NieuwsHelikoptercrash

NH90-helikopter die bij Aruba neerstortte: betrouwbaar werkpaard én voormalige roestbak

Het helikoptertype dat zondag neerstortte bij Aruba had een turbulente ontstaansgeschiedenis. Maar de NH90 heeft zich bewezen als een veelzijdig toestel dat de afgelopen kwarteeuw militairen, drenkelingen, smokkelaars en Kraantje Pappie vervoerde.

Het Nederlandse leger heeft twaalf NH90's van het type dat is toegerust voor maritieme taken.

‘Roestbak’, ‘dikzak’ en ‘herrieschopper’: de kwalificaties waren niet mals toen het Nederlandse leger tussen 2007 en 2014 het gros kreeg geleverd van de twintig NH90-helikopters die het had besteld. Zondag stortte een exemplaar neer voor de kust van Aruba. Maar het is nog onduidelijk of oude kwalen een rol hebben gespeeld bij de crash waarbij de 34-jarige vlieger Christine Martens en de 33-jarige tactische coördinator Erwin Warnies de dood vonden.

Een van die oude kwalen bleek al tien jaar geleden; overgewicht, waardoor de NH90 minder (zwaarbepakte) passagiers kon meenemen dan op de tekentafel was bedacht. De helikopter bleek verder in zeelucht sneller te roesten dan verwacht. Verder maakte de NH90 zo veel lawaai dat piloten er aanvankelijk maar een uurtje in mochten vliegen, terwijl de NH90 juist was uitverkoren omdat het toestel met een volle tank vier uur in de lucht kan blijven – twee uur langer dan zijn voorganger.

Zo waren er nog een honderdtal kleine en grote gebreken die de minister van Defensie in 2014 aan de Tweede Kamer rapporteerde, samen met het besluit om de levering van de laatste zeven helikopters uit te stellen. Eerst moest de leverancier, NHIndustries, maar eens aantonen hoe hij alle problemen ging verhelpen. In de tussentijd liep de rekening op, omdat de strijdkrachten langer moesten doorvliegen met de helikopters die door de NH90 zouden worden vervangen. Bovenop de aanschafkosten van 1,2 miljard euro kwam daardoor nog eens een bedrag van ruim 100 miljoen.

Wat voor de beeldvorming niet hielp, was dat een van de deelnemers aan NHIndustries, een consortium van Europese bedrijven, Augusta-Westland was. De Italiaanse helikopterbouwer was onderdeel van hetzelfde concern dat Nederland de Fyra leverde, de treinstellen voor de hogesnelheidslijn die al na veertig dagen uit dienst werden genomen omdat ze door panne meer stilstonden dan reden. De Fyra werd teruggestuurd naar Italië, met de NH90 is het toch nog min of meer goedgekomen.

Nieuw en Europees ontwerp

De NH90 werd in 1995 bedacht om een hele trits verouderde helikopters te vervangen waarmee destijds verschillende Navo-lidstaten vlogen. De keuze werd gemaakt voor een nieuw, Europees ontwerp, in plaats van een Amerikaanse opvolger van de plank. Net als bij andere ambitieuze defensieprojecten – denk aan het JSF-gevechtsvliegtuig – waren er vertragingen en kostenstijgingen.

De NH90 is een veelzijdig werkpaard. Voor operaties boven land is een model ontwikkeld dat tot twintig soldaten snel over een slagveld kan vervoeren. Het Nederlandse leger heeft daarnaast twaalf stuks van het type dat is toegerust voor maritieme taken, van de jacht op onderzeeboten tot de onderschepping van cocaïnetransporten over het water. Ze worden ook ingezet om drenkelingen uit zee te redden en bosbranden te blussen. Vorig jaar nog leverde een NH90 Kraantje Pappie af op verschillende locaties, waar de rapper zou optreden ter gelegenheid van Bevrijdingsdag.

Het kan soms klinken alsof de NH90 een vliegende brekebeen is, maar van het toestel vliegen er wereldwijd zo’n 380 rond, terwijl er nog 500 in bestelling zijn. Er hebben zich in een kwarteeuw vier zware ongelukken voorgedaan, waarbij tot zondag één dode viel te betreuren. Onderzoek moet nu uitwijzen of de twee militairen die bij Aruba omkwamen pech hebben gehad of dat er meer aan de hand is met de NH90. De zwarte dozen met vluchtgegevens en gesprekken in de cockpit zijn geborgen, en er zijn ook twee overlevenden van de crash die misschien iets kunnen zeggen over de toedracht. Het het marineschip Zr.Ms. Groningen probeerde maandagavond ook nog de helikopter te bergen, maar de kans daarop is vanwege de ruwe zee klein.

Is vliegen in een helikopter gevaarlijker dan in een 737?

Toen in januari van dit jaar in de VS een helikopter verongelukte met aan boord onder andere de basketballegende Kobe Bryant (41) werd meteen de vraag opgeworpen of vliegen met een helikopter wel veilig is. Veiliger in elk geval dan in een Boeing 737 stappen, volgens Amerikaanse statistieken uit 2018: elke 100 duizend vluchturen gebeurt er één ongeluk met dodelijke afloop met passagiersvliegtuigen, bij helikopters ligt die verhouding op 0,72 op elke 100 duizend uur. Gekeken naar louter de kans op ongelukken is een helikopter wel weer onveiliger dan een gewoon vliegtuig.

Waarom lijkt het alsof er vaker ongelukken met helikopters gebeuren? Omdat heli’s vaker onder riskante omstandigheden vliegen. Een passagiersvliegtuig maakt gebruik van vaste landingsbanen, volgen een vastomlijnde route en worden vrijwel de hele vlucht in de gaten gehouden door verkeersleiders.

Helikopters kunnen bijna overal landen, wat ze erg handig maakt in omgevingen die met andere vervoersmiddelen onbereikbaar zijn. Dat maakt ze ook kwetsbaarder, niet alleen in ruig terrein of boven ruwe zee, maar ook in oorlogsgebied. Helikopters komen niet zo hoog als straaljagers, wat betekent dat ze gemakkelijker uit de lucht zijn te schieten. De meeste toestellen komen niet boven de 4,5 kilometer uit, de reden waarom ze soms ongeschikt zijn om gestrande bergbeklimmers te redden, zoals op de Mount Everest, waarvan de top op 8,8 kilometer ligt.

Helikopters hebben wel weer het voordeel dat ze bijna overal kunnen landen, als ze panne krijgen of het weer omslaat. Hoewel het onderzoek nog loopt, is de piloot van de helikopter waarin Kobe Bryant zat vermoedelijk gedesoriënteerd geraakt in dichte mist: hij rapporteerde aan de vluchtleiding dat hij hoger ging vliegen, terwijl het toestel in werkelijkheid daalde. Er gebeuren veel ongelukken omdat piloten lijden aan ‘get-there-itis’, zeggen Amerikaanse experts: het streven om de bestemming te bereiken, ook als de omstandigheden niet ideaal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden