Weblog

'Niemand vindt literatuur nog belangrijk'

Natuurlijk lees je voor je plezier. Maar je krijgt pas ergens plezier in en je onderscheidt pas kwaliteit van bagger als er een bodem van leeservaring is, meent Aleid Truijens.

Beeld Thinkstock

Je hebt van die gezinnen waarvan alle leden een instrument bespelen, zodat ze samen gezellig een kamerorkestje vormen. Of het hele gezin doet aan turnen: vanaf dat de kinderen vijf zijn, staat het weekschema in het teken van trainingen. Daar kunnen enorme talenten uit voortkomen. Niet zelden is pa of ma actief in sport of muziek. De paplepel, heet dat.

Geprakte banaan
Bij ons liep dat anders. Wij zijn beiden verwoede lezers en beroepsmatig houden we ons een leven lang bezig met literatuur(onderwijs). Nog voordat ze een geprakte banaan konden eten, werden onze kinderen een paar keer per dag voorgelezen. Niet eens omdat we het zo graag 'goed' wilden doen. Er is niets heerlijkers dan met een geurige peuter tegen je aangedrukt - net uit bad, natte haartjes - een verhaal te lezen.

Die paplepel miste zijn uitwerking. Mijn kinderen (25 en 21) lezen zelden vrijwillig een boek. Niet dat ze lezers minachten, of geen interesse hebben in de wereld - nee, het komt gewoon niet in ze op. Niemand van hun vrienden leest. Ik vind dat niet erg, maar wel jammer. Literatuur lezen, anders dan twee bestsellers per jaar op vakantie, is een buitenissige hobby geworden.

Dat komt op z'n minst óók door het gemarginaliseerde literatuuronderwijs. Uit een onderzoekje van scholieren.com blijkt dat de populairste boeken onder middelbare scholieren Het gouden ei van Tim Krabbé en De aanslag van Harry Mulisch zijn. Twee blijvertjes, uit respectievelijk 1984 en 1982. Nummer drie is Het diner van Herman Koch. Belgische leerlingen zijn iets origineler met De helaasheid der dingen van Dimitri Verhulst op één. De boeken in de top-10 zijn dun, verfilmd, of beide.

Downloads
Het gaat hier overigens niet om boeken die leerlingen voor hun eindexamen lezen, maar om het aantal downloads van boekverslagen. Die moeten ze vanaf de eerste klas maken, wat de overmacht aan Carry Slee op de ranglijst verklaart. Maar een evenwichtig overzicht van de Nederlandse literatuur is het niet, laat staan van het beste daaruit.

De lijst is een mix van verstokte klassiekers als Het bittere kruid en Oeroeg- handig, de leraar kan de vragen dromen - klassikaal gelezen tekstedities als Warenar en bestsellers uit mama's boekenkast (Terug naar de kust van Saskia Noort). Geen Couperus op de lijst, één boek van Reve, één Grunberg. P.C.Hooftprijs-waardige schrijvers als Biesheuvel, Krol en Nooteboom ontbreken. Niet één dichter.

Toen in 1990 de commissie-Anbeek een lijst met 21 titels voorstelde als 'canon' van onze literatuur, boeken die op het vwo gelezen zouden moeten worden, was het land te klein. Leraren, literatuurliefhebbers en schrijvers verketterden om het hardst deze 'literaire Stasi' die botweg voorschreef wat goed was. Dat bepaalden de lezertjes zelf wel. In de literatuurles moest het gaan om 'leesplezier', niet om kennisname van grote schrijvers.

Spontaan
Natuurlijk is het de bedoeling dat mensen lezen voor hun plezier (of om ondersteboven te raken). Daar hoopt iedere leraar op. Maar je krijgt pas ergens plezier in en je onderscheidt pas kwaliteit van bagger als er een bodem van leeservaring is. Zonder enige dwang doen kinderen die niet op; ze maken ook niet spontaan wiskundesommen.

Wanneer je prille lezers alleen laat lezen wat ze 'leuk' vinden, ontwikkelt hun smaak zich niet. Je maakt steeds een diepere knieval, want écht leuk, zo leuk als ander kindervermaak, wordt lezen toch niet. Als leraren in andere vakken evenzeer waren gebogen voor het puberale oordeel als die lieve neerlandici, waren wiskunde, geschiedenis en biologie nu vrijwel weggevaagd. Dat is met literatuur op school gebeurd: niemand vindt het nog belangrijk, de minister niet, schooldirecties niet, ouders niet en veel leraren evenmin.

Canon
Ik ben vóór een nieuwe literaire canon, en de verplichting bepaalde grote schrijvers - niet per se vaste titels - te lezen op school. Pas als je een standaard neerzet, stelt zo'n vak iets voor, ook in de ogen van leerlingen. Het gehate verplichte lezen voor de lijst leverde een generatie op die gretig leest.

Wanhopige verzuchtingen als 'Wie bepaalt wat goed is?' en 'Áls ze maar lezen, dondert niet wat' hebben dat effect niet. Kennelijk, denken leerlingen, is literatuur voor de leraren het verdedigen niet waard.

Aleid Truijens is columnist van de Volkskrant

 
Er is niets heerlijkers dan met een geurige peuter tegen je aangedrukt - net uit bad, natte haartjes - een verhaal te lezen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden