Nierdialyse voor dubieuze debiteuren

Ze bestaan niet, maar Achmed, Jerry en Osei liggen wel aan de dialyse. Drie keer per week, een paar uur lang, komen ze naar het Haagse Westeinde-ziekenhuis....

Ze bestaan niet, maar Achmed (de Koerd), Jerry (de Surinamer) en Osei (de Ghanees) kosten wel geld. Een ton of anderhalf de man per jaar. Een verzekering hebben ze niet als illegaal. Dus betaalt het ziekenhuis. 'Financieel-technisch gezien zouden we de vreemdelingenpolitie moeten bellen om ze aan te geven', zegt het hoofd van de economisch-administratieve dienst, C. Tigges. 'Maar dat gaat in tegen onze ethiek. Dus schrijven we het af van de post dubieuze debiteuren.'

Aan illegalen alleen al was het Westeinde vorig jaar bijna een miljoen gulden kwijt. Opmerkelijk veel vrouwen uit Somalië en Ghana met HIV (het virus dat aids veroorzaakt) en aids weten het ziekenhuis te vinden. Maar er kwam ook een Chinees met twee gebroken hielbenen, en een Marokkaan in coma. Ze komen meestal doodziek en op het allerlaatste moment - want dat doe je, als illegaal.

De afdeling debiteuren heeft in arren moede een verzekeringstechnisch medewerker in dienst genomen, zeg maar een detective die probeert nog íets terug te krijgen. De detective belt ambassades af, bezoekt familie, speurt naar adressen en zoekt in de krochten van de verzekeringswereld en het asielrecht. Dat scheelt, maar het is wel omslachtig.

'We gaan er nog niet aan failliet', zegt Tigges, 'maar het aantal onbetaalde rekeningen van illegalen loopt nu zó snel op, dat het vervelend kan worden. Eén miljoen is te doen, drie miljoen niet. We hebben wat eigen vermogen, we praten met verzekeraars, proberen er van alles aan te doen, maar dat zijn halfbakken oplossingen. Wie weet waar dit naartoe gaat?'

Nu hebben ze het ook niet getroffen in het Westeinde. Tweehonderd meter van de Schilderswijk, strak tegen het stadscentrum aangebouwd, is het een verzamelpunt voor verliezers. Wat dat betreft zijn ze er jaloers op de beter gesitueerde ziekenhuizen van de stad, die geen last hebben van spuitende junks op de parkeerplaats of haastig binnengebrachte meer-dood-dan-levend-illegalen.

Achmed, Jerry en Osei kwamen ook zo binnen, onafhankelijk van elkaar, nu ruim een jaar geleden. Ze werden doodziek afgeleverd bij de spoedeisende hulp, al bijna in coma, met een lijf vol gif omdat hun nieren niet werkten. Zolang ze leven, zullen ze aan de dialyse moeten. Jonge mensen, zonder paspoort, zonder naam (nou ja, een valse dan), zonder adres, zonder plastic ponskaartje. Het ziekenhuis heeft toch maar zo'n ding voor ze gemaakt. 'Particulier onbekend' staat erop.

Alle illegalen en andere onverzekerden krijgen datzelfde ponskaartje. Hoofd spoedeisende hulp F. de Voeght kijkt niet eens meer op van de aantallen. 'Het zijn er echt ongelooflijk veel.' En dan de trucs: sommigen doen zich voor als een (legaal) familielid, anderen gebruiken gestolen of verloren ponskaartjes. 'We vermoeden vaak wel dat het een illegaal is, maar kunnen het nooit hard maken. Wat wil je dan? Dat iedereen die hier komt, eerst een paspoort moet overleggen? En dan zeker de politie bellen. Dat mogen we niet eens, want een ziekenhuis heeft geheimhoudingsplicht.'

Het Westeinde is ruimhartig. Alles wordt behandeld, ook een vage hoofdpijnklacht. Verzekering of niet, daar zijn ze soepel in, al wordt bij een vermoeden van illegaliteit wel goed gekeken of dure onderzoeken echt nodig zijn. Eigenlijk heeft een illegaal het veel gemakkelijker dan een legale patiënt, zegt De Voeght. 'Een legale patiënt die met hoofdpijn naar het ziekenhuis komt, sturen we terug naar zijn huisarts. Maar een illegaal heeft geen huisarts. Die moeten we wel onderzoeken, anders staat er straks een kop in de krant: ''Weggestuurde zwerver sterft op straat''.'

Daarnaast zullen de artsen en verpleegkundigen van het Westeinde de laatsten zijn die een onverzekerde patiënt niet behandelen. Niet voor niets is de eed van Hippocrates afgelegd. 'Illegalen zijn voor politici een abstract begrip, maar niet voor ons', zegt F. de Vos, hoofd van de dialyse-afdeling waar Achmed, Jerry en Osei kind aan huis zijn. 'Geld? Wat is geld eigenlijk? Geld is een probleem van het Binnenhof. Wij moeten mensen helpen. Klaar.'

Toch voelen ze zich bij de spoedeisende hulp tegenwoordig 'best verneukt' als een patiënt zich voordoet als toerist maar uiteindelijk gewoon illegaal blijkt. Dan hebben ze liever eerlijkheid. Ook in het Westeinde wordt vermoed dat zieke illegalen steeds vaker door familie naar Nederland worden gehaald. De familie weet: het ziekenhuis zal een doodzieke patiënt nooit laten gaan, ook al kan hij niet betalen. 'We worden voor de gek gehouden', zegt De Voeght, 'en dat gebeurt veel vaker dan we denken.' Was het toeval dat nierpatiënten Jerry en Achmed nog maar heel kort in Nederland waren, toen ze werden afgeleverd bij het Westeinde?

Ook andere ziekenhuizen vermoeden opzet. 'Wij krijgen hier veel onverzekerde Surinamers en Antillianen, zogenaamd op vakantie in Nederland, voor nierdialyse', zegt directeur J. Timmer van het St. Lucas Andreas Ziekenhuis in Amsterdam. 'Die hebben duidelijk een dubbele agenda. Maar bewijs dat maar eens.'

Is er een oplossing? 'De overheid mag best eens extra geld uittrekken voor de ziekenhuizen in probleemwijken', zegt De Voeght. 'Nu moeten we bij de verzekeraars om geld zeuren en die willen straks ook niet meer', zegt Tigges. 'Het enige wat we kunnen doen is gewoon behandelen', zegt De Vos. 'En proberen bij de rechter een asielverzoek in te dienen. Dan krijgen ze een speciale asielzoekersverzekering.'

Maar dat wordt steeds moeilijker. Medisch maatschappelijk werker L. Rietveld is net terug van de rechtbank, waar ze met haar advocaat heeft geprobeerd Achmed alsnog verzekerd te krijgen. Rietveld en de advocaat beroepen zich op een ooit afgesloten verdrag tussen Nederland en Turkije, 'zo ingewikkeld dat ik er echt niks meer van begrijp'.

'Vroeger was er echt nog wel wat te ritselen, bij de sociale dienst bijvoorbeeld, dat kon echt. Maar sinds de Koppelingswet is weinig meer mogelijk, alleen jarenlange, slepende procedures.'

Intussen zullen Achmed, Jerry en Osei gewoon worden gedialyseerd. Drie keer per week, een paar uur lang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.