Niemand kent de heilige Radboud

Ook voor universiteiten zijn merk en profiel van levensbelang. De aloude Katholieke Universiteit Nijmegen heet sinds deze week Radboud Universiteit Nijmegen....

ie Radboud is? Geen idee', zegt de student bedrijfscommunicatie 'Wdie buiten het Erasmusgebouw de letterentoren op de Nijmeegse campus Heyendaal een sigaret rookt. 'Een ouwe medicus?', probeert zijn maat. 'Het heeft geloof ik iets met het ziekenhuis te maken.'

Twee pedagogiek-studentes iets verderop weten het ook niet: 'Radboud? De oprichter van de universiteit?'

De nieuwe naam van de Katholieke Universiteit Nijmegen, Radboud Universiteit Nijmegen (RU), is nog niet echt ingedaald. Geeft niet, zegt ir. Roelof de Wijkerslooth, voorzitter van het College van Bestuur. 'Ik wil de studenten niet de kost geven die ook niet weten wie Erasmus is.' Maar als het aan hem ligt, kent de hele wereld straks Radboud.

Die naam is een geval van wat in deze kring herbronning heet. Sint Radboud was een geleerde, dichter en bisschop van Utrecht rond 900. Hij gaf eerder zijn naam aan de Radboudstichting, die in 1923 in Nijmegen de universiteit stichtte, en aan het dertig jaar later opgerichte academisch ziekenhuis.

De nieuwe naam moet de band tussen ziekenhuis en universiteit versterken. Die was verslapt sinds in 1999 het Universitair Medisch Centrum (UMC) St. Radboud ontstond uit de fusie van medische faculteit en ziekenhuis, hoewel beide instellingen vallen onder de Stichting Katholieke Universiteit.

'Het UMC kwam met een eigen logo. Daar moesten we vanaf. Wij wilden gezicht uitdragen. We kunnen ons niet veroorloven dat een kwart van ons onderzoek onder een andere naam wordt gepresenteerd', zegt De Wijkerslooth.

Maar ook het UMC wilde nauwere banden, aldus prof. dr. Carel van Os, onderzoeksdirecteur van het UMC. 'Internationaal gezien is een ziekenhuis niks, hoewel wij met een begroting van 450 miljoen euro net iets groter zijn dan de universiteit met 427 miljoen. Wij waren bang het academisch karakter te verliezen, gezien de concurrentie van de grote perifere ziekenhuizen. Je moet je als universiteit in de markt zetten.'

Daar kwam bij dat de naam Katholieke Universiteit Nijmegen allang niet meer beviel. Vanwege dat 'Katholiek'. Dat wekt in het buitenland de indruk dat we een private universiteit zijn, zegt prof. dr. Jan Kees Maan, directeur van het magnetenlab en onderzoeksdecaan van de bfaculteit. 'Bijna alle wetenschappers schaamden zich daarvoor.'

Dat gold overigens ook al in de jaren twintig. De eerste rector, prof. dr. Schrijnen, vond dat een katholieke universiteit niet geassocieerd mocht worden met kerkelijke bemoeienis met de wetenschap. Hij propageerde daarom de naam Keizer Karel Universiteit.

Probleem is, zegt prof. dr. Jean Pierre Wils, ethicus, 'dat het katholicisme zich steeds meer presenteert als een retrograde beweging. En dat kleurt af op de universiteit. De verhouding tot de kerk is dan ook vanouds moeizaam.' 'Schrap de K van KUN, zeiden we altijd. Katholiek is in de VS synoniem met middelmaat. En de pedofilieschandalen, het conservatieve Rome, daar wil je niet mee verbonden worden', aldus Van Os.

Gevolg was een anarchie van verhullende naamvarianten, ondanks het besluit in 1990 zich internationaal als University of Nijmegen te presenteren. 'Publicaties raakten zoek door die inconsistente naamgeving en dat benadeelde ons in de citatie-indexen. Dat moet je er uitren', aldus De Wijkerslooth.

Hij zette de nieuwe naam door, na die aan kardinaal Simonis te hebben voorgelegd (nihil obstat), hoewel de hoogleraren blijkens een enqu massaal andere namen prefereerden en de actie als een overval beschouwden. De Wijkerslooth haalt zijn schouders op. 'Besturen is pijn doen.' Er is een oekaze uitgegaan die de nieuwe naam verplicht stelt.

De twijfels blijven. 'Dit is vlees noch vis', zegt Wils. 'Een anonieme heilige die niemand kent.' Ook vraagt menigeen zich af hoe Fransen of Duitsers de naam Radboud zullen uitspreken of verstaan. 'Internationaal blijft het een lastige naam', denkt Van Os. Lokaal niet, de volksmond noemt vanouds de hele universiteit 'De Radboud'.

Legt de naam Radboud al de link met de roomse traditie, het gerestylde logo doet dat nog veel meer. De elementen zijn ongewijzigd: de Heilige Geest als duif, het kruis van het aartsbisdom Utrecht, de keizerskroon van de stad Nijmegen. En Willibrords wapenspreuk: In Dei Nomine Feliciter.

Een bewuste keus, benadrukt De Wijkerslooth. De universiteit houdt vast aan zijn katholieke identiteit. 'Dat is wat ons bindt: de katholieke traditie, de band met de gemeenschap die de instelling ooit met dubbeltjes en kwartjes bijeen heeft gespaard, de herkomst van nog altijd de meeste mensen hier.'

Wat die identiteit in de praktijk betekent op een instelling die allang een gewone middelgrote universiteit is geworden, met 16 duizend studenten? De CvB-voorzitter rept van een sterke betrokkenheid bij de studenten, 'een stukje christelijk cultureel erfgoed' in de curricula, katholieke onderzoeksthema's en strikte ethiek in het ziekenhuis.

Ook Wils herkent nog een 'zekere ethische sensibiliteit'. Maar Van Os zegt dat bij euthanasie of ivf de wet de kaders stelt en 'het etiket katholiek niet meer past op wat het UMC doet'. Anderen zeggen gewoon dat die katholieke identiteit hun gestolen kan worden. Dat steeds meer wetenschappers van elders komen en hoofddoekjes ook hier op de campus hun intrede hebben gedaan.

Geheel eigentijds is de wens van het college om met het vernieuwde merk de instelling, UMC universiteit, nationaal en internationaal beter te 'positioneren'. Want De Wijkerslooth wil Nijmegen opstuwen in de vaart der volkeren, getuige ook de indrukwekkende nieuwbouwactiviteiten, waaronder het magnetenlab, de bfaculteit en het Gymnasion. Wie er lang niet was, kent de campus Heyendaal niet terug.

Dat geldt ook voor het Nijmeegse onderzoek, gezien het Research Report 2003 dat onlangs verscheen. Het onderzoek is geclusterd in 21 nieuwe interdisciplinaire onderzoeksinstituten, en lijkt nu qua omvang gedomineerd te worden door harde, b-achtige thema's, zoals cognitieve neuro-imaging, neuroscience, moleculaire levenswetenschappen en moleculen en materialen.

Waar zijn de oude specialismen gebleven, de oudchristelijke kunst van Van der Meer, de theologie van Schillebeeckx, de linkse antropologie en sociologie die in de jaren zeventig uitmondden in de 'Kritiese Universiteit'?

De Wijkerslooth ontkent een koerswijziging. 'Wij blijven een brede universiteit met alfa, b, gamma en medische wetenschappen. Alfa en gamma hebben decennialang door hun enorme studentenaantallen gedomineerd. Inmiddels is onze studentenpopulatie veranderd: de bstudies groeien en de numerus fixus voor geneeskunde en tandheelkunde is verdubbeld.'

Ook Maan van natuurkunde spreekt van een optisch effect.

'Ons b-onderzoek was altijd al van hoog niveau, maar is in het verleden nooit goed over het voetlicht gebracht.' Het slechte imago 'wij waren hier jarenlang de bron van alle kwaad, van atoombommen tot files' leidde medio jaren negentig tot een kelderende instroom. Betere promotie en nieuwe initiatieven, zoals de instituten, keerden het tij. Met dit jaar zelfs een record-instroom van vierhonderd bstudenten. Dit is al het 'wonder van Nijmegen' gedoopt.

De van bovenaf opgelegde onderzoeksinstituten zijn elders intussen met gemengde gevoelens ontvangen. 'Ze hebben de bestaande landelijke onderzoeksscholen echt in de wielen gereden', zegt bijvoorbeeld prof. dr. Marc van der Poel, hoogleraar Latijn en Neolatijn. 'Het zijn soms pijnlijke ingrepen', erkent De Wijkerslooth. 'Je verlegt toch het primaat van interuniversitaire onderzoeksinstituten naar interdisciplinaire instituten in eigen huis.'

De verzakelijking is onmiskenbaar, zegt Van der Poel: 'Zelfstandig werken als onderzoeker kan niet meer'. Ook Wils ziet verharding en commercialisering, ook in de instituten. 'De wekere wetenschappen staan sterk onder druk. Goed dat er is gekapt in de wildgroei van disciplines, maar dan krijg je al gauw het andere uiterste: een alliantie van politiek, economie en harde wetenschap. En een defensieve sciisering van de geesteswetenschappen.'

Hij bepleit prudentie. 'De universiteit is een cultureel forum waar een cultuur een gesprek aangaat met zichzelf. Obsessie met een eenzijdig type wetenschap kan tot verarming lijden. In de nieuwe instituten, maar ook door jaren bezuinigen, zijn veel zachte Orchideenfer naar de marge geschoven. Daar zijn mensen bitter over, het zijn toch de dragers van het culturele geheugen die je de nek omdraait.'

De Wijkerslooth: 'Onze ambitie is niet kwantiteit, maar kwaliteit. We willen in alles wat we doen, het beste zijn. Dat is een lange weg. Ons onderwijs is bovengemiddeld goed. Ons onderzoek deels ook: bij natuurkunde, bij de medische en de gammastudies. Maar als nu bij een visitatie blijkt dat iets niet goed is, dan houden we er gewoon mee op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden