Column

Niemand wil een gek paars punthoedje wezen

Voorkeur

Ik zat met Christine in een grand café; ik was er nooit eerder geweest. Toch had ik die plek voorgesteld, voornamelijk omdat het bij Christine in de buurt was. 'Eigenlijk kom ik hier nooit', zei die. 'Waarom niet?', vroeg ik. 'Tja', zuchtte Christine, 'de mensen denk ik?'

Ik volgde haar blik het grand café door, langs mannen met dassen en vrouwen in mantelpakken: mensen die waarschijnlijk niet veel ouder waren dan wij, maar die me toch volwassener voorkwamen - al is 'volwassen' misschien een etiket dat we uitsluitend op anderen plakken: een oordeel, nooit een eigenschap. Terwijl we zo om ons heen keken, begon ik te begrijpen waarom Christine hier nooit kwam. De mensen in dit café waren anders dan wij. Ze spraken anders, droegen andere kleding, hadden waarschijnlijk andere banen en reisden met andere vervoersmiddelen op andere tijden, waardoor wij ze overdag nooit tegenkwamen.

'Ik voel me hier niet thuis', zei Christine, 'Deze mensen worden ook zo luidruchtig wanneer ze gedronken hebben.' Hierop schudde ik mijn hoofd: 'Alle mensen worden luidruchtig wanneer ze hebben gedronken.' En, om mijn gelijk nog wat aan te dikken: 'Het gaat er niet om wie er om ons heen zitten, maar dat wij samen zijn.'

Later kreeg ik spijt van mijn opmerking. Ik had gedaan of Christine iets onzinnigs had gezegd, terwijl ik diep van binnen voelde wat ze bedoelde - misschien had ik het juist daarom verworpen, keurde ik niet háár maar mijn eigen voorkeur af. Zelf kom ik ook vooral in cafés met mensen die min of meer op mij lijken. De grootstedelijke horeca is behoorlijk gesegregeerd naar scene en subcultuur. Jongens met baarden komen op plekken waar jongens met baarden komen, mensen in pakken waar mensen met pakken komen, studenten waar studenten komen, schrijvers waar schrijvers komen, bankiers waar bankiers komen. Zo geldt voor de meeste cafés: je komt er nooit, omdat je er nooit komt.

Maar waarom?

Christine had het over 'thuis voelen'. Het belangrijkste kenmerk van 'thuis' is wijzelf; ons thuis is ons thuis omdat wij er wonen. Dus als we spreken over 'thuis voelen', bedoelen we misschien dat we onszelf graag in de omgeving herkennen. In muziek die we zelf zouden opzetten, stoelen die we niet heel lelijk vinden, mensen die we zelf zouden uitnodigen. Of: die we thuis in de spiegel zien. Misschien zoeken we in de mensen om ons heen de bevestiging van wie we zijn of zouden willen zijn; de omgeving als magische spiegel, die een ideaalversie van onszelf toont. Al moet die versie niet té veel afwijken, anders geloven we er niet meer in.

Maar hoe zit het dan met vakantie?, vroeg ik me af. In een vreemd land gaan we juist op zoek naar dingen die we níet kennen. Daarbij achten we mensen die niet erg op ons lijken als authentiek of exotisch, reduceren we de ander tot spektakel, soms zelfs tot grap: 'Kijk mij eens in dit buurtcafé zitten, ik wil een selfie met die vrouw en haar boodschappentas!' - onze cameraflits als krachtveld dat ons zelfbeeld beschermt. Ondertussen mijden we Nederlanders in den vreemde, want soms bewijzen mensen die op ons lijken juist dat we er niet bijhoren. De aanwezigheid van andere toeristen verbreekt de illusie van acceptatie, herinnert ons eraan dat de plaatselijke bewoners ons een aparte status toedichten.

Misschien is het die blik van de ander die onze voorkeur bepaalt voor cafés in eigen stad. Andere klanten zijn hier om zichzelf in hun omgeving terug te zien. Waarschijnlijk voelt het daarom ongemakkelijk de enige 'vreemde' in een café te zijn. We voelen dat onze aanwezigheid anderen aantast; we zijn onderdeel van hun magische spiegel, maar wanneer ze ons signaleren, krijgt hun spiegelbeeld plots een gek paars punthoedje op. Niemand wil een gek paars punthoedje wezen. En dat is jammer, want paarse punthoedjes maken de boel soms net iets feestelijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.