Niemand wil ‘nee’ horen van Wopke Hoekstra

Blijft de minister van Financiën streng of laat hij de teugels vieren?

Wopke Hoekstra staat voor zijn ontgroening als minister van Financiën. De CDA’er moet de rekening opmaken voor het staken van de gaswinning in Groningen. Blijft hij streng of laat hij de teugels vieren?, vraagt parlementair verslaggever Frank Hendrickx zich af.

Minister Wopke Hoekstra. Beeld ANP

Wopke Hoekstra zal de anekdote inmiddels tot vermoeiens toe hebben gehoord. Een goede minister van Financiën hoeft maar één ding te doen: ‘nee’ zeggen als er om extra geld wordt gevraagd. ‘De enige keer dat je ‘ja’ mag antwoorden, is op de vraag: zei je nee?’, voegde ervaringsdeskundige Gerrit Zalm daaraan toe.

Hoekstra mag de tegeltjeswijsheid nu in praktijk brengen. De afgelopen weken zijn alle vakministers bij hem op audiëntie geweest voor ‘bilateraaltjes’ over de Voorjaarsnota, de tussentijdse aanpassing van de lopende begroting die uiterlijk 1 juni klaar moet zijn. Verzoeken om extra geld zijn er genoeg: het CDA wil meer agenten, het geplaagde D66 heeft het beste voor met onderwijzers.

En waarom niet? De economie groeit, de werkeloosheid daalt en de burger laat het geld rollen alsof de kredietcrisis nooit heeft bestaan. Niemand is in de stemming om ‘nee’ te horen.

Aan de bak

Toch moet Hoekstra al aan de bak. De belangrijkste reden is het kabinetsbesluit om de gaskraan dicht te draaien. Premier Mark Rutte en minister Eric Wiebes verwezen bij vragen over de financiële gevolgen steeds door naar Hoekstra.

De coalitiepartijen verwachten maandag tijdens hun wekelijkse topberaad een eerste voorstel, de zogenoemde ‘financiële plaat’. Hoekstra zal daarin in elk geval een bedrag reserveren voor de wederopbouw in Groningen. De Nationaal Coördinator Groningen, Hans Alders, schatte de totale kosten eerder in op ‘minstens acht miljard’, maar het kabinet hoeft zeker nog niet dat hele bedrag ‘vast te klikken’. Bovendien moet de NAM voor eenderde van de kosten opdraaien.

Wel gaat Hoekstra op zoek naar een structurele oplossing voor de gasbaten die hij misloopt. Een gat van ongeveer één miljard, bevestigen ingewijden. De minister van Financiën zou de afgelopen weken druk zijn geweest met het ‘leegschudden’ van de vakministers, ook diegenen die juist hadden gehoopt op extra geld. De hoop is dat het meeste geld tamelijk pijnloos uit ‘de vetplooien van ministeries’ kan worden gehaald.

Toch was er de laatste tijd gekerm te horen. In NRC Handelsblad sprak een anonieme bron binnen Rutte III zelfs van ‘een gigantisch groot probleem’. ‘Iedereen krijgt met iedereen ruzie’, voorspelde een ingewijde in AD.

Minister Wopke Hoekstra. Beeld ANP

Ketelmuziek

Niet iedereen is onder de indruk. De vorige kabinetten moesten zo’n 50 miljard bezuinigen en de gasbaten gingen toen al terug van 15,4- naar 2 miljard. De echte pijn is door anderen geleden. ‘Wat je nu hoort, is ketelmuziek’, zegt een begrotingsveteraan.

Eén verschil is er wel: het vorige ­kabinet liet de teruglopende gas­baten ten koste gaan van het begrotingstekort. Extra bezuinigen waren daardoor niet nodig. Rutte III heeft juist afgesproken om de gastegenvaller wel meteen op te vangen ‘binnen de kaders’.

Alleen wordt er nu al weer gerommeld aan die begrotingsafspraken. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers had eerder al bedenkingen en ook de oppositie vindt het nergens voor nodig om het dichtdraaien van de gaskraan ‘ten koste te laten gaan van structurele overheidsuitgaven ­elders’. Waarom niet gewoon het begrotingsoverschot een beetje laten teruglopen?

Het antwoord van Hoekstra in november klonk nog vertrouwd: Nee. ‘Als er geen gas meer wordt opgepompt, moet je of de lasten aanpassen of de uitgaven. Zo simpel is het.’

Toch zal ook in regeringskringen de verleiding bestaan om pijnlijke beslissingen te vermijden. Een politiek risico is er amper. De oppositie zal er geen punt van maken als het kabinet de teugels laten vieren. Het probleem ontstaat pas als er wél wordt bezuinigd.

Fiscale zelfdiscipline

Dat de fiscale zelfdiscipline van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie grenzen kent, bleek tijdens de formatie. De Raad van State en het CPB toonden zich recentelijk al kritisch over het toen afgesproken ‘expansieve begrotingsbeleid’: er worden grote uitgaven in onderwijs en zorg gedaan die op termijn moeilijk vol te houden zijn. ‘De ondergrens voor het structurele begrotingssaldo komt in zicht,’ concludeert de Raad van State.

Hoekstra is volgens medestanders ‘heel streng’, maar hij zou niet de eerste minister van Financiën zijn die in tijden van voorspoed de voet van het rempedaal haalt. Zelfs Zalm moest ­terugblikkend erkennen dat er in zijn tijd van hoogconjunctuur te veel geld werd ‘verjubeld’. Hij was naar eigen zeggen bezweken ‘onder de grote politiek druk’.

Een minister van Financiën hoeft alleen maar ‘nee’ te zeggen. Of Hoekstra voldoet aan dat cliché, moet uit de Voorjaarsnota blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.