadaardige heksenjacht’.

Het Nigeriaanse leger ligt al langer onder vuur vanwege corruptie, het gebruik van buitensporig geweld en het detineren van onschuldige burgers. Na eerdere kritische rapporten van Amnesty en Human Rights Watch beloofde president Muhammadu Buhari de misstanden aan te pakken, maar in praktijk is daar niets van terechtgekomen. Buhari zelf was vorig jaar grotendeels uit beeld vanwege gezondheidsproblemen, het land zelf gaat door een diepe economische crisis sinds de val van de olieprijzen in 2015 en moet op vrijwel alle overheidsuitgaven bezuinigen.

Hoewel Buhari eind 2016 verklaarde dat Boko Haram was verslagen, heeft het leger de staat Borno nooit onder controle gekregen. Nog steeds zijn 1,3miljoen mensen uit hun dorpen verdreven en lijden 4,5miljoen mensen honger omdat ze afgesneden zijn van hulp of omdat hulp in de opvangkampen tekortschiet.

Boko Haram lijkt bovendien weer terrein terug te winnen. In 2017 waren er bijna duizend slachtoffers bij 150aanslagen. Liefst 135 keer werden hierbij kinderen met bomgordels ingezet, vijf keer zoveel als het jaar daarvoor toen opmerkelijk veel vrouwen zichzelf mogelijk onder dwang opbliezen. Sinds 2009 zijn twintigduizend burgers omgekomen bij terreurdaden, tienduizenden vrouwen zijn ontvoerd om te worden uitgehuwelijkt aan Boko Haram-strijders.

Vorig jaar waarschuwde de International Crisis Group in een alarmerend rapport dat het leger niet is opgewassen tegen de groeiende onrust in het land nu die zich op meerdere fronten tegelijk afspeelt. Behalve met Boko Haram kampt Nigeria met de aanhoudende onrust in de Niger Delta, in de zogeheten Middle Belt neemt de spanning toe tussen de Islamitische Fulani- herders en christelijke dorpelingen in hun strijd om vruchtbaar land. Vanwege de oprukkende droogte trekken de herders steeds verder richting het zuiden om hun vee te laten grazen. De vrees neemt alom toe dat deze strijd overslaat en een religieuze tweedeling veroorzaakt in Nigeria. Volgens Crisis Group maakt deze nieuwe strijd al ‘meer dodelijke slachtoffers dan Boko Haram’.

Radicalisering in de regio

Crisis Group stelt dat het duidelijk is dat het leger, dat in 28 van de 36staten aanwezig is, ‘overvraagd is en niet in staat is om zijn militairen voldoende te bevoorraden en uit te rusten. Uitgeputte militairen klagen dat ze niet worden afgelost’, aldus de onafhankelijke onderzoeksgroep. De fragiele veiligheidssituatie in Borno loopt hierdoor gevaar, signaleert ook Anietie Ewang van Human Rights Watch (HRW) Nigeria vanuit New York. ‘Er zijn voldoende signalen dat het Nigeriaanse leger niet aan zijn verplichting kan voldoen om zijn burgers veiligheid te garanderen.’

De VN-Veiligheidsraad hamerde afgelopen maart onder Nederlands voorzitterschap nog op een ‘geïntegreerde aanpak’ van de grondoorzaken van radicalisering in de regio. Dat zijn armoede, gebrekkig onderwijs, economische achterstelling en marginalisering van de etnische Kanuri-bevolking én klimaatverandering. Door de opdroging van het meer van Tsjaad is een groot deel van de bevolking van zijn belangrijkste inkomstenbron visserij en landbouw beroofd.

Het repressieve optreden van het leger dat de omgeving van het meer heeft schoongeveegd om terroristen te verjagen, heeft volgens critici averechts gewerkt. ‘Door elke economische activiteit stil te leggen maak je burgers afhankelijk van humanitaire hulp. De overheid biedt geen enkel perspectief of oplossing en daarom speelt ze Boko Haram juist weer in de kaart’, zei burgeractivist Moussa Tchangari van Alternative Espace Citoyen in 2016 tegen de Volkskrant.

Alom wordt gevreesd dat Boko Haram zich weer aan het versterken is. Vorige maand signaleerde persbureau Reuters dat Islamitische Staat voet aan de grond krijgt door vissers, herders en boeren bescherming te bieden. Boko Haram viel in 2016 uiteen toen een deel van de beweging zich onder een nieuwe leider Abu Musab al-Barnawi aansloot bij Islamitische Staat. Sindsdien manifesteert de oorspronkelijke groep onder leiding van Abubakar Shekau zich weer meer met zelfmoordaanslagen.

Boko Haram gebied.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.