NIEMAND WIL STERVEN VOOR DANZIG

MET de belofte dat de NAVO in 1999 enkele Oosteuropese landen zal opnemen en tegelijk een aparte overeenkomst met Rusland wil bereiken, heeft het Westen zich een nieuw dubbelbesluit op de hals gehaald....

Met dat dubbelbesluit wilde het Westen zijn vastberadenheid tonen. Het was zowel een antwoord op de Russische wapenopbouw (de SS-20), als een manier om de lotsverbondenheid tussen Amerika en West-Europa te symboliseren.

Met dat dubbelbesluit, waartegen in alle West-Europese landen - minus Frankrijk - massaal verzet rees, bracht de NAVO zichzelf tevens aan de rand van de afgrond. Men ging niet alleen een confrontatie aan met de Sovjet-Unie, die inmiddels glansrijk is gewonnen, maar ook met de eigen bevolkingen.

Zij hadden geen boodschap aan de redeneringen die aan dit NAVO-dubbelbesluit ten grondslag lagen. De nucleaire afschrikking, het fundament van de westerse verdediging, kwam ter discussie te staan. Een nieuwe bewapeningsronde - nog in 1989 (!) besloot het Westen tot modernisering van korte-afstandsraketten - had de NAVO waarschijnlijk niet overleefd.

Dat alles goed is afgelopen, lag minder aan de NAVO dan aan president Reagan, die net als het grote publiek weinig van kernwapens moest hebben. Wél geloofde hij - in tegenstelling tot zijn adviseurs - in de mogelijkheid van een ondoordringbaar ruimteschild tegen de duivelse Sovjet-raketten.

De Russen, die een technologische achterstand vreesden die al hun wapeninspanningen ongedaan kon maken, waren zo onder de indruk, dat ze met vergaande concessies kwamen om SDI van tafel te krijgen. Maar in NAVO-kringen zag men het optreden van Sovjetleider Gorbatsjov aanvankelijk als propagandastunt om Amerika en Europa uit elkaar te drijven. Men kon zich niet voorstellen dat de Sovjet-Unie zo gewillig aan haar eigen ondergang zou meewerken. Toch is dat gebeurd.

Hoe het einde van de Koude Oorlog - een opeenstapeling absurditeiten - precies in z'n werk is gegaan, is een kwestie van historisch debat. Daaraan kan men geen bewijzen ontlenen. Maar buiten kijf staat dat het Westen zich vaak op de Russen heeft verkeken.

Zo werd president Carter in 1979 verrast door de inval in Afghanistan. Niemand heeft ook het 'wonder' van 1989 voorzien, al zat de 'onnozele' Reagan, die het communisme als een historische aberratie zag, er niet ver naast. Maar dat de Russen SDI zo serieus zouden nemen, kon hij niet weten. Dat de Russen door een reaganesk hersenspinsel uit het veld werden geslagen, wijst op een bijzondere prikkelbaarheid. Men moet de Russische paranoia tegenover het Westen dan ook niet onderschatten.

Zo kan het Westen wel denken dat NAVO-opschuiving in oostelijke richting voor de Russen geen gevaar inhoudt, maar in Moskou wekt het de indruk van Westers triomfalisme.

Door een datum te noemen waarop de NAVO zich moet uitbreiden - ergens in 1999, het bondgenootschap bestaat dan vijftig jaar - riskeert het Westen volkomen nodeloos een nieuwe prestigeslag met de - vernederde - Russen. Dat is vragen om moeilijkheden.

Bovendien zaait het Westen verwarring omtrent zijn bedoelingen. Door ook met Moskou een verdrag te willen sluiten, ontstaat de indruk dat de Russen in deze kwestie toch een stem hebben. Dat kan het Westen zich weer niet permitteren. Nog erger is dat de NAVO-uitbreiding geen strategische doeleinden dient, maar opportunistische, die met morele praatjes worden toegedekt.

Vaak wordt beweerd dat het Westen een morele verplichting heeft om voor de kleine Oost-Europese staten in te staan. Dat is kletskoek. De NAVO-landen hebben allereerst een morele verplichting aan hun eigen bevolkingen. De nieuwe leden moeten iets toevoegen aan de Westerse veiligheid, en dat doen ze niet. Niemand piekert erover 'te sterven voor Danzig'. Elke suggestie in die richting is vals.

En hoe men bij ons tegen nucleaire veiligheidsgaranties aankijkt, hebben onze vredesbewegers laten zien. Daarom is het beter als de Oost-Europese landen een voorbeeld nemen aan Finland, dat geen NAVO-lid is en goede betrekkingen met Moskou vooropstelt.

De benoeming van Madeleine Albright tot Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken, een pittige tante van Tsjechische komaf met een 'München-complex', is het verkeerde signaal. In München ging het Westen voor Hitler door de knieën, en de - afwezige - Russen zagen daarin een bewuste poging om hem hun kant op te sturen. Dat bleek in 1939 een fataal misverstand. Maar nu vindt president Clinton - in eigen land 'appeaser' van de Republikeinse oppositie - het nodig om flink te gaan doen voor een paar landjes die niet eens worden bedreigd.

Duiven die in haviken veranderen zijn gevaarlijk. En een bondgenootschap dat zijn belangrijkste beslissingen motiveert met een verwijzing naar zijn vijftigste verjaardag, bereidt zich - vrees ik - op impotentie voor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden