'Niet alle schade in maatschappij kan vergoed'

'De grenzen van de pech-moet-weg-samenleving zijn bereikt', zegt mr. R. Stutterheim, wetenschappelijk hoofdmedewerker privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is het met verzekeringsmaatschappijen eens dat daders van geweldsmisdrijven geen financiële rugdekking verdienen....

Van onze verslaggeefster

Het arrest van de Hoge Raad dat geweldplegers in bepaalde gevallen de schadeclaim van hun slachtoffer kunnen verhalen op hun eigen WA-verzekering, schiet volgens Stutterheim te ver door. 'We leven in een risicomaatschappij waarin het bestaan van legionella, varkenspest, vliegtuigcrashes en atoomenergie wordt geaccepteerd. Daar kan iedereen het slachtoffer van worden, toeval is blind. Dat brengt een sterke slachtofferbescherming met zich mee.

'Dat is goed, maar het idee ontstaat nu dat alle schade in die risicomaatschappij moet worden vergoed. Pech is voor de dommen. Het privaatrecht gaat daar nu tot het uiterste in mee.'

Niet het gedrag van de dader is voortaan bepalend, maar zijn innerlijke gezindheid, zijn bewustzijn over de gevolgen van zijn handelen. In het burgerlijk recht wordt nu onderscheid gemaakt tussen drie vormen van opzet: het oogmerk-, het zekerheids- en het waarschijnlijkheidsbewustzijn. De verzekerde die een ander slaat met het oogmerk hem blind te maken, kan geen beroep doen op zijn verzekering. Zo'n geval is volgens Stutterheim echter nauwelijks te bewijzen.

De verzekerde die een ander met een schaar in het oog prikt, weet zeker dat die blind wordt, en kan dus ook niet bij de verzekering terecht. De verzekerde die een ander slaat en zich er vooraf niet van bewust is dat de ander daardoor weleens blind kan worden, heeft sinds het zogeheten Aegon-arrest voortaan wel recht op geld van de verzekeraar.

Verzekeringsmaatschappijen willen nog dit jaar hun polissen aanpassen. Het lijkt het eenvoudigste om daarin op te nemen dat opzet in het kader van een misdrijf niet meer wordt vergoed. Maar dat is een te grove grens, zegt Stutterheim. 'Letselschade die ontstaat ten gevolge van een verkeersmisdrijf wordt vaak wel vergoed. Je kunt moeilijk twee soorten opzet creëren.'

Het lijkt erop alsof de bescherming van slachtoffers te ver is doorgeschoten, zegt hij. 'Ook in onze overgeorganiseerde maatschappij bestaat nog zoiets als pech. En hoe pijnlijk dat ook kan zijn, dat geldt eveneens voor slachtoffers van criminaliteit.'

Slachtoffers beschouwen het eisen van een schadevergoeding veelal als een vorm van genoegdoening. Maar het civiele recht is daar niet voor bedoeld, vindt Stutterheim. 'De dader kan wel door de rechter aansprakelijk worden gesteld, maar het privaatrecht biedt niet de garantie dat dat hij daadwerkelijk betaalt. Dat kan betekenen dat slachtoffers met lege handen blijven staan. En dat is inderdaad zuur in een samenleving die met criminaliteit moet leven.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden