ANALYSE

Nicolas Sarkozy herrijst uit zijn as

Echt lekker ging het niet met de politieke terugkeer van ex-president Sarkozy, tot dit weekeinde. De Franse departementen kleurden blauw. Le Pen en de socialisten hadden het nakijken.

Peter Giesen
De leider van de conservatieve partij UMP, oud-president Sarkozy, wordt tijdens de campagne opgemaakt voor een radio-interview. Zijn oude brille is er nog niet, maar hij is weer de 'patron'. Beeld Eric Feferberg / AFP
De leider van de conservatieve partij UMP, oud-president Sarkozy, wordt tijdens de campagne opgemaakt voor een radio-interview. Zijn oude brille is er nog niet, maar hij is weer de 'patron'.Beeld Eric Feferberg / AFP

UMP: overtuigende overwinning

'De machtswisseling komt eraan. Niets kan haar meer tegenhouden!', sprak Nicolas Sarkozy zondagavond op plechtige toon. Zijn partij, de UMP, is de grote winnaar van de departementale verkiezingen in Frankrijk. De alliantie van de UMP en de kleine centrumpartij UDI gaat van 40 naar 67 departementen, terwijl de socialisten slechts 34 van hun 61 departementen overhouden. Het Front National bleef op nul staan.

De overtuigende winst is een enorme steun in de rug voor Sarkozy, wiens comeback tot dusverre stroef verliep. In september 2014 keerde hij terug aan het front als de verlosser die het hopeloos verdeelde rechts in 2017 weer naar de macht zou leiden. Hij presenteerde zichzelf als een gerijpt man, die had geleerd van de fouten die hij als president had gemaakt.

De nieuwe Sarkozy viel echter tegen: geen nieuwe ideeën, geen heldere lijn. Zelfs zijn grootste kwaliteit, een onstuitbare energie, leek aan slijtage onderhevig. In november oordeelde 75 procent van de Fransen dat zijn comeback mislukt was.

null Beeld Volkskrant
Beeld Volkskrant

Daarom komt de verkiezingszege als geroepen. Sarkozy is weer de winnaar, de patron, de onbetwiste leider van zijn partij. 'Hij komt uit de strijd als de enige die een dam kan opwerpen tegen het Front National', zei UMP-senator Pierre Charon.

Sinds zondag wordt 'Sarko' geassocieerd met een overwinning die zijn partij hard nodig had, gedemoraliseerd als zij was door interne ruzies en financiële schandalen.

Daarmee heeft hij een voorsprong genomen op zijn rivalen voor de rechtse kandidatuur voor 2017, Alain Juppé en François Fillon. Op 30 mei houdt de UMP een groot congres waarop de partij zichzelf zal opheffen en een nieuwe naam zal kiezen. Les Républicains is al gedeponeerd, al vinden sommigen deze naam wat al te Amerikaans-rechts klinken. Bij deze gelegenheid zal Sarkozy zich ongetwijfeld opnieuw lanceren als de onontkoombare volgende president van Frankrijk.

Die nieuwe partij heeft ook behoefte aan een nieuw programma, waarbij Sarkozy voor een strategisch dilemma staat. Als hij te ver naar rechts leunt, raakt hij het centrum kwijt, en omgekeerd. Bij de departementale verkiezingen werd dit probleem vaardig opgelost. De winst was mede te danken aan de alliantie met de centrumpartij UDI. Anderzijds liet Sarkozy zich van zijn rechtse kant zien. Hij pleitte voor een verbod op hoofddoeken aan de universiteit. Ook steunde hij de burgemeester van Chalons-sur-Saône, die moslimleerlingen geen vervangende maaltijden meer wil aanbieden als de schoolkantine varkensvlees serveert. Beide punten kunnen rekenen op steun van een meerderheid van de Franse bevolking. Zo speelde Sarkozy in op de straffe anti-islamitische wind die na Charlie Hebdo door het land waait.

'De overwinning toont dat zijn strategie om zonder taboes te praten over onderwerpen die mensen bezig houden de goede is', zei UMP-afgevaardigde Sébastien Huyghe.

Front National: opmars gestopt

De afgelopen jaren ging Marine Le Pen als een electorale stoomwals over Frankrijk heen. Zelf sprak ze van 'een dynamiek die door niets gestopt kan worden'. Met andere woorden: ze was hard op weg naar het Elysée in 2017.

Maar zondag werd het Front National overweldigend verslagen door de partij van Sarkozy. Het FN won geen enkel departement, ook niet de Aisne en de Vaucluse, waar de partij een goede kans werd toegedicht.

Op zichzelf haalde het Front een goede uitslag. In de eerste ronde haalde het 25 procent van de stemmen, meer dan ooit bij lokale of regionale verkiezingen. Maar de alliantie van UMP en UDI haalde 36 procent en zelfs de socialisten en hun bondgenoten scoorden hoger, met 27 procent.

Bij de Europese verkiezingen van mei 2014 kwam het Front als eerste uit de bus. Nog steeds zie je overal in het land de posters hangen: 'Het Front National, eerste partij van Frankrijk'. Die kunnen nu worden weggehaald, een gevoelige symbolische en psychologische nederlaag.

Bovendien bleek andermaal hoezeer het kiesstelsel in het nadeel van het Front werkt. Le Pen mag razend populair zijn bij haar achterban, een meerderheid van de Fransen moet nog steeds weinig van haar hebben. Daarom verliest het Front zo vaak in de tweede ronde. Zondag hielden de Frontkandidaten zich goed: ze scoorden gemiddeld 41 procent tegen een UMP-tegenstrever en 46 procent tegen een linkse kandidaat. Maar uiteindelijk won het FN slechts 62 van de meer dan vierduizend zetels in de departementale raden.

Dat laat zien hoe ver Marine Le Pen nog van het Elysée verwijderd is. Vooralsnog lijkt het Front op een andere anti-systeempartij uit de Franse geschiedenis, de communisten. In de jaren vijftig en zestig wisten de communisten soms een kwart van de kiezers achter zich te verenigen. Aan de macht kwamen ze nooit.

De Franse president François Hollande. Beeld EPA
De Franse president François Hollande.Beeld EPA

De socialisten: derde pak slaag in één jaar

'Verslagen, maar tevreden', kopte de linkse krant Libération boven een portret van de socialistische premier Manuel Valls. Voor de derde keer in een jaar werden de socialisten afgeslacht. Ze gingen van 61 naar 34 departementen. Zowel Valls als president Hollande zag zijn politieke thuishaven - respectievelijk de Essonne en de Corrèze - naar rechts gaan.

En toch is Valls tevreden. Hij verhief het tegenhouden van het FN tot inzet van de verkiezingen: missie geslaagd. Bovendien wonnen de socialisten van de peilingen. In de somberste voorspellingen zouden ze slechts 20 departementen overhouden.

Valls zal zich ook zorgen maken. De socialisten betaalden andermaal de prijs voor de hoge werkloosheid, maar ook voor een beleid dat in de ogen van een groot deel van de achterban veel te rechts is.

De premier liet echter weten dat hij onverkort zal vasthouden aan de ingezette koers van hervormen en bezuinigen. Het is de enige manier om de economie weer aan de praat te krijgen, denkt hij, en daarmee ook de enige kans op een herverkiezing van Hollande in 2017. Bovendien eist Europa dat Frankrijk in mei een lijst met fundamentele hervormingen overlegt.

De druk op Hollande en Valls om naar links te buigen zal echter toenemen. Jerôme Guedj, een van de belangrijkste socialistische rebellen tegen Valls, verscheen zondagavond bijna huilend op de televisie. Hij was zojuist het voorzitterschap van de Essonne kwijtgeraakt, zijns inziens door de electorale zelfmoordstrategie van Valls en Hollande. Zo blijven premier en president klem zitten tussen de eisen van Brussel en die van hun eigen achterban.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden