Niemand kon verleiding van ESF-miljarden weerstaan

Drie miljard heeft Nederland tot nu toe gekregen uit de pot van het Europees Sociaal Fonds (ESF). Controle op de uitgaven van dat geld was er nauwelijks....

Van onze verslaggever Thom Meens

In hoog tempo nemen de sociale partners, werkgevers en werknemers, afstand van hun betrokkenheid bij de subsidiestroom uit het Europees Sociaal Fonds (ESF). Niet zij, maar oud-minister Melkert (PvdA) van Sociale Zaken heeft de list bedacht om een bezuiniging op de begroting van Arbeidsvoorziening gedeeltelijk ongedaan te maken met Europees geld. En niet zij maar Melkert zei dat dit mocht van Brussel.

Sinds de begrotingstruc van Melkert van eind 1994 is het ESF verworden tot een nauwelijks gecontroleerde geldstroom waarin vele miljarden omgaan. Tot 1999 ontving Nederland al zo'n drie miljard gulden, tot eind 2006 komt daar nog vier miljard bij.

Voor het beheer van dat geld waren de sociale partners mede verantwoordelijk. Zij zaten samen met de overheid in het bestuur van Arbeidsvoorziening en moesten toezien op een begroting van aanvankelijk 2,2 miljard gulden, exclusief de ESF-bijdrage.

De ESF-miljarden uit de periode 1994-1999 waren bedoeld voor scholing en reïntegratie van werkzoekenden en werklozen. Maar lang niet alles kwam ook daadwerkelijk op die plekken terecht. Een deel van de ESF-miljarden verdween met medeweten van alle betrokkenen richting de Arbeidsvoorziening; een ander deel ging in de zak van projectontwikkelaars die bijvoorbeeld de scholingscursussen voor hun rekening namen.

Melkert bedacht een achteraf gezien discutabele constructie. Maar bestuurders van toen wijzen er nu op dat zijn voorganger, de CDA'er Bert de Vries, de eigenlijke weeffout heeft gemaakt. Hij parkeerde in 1991, zeer tegen de zin van werkgevers en werknemers, de uitvoering van het ESF bij Arbeidsvoorziening, de opvolger van de arbeidsbureaus.

Ineens moesten werkgelegenheidsprojecten uit twee bronnen worden betaald: boven op elke 45 cent die door de Europese Unie werd betaald moest Nederland 55 cent leggen.

De toestroom van ESF-geld ging vergezeld met een flinke dosis bureaucratie. Uitvoerders van projecten kregen te maken met regels van Brussel, het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, het Centraal Bestuur Arbeidsvoorziening, het Regionaal Bestuur Arbeidsvoorziening en vaak ook nog met regels van de gemeente die uit hun bakken de namen van werklozen aanleverde.

Toezicht kwam uit Brussel en Nederland. In Brussel zat de Europese Toezichthouder ESF, waarin vertegenwoordigers van de Nederlandse overheid, werkgevers en werknemers zitting hadden. De sociale partners lieten bij deze Brusselse toezichthouder veelal verstek gaan. Het ministerie ging toch, dus we waren vertegenwoordigd, aldus een toenmalig bestuurder.

In Nederland waren twee comités voor toezicht op het ESF-geld. Daarin zaten dezelfde partijen als bij de Europese toezichthouder. Maar ook dat toezicht werd slechts mondjesmaat, bijna met tegenzin uitgevoerd, herinnert een bestuurder zich. 'Wij hadden onze handen vol aan Arbeidsvoorziening. ESF konden we er helemaal niet bij hebben.'

Bij het Centraal Bestuur Arbeidsvoorziening (CBA) stond elke maand het ESF op de agenda. 'Maar ik kan me niet herinneren dat we het er ooit over hebben gehad', zegt de bestuurder.

Zelfs toen in 1996 uit Brussel signalen kwamen dat het toezicht niet goed functioneerde, was dat voor het CBA geen aanleiding de werkwijze te herzien. Het riep de regionale besturen slechts op beter toe te zien.

Bovendien twijfelde niemand aan de projecten die ESF-geld kregen. In het CBA zaten immers tussen 1994 en 1996 de directeuren-generaal van de ministeries van Onderwijs, Economische Zaken en Sociale Zaken. Via hen droegen drie ministers mede-verantwoordelijkheid voor de ESF-bestedingen. Voor de vakbeweging en de werkgevers was dat voldoende garantie: het zat wel goed.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden