Niemand blij met oude coalitie

Gaat de geschiedenis in Oostenrijk zich herhalen en komt er na negen jaar weer een regering met extreem-rechts?..

BERLIJN Na de Oostenrijkse parlementsverkiezingen van zondag dreigt de onfortuinlijke coalitie van SPÖ en ÖVP te worden voortgezet. Ofschoon de partijen samen zo’n 14 procent van hun kiezers zijn kwijtgeraakt, en welbeschouwd geen ‘grote coalitie’ meer kunnen vormen. En ofschoon 80 procent van de kiezers geen prijs stelt op voortzetting van deze verbintenis.

Op de ongewenste regering, die onder een economisch ongunstig gesternte aan het bewind komt met sociale beloften die tot mislukken zijn gedoemd, rust ook nog eens de taak de kiezers niet teleur te stellen. Doet ze dat toch, waarschuwde de Weense burgemeester Michael Häupl (SPÖ), dan zal Heinz-Christian Strache de opvolger zijn van de komende bondskanselier (vermoedelijk SPÖ-leider Werner Faymann).

Strache is de leider van de extreem-rechtse FPÖ. Met variaties op het thema ‘Oostenrijk voor de Oostenrijkers’ voorzag hij in een behoefte van 18 procent van de kiezers. Sinds zondag is de FPÖ in omvang de derde partij. Maar als hij zich zou verzoenen met Jörg Haider, die in 2005 het Bündnis Zukunft Österreich (BZÖ) oprichtte, zou het rechts-extreme blok de SPÖ in grootte kunnen evenaren.

Extreem-rechts is met bijna 30 procent van de stemmen sterker dan ooit. De situatie wekt associaties met de verkiezingen van 1999. Ook toen verloren de traditionele volkspartijen SPÖ en ÖVP – zij het minder fors dan nu. Ook toen zegevierde extreem-rechts (met een stemmenaandeel van 27 procent). En ook toen wilde de SPÖ, destijds aangevoerd door bondskanselier Viktor Klima, de grote coalitie met de ÖVP voortzetten.

Klima’s formatiepoging strandde echter op onenigheid over de portefeuilleverdeling tussen de coalitiepartners. ÖVP-leider Wolfgang Schüssel, die had aangekondigd in de oppositie te zullen gaan als zijn partij bij de verkiezingen als derde zou eindigen, begon daarop onderhandelingen met FPÖ-leider Haider. In weerwil van de bezwaren die binnen en – vooral – buiten Oostenrijk tegen zo’n ‘zwart-blauwe coalitie’ leefden.

Volgens de Weense historicus Oliver Rathkolb heeft deze protestbeweging de totstandkoming van de ÖVP-FPÖ-regering eerder bespoedigd dan vertraagd. En zonder de EU-boycot, die de Euroscepsis in Oostenrijk krachtig heeft aangewakkerd, zou de broze coalitie wellicht eerder zijn ontbonden. Bondskanselier Schüssel meende echter dat regeringsverantwoordelijkheid de FPÖ meer zou schaden dan een tot niets verplichtende oppositierol. De broedertwisten die spoedig binnen de FPÖ uitbraken – gevolgd door een smartelijke verkiezingsnederlaag in 2002 en de uittreding van Jörg Haider – leken zijn gelijk te bevestigen.

Mogelijk verbindt de ÖVP, die zondag nog geen 26 procent van de stemmen vergaarde (tegen ruim 34 procent in 2006), hieraan de conclusie dat ze opnieuw de samenwerking moet zoeken met de FPÖ (en eventueel het BZÖ). Maar het kan ook zijn dat ze liever als oppositiepartij haar wonden wil likken. In dat geval zou de SPÖ tot een verbintenis met extreem-rechts kunnen worden gedwongen. Nieuwe verkiezingen uitschrijven kan natuurlijk ook. Maar dan komt Strache misschien nog eerder aan de macht dan zwartkijkers nu vrezen.

Sander van Walsum

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden