Niemand heeft last van sancties tegen Libië

De nabestaanden hebben na het Lockerbie-proces nog veel vragen. En de sancties tegen Libië worden voorlopig nog niet opgeheven...

Hoewel China, Spanje en de Arabische Liga gisteren hebben opgeroepen de VN-sancties tegen Libië op te heffen nu vonnis is gesproken in het Lockerbie-proces, lijkt de internationale gemeenschap geneigd af te wachten. Evenmin klonken , behalve van Britse en Amerikaanse zijde, harde woorden jegens Tripoli.

Behalve van de direct betrokken staten waren nog geen officiële reacties te vernemen op de veroordeling door een Schotse rechtbank van Abdel Basset al-Megrahi, lid van de Libische geheime dienst.

Een reden is mogelijk dat een oproep tot beëindiging van de in 1992 ingestelde sancties toch niet zal worden gehonoreerd. De VS en Groot-Brittannië hebben elk een veto in de Veiligheidsraad, en beide landen hebben laten weten dat de sancties formeel zeker in stand blijven nu de rechters een link hebben gelegd tussen de aanslag en de Libische regering.

Hoewel de regering-Bush denkt aan versoepeling van het sanctiebeleid, lieten woordvoerders gisteren weten dat daarvan bij Libië geen sprake kan zijn. 'Libië heeft wat dat betreft niets te verwachten van de regering-Bush', zegt Dick Leurdijk, VN-deskundige van Clingendael. 'Het gaat hier om heel grote gevoeligheden.'

Overigens zou een voorstel tot opheffen van de opschorting van de sancties in de V-raad stuiten op minstens een Chinees veto.

Dat er lauw wordt gereageerd op de kwestie van de VN-sancties, komt ook doordat ze hooguit nog een symbolische betekenis hebben. De Veiligheidsraad schortte de maatregelen in april 1999 op, nadat de Libische verdachten in Kamp Zeist waren aangekomen.

Sindsdien doet menig Europees land weer gewoon zaken met het olierijke Libië. Ook de Britten, die vorig jaar hun diplomatieke banden met Tripoli herstelden. De regering-Blair heeft al laten weten dat de Lockerbie-uitspraak in dat opzicht geen invloed zal hebben.

Wel eisen de Amerikanen en Britten dat Libië aan twee eisen voldoet die volgens hen in resoluties van de V-raad zijn vervat: een schadevergoeding voor de nabestaanden en erkenning van de verantwoordelijkheid voor de aanslag.

Libië heeft dat laatste afgewezen. 'Nooit', zei de minister van Buitenlandse Zaken Abdel Shalgam donderdag. Hij kaatste de bal terug door te verwijzen naar het Amerikaanse bombardement in 1986 op Libische steden, waarbij tientallen burgers (onder wie het dochtertje van Kadhafi) om het leven kwamen. Dit was een wraakactie voor een bomaanslag op een Amerikaanse discotheek in Berlijn, die - naar later bleek ten onrechte - aan Libië was toegeschreven. 'Om alleen te spreken over compensatie voor Britten en Amerikanen, dat is racisme.'

De Libische ambassadeur bij de VN, Abuzed Omar Dorda, liet echter weten dat zijn land wel degelijk bereid is schadevergoeding te betalen als rechters daartoe beslissen. Amerikaanse nabestaanden hebben bij de civiele rechter zaken aangespannen tegen Libië.

Overigens is de eis van Washington en Londen dat Libië de verantwoordelijkheid erkent voor de Lockerbie-aanslag, nergens terug te vinden in de tekst van resolutie 748, waarin de Veiligheidsraad uitlevering van de verdachten eiste. Wel beveelt paragraaf 2 dat de Libische regering 'definitief alle vormen van terrorisme staakt' en openlijk 'terrorisme afzweert'.

Dick Leurdijk ziet daarom wel een opening voor een compromis. 'De Libiërs zouden dan verklaren voortaan af te zien van terreurdaden, zonder een expliciete verwijzing naar Lockerbie, en er moet een financiële compensatie komen.' Volgende week is er al een gesprek tussen Britse, Amerikaanse en Libische diplomaten.

Het is juist een dergelijke deal waarvoor de Amerikaanse nabestaanden bang zijn. Zij zijn fel gebeten op de Libische regering, en zien bij voorkeur Kadhafi zelf in het gevang verdwijnen. 'Het State Department zal aansturen op een zwak compromis', zei Lockerbie-weduwnaar Bruce Smith in Kamp Zeist, na het verlaten van de rechtszaal.

Hij wil graag een tweede rechtszaak, nu tegen de Libische leider zelf. 'Maar vader Bush heeft die weg al afgesneden, door de aanslag niet als een oorlogsdaad te bestempelen.' Smith sprak van 'oliebelangen', die Washington ertoe verlokken zoete broodjes te bakken.

Maar vooralsnog maken de Amerikaanse oliebelangen geen schijn van kans in Libië. Al in 1986 stelden de VS, na de (Syrische) aanslag in Berlijn, in hun eentje brede economische sancties in tegen het bewind van Kadhafi. Die zijn nog volop van kracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden