Niemand mag Neger van Banyoles zien

De neger staat in de kast, achter slot en grendel. En u kunt op uw hoofd gaan staan, zegt de mevrouw van het museum, maar u krijgt hem niet te zien....

Het gedonderjaag is een rel van wereldafmetingen met het Catalaanse dorp Banyoles in het middelpunt. Een aantal Afrikaanse regeringen bemoeit zich er mee, het Spaanse ministerie van Buitenlandse Zaken is er ernstig verbolgen over, en de kwestie is nu zelfs op de burelen beland van Federico Mayor Zaragoza, directeur-generaal van de Unesco. Niet verwonderlijk, als we beseffen dat de commotie is veroorzaakt door een opgezette mens. Een echte man, die als de eerste de beste beer is opgezet en door het publiek bekeken kon worden in een museum-vitrine.

'De Neger van Banyoles', heet hij oneerbiedig in het dagelijks spraakgebruik. Eerst heeft hij het onaanzienlijke plaatsje Banyoles een beetje beroemd gemaakt, want nergens anders hadden ze een museumpje met een opgezette bosjesman met een speer in de hand in een glazen huisje. Het Museum Darder is een medisch museum met vitrines vol schedels. De hele collectie is een schenking aan het stadje van de arts en veearts Francesc Darder, die zijn verzameling niet verloren wilde laten gaan. De Neger van Banyoles is sinds 1916 te bezichtigen en niemand die daar een probleem mee had.

Maar nu heeft dezelfde bosjesman Banyoles zo berucht gemaakt dat ze zelfs in verre landen van het stadje hebben gehoord. In Banyoles wonen racisten, die er trots op zijn dat zij een dode mens tentoonstellen als een bijzondere diersoort. Ware hij een blanke geweest dan zou deze perversiteit nooit zijn getolereerd.

De geschiedenis van de Neger van Banyoles gaat terug tot 1830, toen de gebroeders Verreaux, twee Franse naturalisten, in wat tegenwoordig Botswana heet het lichaam van een zojuist overleden bosjesman opgroeven en hem vervolgens chemisch bewerkten en opzetten. Ze namen hem mee naar Parijs, waar hij een bezienswaardigheid was, en later naar Barcelona. Daar kwam hij terecht in de collectie van dokter Darder.

De protesten begonnen in de aanloop naar de Olympische Spelen van 1992 in Barcelona. Enkele Afrikaanse landen was het verhaal van de Neger van Banyoles ter ore gekomen en zij dreigden prompt de Spelen te boycotten als het museum niet bereid was een einde te maken aan deze schending van de menswaardigheid. De autoriteiten van het stadje hielden hun poot stijf. Ze benadrukten keer op keer dat het tentoonstellen van de bosjesman louter een educatief doel diende en dat zij er niets denigrerends in bespeurden. Maar de kwestie bleef doorsudderen.

De protestnota's van Afrikaanse regeringen bleven belanden op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Madrid. Totdat minister Abel Matutes het zat was en zich tot het gemeentebestuur van Banyoles richtte: als dit niet onmiddellijk een einde maakte aan het tentoonstellen van 'het gebalsemde lijk van de neger', zou Matutes persoonlijk de burgemeester voor de rechter slepen. Burgemeester Joan Solana gaf geen krimp: 'De bosjesman is van grote museale waarde.'

Bij nader inzien heeft de burgemeester zich bedacht. De Zaal van de Mens in het museum is gesloten en niemand mag de Neger van Banyoles nog zien. De vraag waarover men zich nu het hoofd breekt, is wat verder te doen. Ten slotte kan hij niet in de kast blijven staan.

De burgemeester stelt voor het lichaam te verbranden en de as bij te zetten op de lokale begraafplaats, zonder enige ceremonie en zonder gedenksteen 'om toekomstige polemieken te voorkomen'. Maar niet iedereen vindt dit de gepaste oplossing.

Federico Mayor, de hoogste baas van de Unesco, is te hulp geroepen als arbiter. Hij heeft verschillende mogelijkheden geopperd. Crematie in Catalonië is een optie. Decenter in Mayors ogen is de neger over te vliegen naar Botswana en hem daar in zijn geboortegrond te begraven. De Spaanse regering schijnt bereid te zijn de kosten van deze operatie voor haar rekening te nemen.

Cees Zoon

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden