Reportage

'Niemand gelooft nog in democratie'

Is het beter de volksvertegenwoordiging samen te stellen op basis van loting dan op basis van verkiezingen? In Groningen werd het geprobeerd. 'Laat het maar ontsporen!'

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Uitverkoren zijn ze, de 550 Groningers die zaterdagmorgen de oude drukkerij van het Dagblad van het Noorden bezetten. In de hal staan tweehonderd tafels en duizend stoelen klaar. 'Tijd voor een goed gesprek', staat er op de blauwe koffiebekertjes.

Tienduizend Groningers werden uit de gemeentelijke basisadministratie ingeloot voor deze eerste G1000-bijeenkomst in de stad. Van hen meldde zo'n vijf procent zich aan. Vandaag praten de Stadjers met elkaar en met politici, ondernemers en zogenoemde 'friskijkers' over wat er beter kan in Groningen. 'Burgertop, ik vind het zo'n mooi woord', verzucht presentatrice Miranda Bolhuis. De agenda is nog leeg, de regels beperkt. Het met elkaar oneens zijn mag. 'Laat het maar ontsporen!', roept Bolhuis op.

'Er is iets vreemds aan de hand met de democratie: iedereen lijkt ernaar te verlangen, maar niemand gelooft er nog in', stelt David Van Reybrouck in zijn essay Tegen verkiezingen uit 2013. Onze representatieve democratie is volgens de Vlaamse auteur in verval. Tussen het volk en de volksvertegenwoordiging gaapt een kloof. Steeds minder mensen nemen de moeite hun stem uit te brengen en bijna niemand is nog lid van een politieke partij. Op hun beurt worden politieke partijen gegijzeld door coalitiepartners, de trage besluitvorming en de voortdurende dreiging van een afrekening bij de volgende stembusgang.

'Platform voor democratische innovatie'

Van Reybroucks antwoord op de politieke impasse is een heruitgevonden traditie. Net als in het oude Athene zou een door loting geselecteerd smaldeel van de bevolking moeten meebeslissen over de inrichting van stad en land. Naar dit historisch evenbeeld ontstond in België het idee van de 'G1000', een 'platform voor democratische innovatie'. Vorig jaar vond in Amersfoort de eerste Nederlandse editie plaats. Afgelopen zaterdag waren Groningen en Amsterdam aan de beurt. Evenementen in Den Haag (aanstaande zaterdag), Nijmegen en Apeldoorn volgen.

Initiatiefneemster in Groningen is Wieke Paulusma (36), raadslid namens D66. Ook politici worstelen volgens haar met de verhouding tussen politiek en burgers. 'Wij zijn geneigd beleid te formuleren en te zeggen: zo gaan we het doen. Burgers zoeken pas contact met politici als er een probleem is.'

Loting is volgens haar de manier om ook mensen te bereiken die niet uit zichzelf de weg naar de macht weten te vinden. 'Burgerinitiatieven genoeg, maar voor veel mensen is dat ver van hun bed. Ze hebben het gevoel dat wat zij vinden er niet toe doet.' Met voorgesprekken en een ophaalservice heeft de organisatie geprobeerd ook hen over de streep te trekken. Paulusma hoopt op een paar verfrissende ideeën. 'Wij hebben mensen niet uitgenodigd om te komen klagen.'

Een eiland

Aan een tafel waar het gesprek gaat over werkgelegenheid voert de oorspronkelijk uit Rusland afkomstige tolk-vertaalster Irina Gontcharova het hoogste woord. 'Politici nemen beslissingen zonder met mensen te praten', zegt ze. 'Waarom zijn alle overheidsdiensten gevestigd in de Randstad? Groningen lijkt wel een eiland.'

Aan het hoofd van de tafel houdt Marnis Toxopeus (53) zich wat afzijdig. 'Van mij hoeft Groningen helemaal niet beter', zegt hij. 'Maar bij de uitnodiging zat een brief van de burgemeester. Ik beschouw deelname als een burgerplicht.'

Die burgemeester, Peter den Oudsten, is net aangeschoven bij de oudste deelnemer van de dag, de 94-jarige heer Stavasius. 'Ik moet vandaag vooral mijn mond houden', vindt Den Oudsten. 'De samenleving bestaat steeds meer uit mensen die zichzelf willen besturen.'

G1000 mag dan inderdaad een burgerinitiatief zijn, de lokale politiek heeft het evenement omarmd. Aan menig tafel zit een raadslid, stadsbestuurder of ambtenaar. Ook wethouder Roeland van der Schaaf (PvdA) is aangeschoven. Wat nu als de oogst van de dag haaks staat op het collegeprogramma? 'Als een grote groep mensen zegt: wij willen dit graag, dan zou je echt van een andere planeet moeten komen als je daarmee niets doet.' Al hoeft de gemeente het niet meteen te regelen, vindt hij. 'Het moeten initiatieven van de mensen blijven.'

Op een groot scherm verschijnt een woordenwolk, waarin de gesprekken in per app doorgegeven steekwoorden worden samengevat. 'Verbinding' zwelt aan, net als 'saamhorigheid'. 'De waarden waarmee we werken', aldus presentatrice Miranda Bolhuis. Aan eensgezinde geestdrift geen gebrek. De Boze Burger is vandaag thuisgebleven, lijkt het - net als bij de verkiezingen.

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Buurt-app

Al blijkt dat achter die mooie woorden een wereld van verschil kan schuilen. 'Ik vind een snelle verbinding met de Randstad belangrijk', zegt de 29-jarige Arlette Reneman als het gaat over bereikbaarheid. 'Veel van mijn leeftijdgenoten moeten nu verhuizen als ze in het Westen gaan werken.'

Haar buurvrouw Tini Feenstra-Wolthuis (80) heeft haar eigen gedachten bij het thema. 'Bereikbaarheid betekent voor mij dat ik met de bus op de Grote Markt kan komen. En dat kan straks niet meer.' En culturele activiteiten in het stadscentrum? 'Daar heb ik weinig aan', zegt de 63-jarige Daan Abrahams uit buitenwijk Lewenborg. 'Ik wil gewoon een goed bereikbare wijkagent.'

Na de gespreksronde 'dromen en doen' wordt er gestemd over de beste voorstellen. De buurt-app gooit hoge ogen, net als 'centrum met allure' en het onvermijdelijke basisinkomen. Op een vervolgbijeenkomst moeten mensen worden gevonden die de plannen willen uitvoeren. 'Anders is de vibe straks weg', zegt initiatiefneemster Wieke Paulusma.

Al staat de belangrijkste conclusie van de dag ergens op een groot vel papier op een verlaten tafeltje in de hal: 'Groningen moet Groningen blijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden