New Songdo Smart City

In het Zuid-Koreaanse New Songdo is de laatste technologie nauw verweven met het alledaagse leven, vaak zonder dat je het merkt. Maar het kunstmatige paradijs is omstreden.

Een soort Almere is het, maar dan op zijn Aziatisch: Songdo, een groeikern met stedelijke ambities in de polder, bedoeld om de almaar uitdijende bevolking van de metropolitane regio Seoul - inmiddels ruim 23 miljoen inwoners - op te vangen. Maar dan niet met rijtjeshuizen in meanderende straten, maar met veertig, vijftig of meer verdiepingen hoge woontorens met luxe appartementen, dicht op elkaar gebouwd en helemaal volgehangen met sensoren, camera's en supersnelle netwerkverbindingen.


Wereldwijd wordt Songdo wel gezien als dé modelstad voor de toekomst. Maar de hoogtechnologische stad die nu verrijst op een opgespoten zandbank in de Gele Zee, vlak voor de Zuid-Koreaanse kust is tegelijkertijd hoogst controversieel.


Het masterplan voor deze nieuwe stad is ambitieus. Hier moet het beste uit alle werelden worden gecombineerd. Er is een kanaal zoals in Venetië en een park dat is gemodelleerd naar New Yorks Central Park. De golfbaan is ontworpen door topgolfer Jack Nicklaus en de exclusieve privéschool baseert zijn curriculum op dat van Chadwick School, een van de beroemdste scholen in Los Angeles - geliefd bij sterren uit Hollywood.


Maar bovenal wordt Songdo aangeprezen als een smart city: de laatste technologieën zijn er nauw verweven met het alledaagse leven, vaak zelfs zonder dat je het merkt. Een centraal computersysteem verzamelt allerlei data uit de stad, van de energie die gebouwen verbruiken tot de bezetting van parkeerplekken. Van de drukte op de wegen tot de actuele locatie van alle bussen en metro's. Zelfs wie er wanneer hoeveel afval weggooit, kan worden gemeten - om toegang te krijgen tot de afvalcontainers moet je je identificeren met een chipkaart. Wanneer je al die data combineert en analyseert, zo is de hoop van de smart city, kan het leven in de stad worden geoptimaliseerd. Gebouwen kunnen zuiniger worden, en het leven moet er efficiënter, prettiger en veiliger worden.


Voetgangersstad

Veel merk je daar nog niet van als je in Songdo rondloopt. Brede boulevards worden geflankeerd door hoge wolkenkrabbers. Op straatniveau zie je kleine winkeltjes, liefst met Engelse of Franse namen: bakkerij Tous les Jours (een 'authentic French Bakery'), de Zoo Coffee Shop, een afhaalpizzeria, een supermarktje en natuurlijk een Koreaans barbecue-restaurant. Het is prettig om door Songdo te wandelen. De stad is ontworpen voor de voetganger en tussen alle torens in zijn veel kleine parken met speeltoestellen voor de kinderen.


De smart city schemert heel af en toe door het straatbeeld heen. Bijvoorbeeld doordat naast alle speelplaatsjes beveiligingscamera's staan. Een centraal systeem verzamelt de beelden. Niet alleen de gemeente kan die gebruiken om de veiligheid op straat te verhogen, zegt Munish Khetrapal, die namens het Amerikaanse netwerkbedrijf Cisco betrokken is bij het ontwerp van nieuwe diensten in Songdo. Ouders kunnen straks - tegen betaling - toegang tot de camera's krijgen zodat ze vanuit hun appartement op de twintigste of dertigste verdieping toezicht kunnen houden op de spelende kinderen.


Chiparmbandje

Cisco wil binnenkort ook een andere dienst lanceren: een armbandje voor kinderen met een chip erin. Sensoren in de stad kunnen dan registreren waar het kind is. En mocht het verdwalen, bijvoorbeeld als het per ongeluk van het schoolplein afloopt, dan krijgen de ouders een sms'je. Veiligheid is een belangrijk thema in de smart city, vertelt Khetrapal.


Duurzaamheid is een ander speerpunt. Door het energiegebruik nauwkeurig te monitoren, moet er flink bespaard kunnen worden. In de smart city moet de weg of de stoep 'weten' of er iemand langskomt en de sterkte van de straatverlichting aanpassen. En kantoorgebouwen moeten zelf alle computers en lichten uitschakelen wanneer de laatste werknemer het pand heeft verlaten. Geen gek idee, als je weet dat 70 procent van al het energiegebruik in grote steden afkomstig is van gebouwen.


De data die de sensoren van de smart city genereren wil Cisco ook beschikbaar stellen aan andere bedrijven. Dan kunnen die ook weer nieuwe diensten ontwikkelen. Bijvoorbeeld een app die parkeerplaatsen laat communiceren met het navigatiesysteem in de auto. De tomtom loodst je dan zo naar een vrije plek.


Songdo geldt als modelstad, een proeftuin waarin dit soort technologieën ontwikkeld en uitgeprobeerd kunnen worden. En als ze aanslaan, zo is het doel, kunnen ze wereldwijd worden geëxporteerd, met of zonder bijbehorend masterplan. China heeft inmiddels belangstelling getoond voor twee Songdo's, inclusief school en Central Park.


Niet iedereen is enthousiast over de smart city. Velen zien in Songdo juist een voorbeeld van hoe het niet moet. De socioloog Richard Sennett voegde zich onlangs in dat koor van critici. De nadruk op efficiëntie gaat ten koste van de leefbaarheid, stelt hij in een opiniestuk in de Engelse krant The Guardian met de veelzeggende titel 'No one likes a city that's too smart'. Natuurlijk is het prettig als alles in een stad goed geregeld is, schrijft Sennett. Maar de manier waarop dat in Songdo gebeurt, is te bedacht, te veel van bovenaf opgelegd. Burgers hebben er zelf weinig in te brengen in de manier waarop het leven er is georganiseerd.


'De inwoners van Songdo worden vooral als consument gezien aan wie allerlei diensten verkocht kunnen worden', zegt de Amerikaanse auteur Greg Lindsay, 'en pas in tweede instantie als burger.' In zijn boek Aerotropolis besteedt hij uitgebreid aandacht aan Songdo. Het is merkwaardig, vertelt hij tijdens een Skype-interview, dat technologiebedrijven de stad van de toekomst mede vormgeven. 'Zij begeven zich op het terrein van de architectuur en de planologie, maar dat zijn disciplines waar ze maar heel weinig van afweten.' Daarbij is het opvallend hoe groot het vertrouwen is dat de technologie de problemen van de stad zou kunnen oplossen. 'Ooit dachten planologen dat de samenleving maakbaar was', zegt Lindsay. Ze dachten dat je allerlei sociale processen kon vatten in complexe berekeningen en dat je die dan kon omzetten in een groot masterplan. Met de Franse banlieues of de Nederlandse Bijlmer als resultaat. 'We weten hoe dat is afgelopen.' Net nu we die gedachte achter ons hebben gelaten, melden de technologiebedrijven zich met hun algoritmes die het leven slimmer, handiger en efficiënter moeten maken.


De Nederlander Wim Elfrink, topman bij Cisco, kan zich bij een deel van de kritiek wel iets voorstellen. Maar, stelt hij, de smart city is ook helemaal niet bedoeld als vervanging van de stad zoals we die kennen. Wat Cisco voor ogen staat, is een aantal extra diensten te ontwikkelen om het leven aangenamer te maken. En dat is belangrijk, denkt hij. 'Je ziet dat steden wereldwijd steeds meer met elkaar concurreren, bijvoorbeeld om hoogopgeleid personeel aan te trekken.' De stad met de aantrekkelijkste omgeving zal die slag winnen.


Gangnam Style

In Songdo begint die visie langzaam gestalte te krijgen. De bomen in het Central Park hebben net voor de tweede of derde keer hun bladeren verloren. Lichtjes achter de ramen van de hoge wolkenkrabbers laten zien dat de eerste bewoners hun intrek hebben genomen. Winkeltjes zijn geopend aan het Venetiaanse kanaal. De stad is ook geliefd bij Koreaanse popsterren. Het modernistische decor van Songdo figureert regelmatig in hun videoclips. De clip voor de wereldwijde YouTubehit Gangnam Style is grotendeels opgenomen in Songdo.


Maar het bruisende straatleven van de uitgaanswijk Gangnam in Seoul tref je niet aan in Songdo. Ondanks alle kosmopolitische verwijzingen en hoogstedelijke architectuur voelt de stad eerder suburbaan aan. 'We vergelijken onszelf graag met New York', zegt Jonathan Thorpe van projectontwikkelaar Gale International. 'Maar misschien lijkt het hier wel meer op Orange County' - de eindeloze aaneenschakeling van voorsteden ten zuiden van Los Angeles. Begrijp hem niet verkeerd, dat is niet per se een negatieve kwalificatie. Een aangeharkte masterplanned community heeft zo haar zegeningen, ook al is het soms wat saai. Thorpe komt uit Orange County en sinds zijn werkgever hem op dit project heeft gezet, verdeelt hij zijn tijd tussen de Amerikaanse Westkust en Korea.


Enthousiast geeft hij samen met zijn collega Scott Summers een rondleiding door een modelappartement op de 62ste verdieping van het complex First World Towers. Normaal gesproken heb je hier een prachtig uitzicht over het hele gebied, verontschuldigt hij zich. Vandaag drijft de westenwind een stormfront uit Japan over Songdo en blijven het Central Park en het Venetiaanse kanaal gehuld in de mist.


Supersnel internet

Thorpe hoopt dat de Telepresence - een vinding van Cisco waarmee elk appartement wordt uitgerust - het suburbane karakter van Songdo zal compenseren. Het is een groot televisiescherm met een ingebouwde camera, aangesloten op een supersnelle internetverbinding zodat je videobeelden in hoge kwaliteit kunt bekijken en versturen.


Via dat tv-scherm kunnen de inwoners straks allerlei diensten bestellen. Kooklessen bij een beroemde Franse chef. Of bijles Engels en wiskunde voor de kinderen - een markt met veel potentieel in Korea, middenklassegezinnen geven hier ruim eenderde van hun inkomen uit aan onderwijs voor hun kinderen. Of je kunt straks via het scherm een consult afnemen bij een arts - eveneens een groeimarkt, met het oog op de vergrijzing. Bewoners mogen ook zelf nieuwe diensten ontwikkelen, zegt Thorpe. Misschien gaan mensen wel concerten geven of poëzieavonden organiseren via het systeem, hoopt hij. Zo moet de stad tot leven komen, vanuit het comfort van de eigen huiskamer.


De Telepresence heeft wel iets weg van de app-store die Apple ontwikkelde voor de mobiele telefoon - een omgeving op het scherm waar consumenten allerlei diensten kunnen aanschaffen. Net als bij Apple zal het geen open systeem zijn. Weliswaar mogen allerlei partijen nieuwe diensten ontwikkelen, maar uiteindelijk beslist het technologiebedrijf of die worden toegelaten.


En zo begint de smart city in dit scenario ook wel wat op een hedendaagse shopping mall te lijken. Het is er prettig en aangenaam, en zolang je portemonnee gevuld is, word je er als consument op je wenken bediend. De bedrijvigheid zorgt voor economische groei en nieuwe banen. Maar het is er ook wat saai, en het management bepaalt uiteindelijk wat er wel en niet is toegestaan.


Summers en Thorpe zien vooral de voordelen. Al die nieuwe diensten verhogen de waarde van het huis. 'That's the beauty of it', concludeert Scott Summers. 'We verkopen nu niet alleen een huis, maar een hele levensstijl - een die draait om de smart city.'Steun De artikelen over de smart city en de social city zijn tot stand gekomen dankzij een bijdrage van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. Dit voorjaar verschijnt van Martijn de Waal De Stad als Interface. Hoe nieuwe media de stad veranderen bij NAi010 uitgevers.


Zie ook: weblogs.vpro.nl/villavpro en tegenlicht.vpro.nl/inti/new-songdo.html


AEROTROPOLIS


Vliegveld ligt om de hoek

Een van de grote voordelen van Songdo, zo melden de marketingfolders, is de centrale ligging. Daarmee wordt niet bedoeld dat je snel in het centrum van Seoul bent. Dankzij een gloednieuwe, 20 kilometer lange brug ligt het vliegveld om de hoek. En van daar ben je zo in Shanghai, Tokio, Vladivostok, Osaka of Peking. Eenderde van de wereldbevolking op minder dan drie uur vliegen, ideaal voor managers van grote multinationals. Songdo is zo een voorbeeld van een aerotropolis, een stad die meer gericht is op het nabijgelegen vliegveld dan op het lokale achterland. Wereldwijd komen er steeds meer van dergelijke vliegveldsteden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden