New kid Klaver droomt van brede volkspartij

Sneller dan verwacht brengt Jesse Klaver zijn partij terug naar de tijden van Paul Rosenmöller: op de rand van een electorale doorbraak. Hij denkt zelfs met GroenLinks te kunnen gaan regeren. 'We kunnen de oversteek maken. Ik wéét dat het kan.'

Beeld Van Den Bergh Freek

Ze hebben samen gegeten, vorige week: Paul Rosenmöller, Femke Halsema, Jolande Sap, Bram van Ojik en Jesse Klaver. 22 jaar politiek leiderschap van GroenLinks aan één rijsttafel bij Poentjak in Den Haag. Volgens een van de aanwezigen heerste er een aangenaam opgewonden sfeer: 'Gaan we winnen? Gaan we regeren? Hoe gaan we dat doen dan?'

Een van de andere aanwezigen maakt zaterdag op het GroenLinks-partijcongres in Amersfoort voor het eerst in veertien jaar weer zijn opwachting op het podium: Paul Rosenmöller zal Jesse Klaver inleiden bij diens eerste grote optreden voor eigen publiek. Sinds zijn afscheid in 2002 verkoos Rosenmöller consequent de politieke luwte en bemoeide hij zich niet meer met GroenLinks, maar toen Klaver belde kon hij geen nee zeggen. En zo zal Klaver worden aangekondigd door de man om wie hij als 16-jarige koos voor GroenLinks. 'Paul was de enige die het serieus opnam tegen Pim Fortuyn. Fantastisch.'

De hergroepering rond Jesse Klaver zegt veel over het effect dat hij heeft op GroenLinks sinds zijn aantreden als voorman, nu een jaar geleden. Bram van Ojik heelde de diepe wonden die alle interne ruzies in 2012 hadden geslagen, Klaver vervolmaakt nu de transformatie: van een deerniswekkend gezelschap met slechts vier resterende Kamerzetels naar de bruisende Klaverclub waar velen weer bij willen horen. Een zetel of tien winst is wel het minste wat de meeste GroenLinksers verwachten bij de verkiezingen van volgend jaar.

Zoals altijd geldt: als je wint, heb je vrienden. Vandaag komen in Amersfoort 1.700 GroenLinksers bijeen om Klaver voor het eerst tot het congres te horen speechen, meer dan ooit sinds de fusie van PPR, CPN, PSP en EVP in 1990. Maandelijks komen er meer dan honderd leden bij, en ook de jongerenafdeling groeit opeens weer.

Voor een politicus minstens zo belangrijk: ook zijn natuurlijke tegenstanders zien Klaver staan. Het treffendste signaal dat GroenLinks terug is als politieke factor komt van VVD-fractieleider Halbe Zijlstra, die namens de grootste regeringspartij nu al twee keer een-op-een met Klaver op televisie in debat is gegaan. 'De tegenstelling komt goed in beeld', weten ze in de VVD. 'Jesse praat goed en hij laat je uitpraten. Het is een prettige tegenstander.'

Ziedaar het Klavereffect. Zelfs een doorgaans nuchtere verre voorganger als voormalig PPR-voorman Bas de Gaay Fortman (78) is in de ban. 'De partij voelt zich bemoedigd, om het gematigd te zeggen. De jongen maakt wat los. Hij heeft geen enkele moeite om zich helder uit te drukken, ook niet als het thema ingewikkeld of controversieel is. Hij praat echt makkelijk, zonder clichés. Ik denk dat wij hier kunnen spreken van een natuurtalent.'

De leiding op links

En zo brengt Jesse Klaver zijn partij sneller dan verwacht terug op het punt waar Rosenmöller veertien jaar geleden stond, vlak voordat Pim Fortuyn werd vermoord en 'links' daarvan de schuld kreeg: op de rand van een mogelijke electorale doorbraak. In de Amersfoortse wandelgangen zal het vandaag gonzen van blijde verwachting. Met de moegeregeerde PvdA op z'n gat en een SP die daarvan maar niet weet te profiteren, staat een leger van zwevende kiezers klaar om te worden verleid.

Verkiezingsonderzoeker Peter Kanne van I&O Research houdt het niet voor onmogelijk. 'De grote vraag is nu wie de leiding neemt op links. Klaver is the new kid on the block, en hij zet niet bescheiden in: à la Obama wil hij inspireren, enthousiasmeren. Met zijn uitgesproken standpunten over vluchtelingen en het milieu zou hij voormalige PvdA-kiezers voor zich kunnen winnen, maar ook in de achterban van SP, D66, de ChristenUnie en het altruïstische deel van het CDA liggen kansen. Als hij straks aan het begin van de campagne nog steeds op vijftien zetels staat, kan hij zomaar doorschieten naar twintig. Want dan denken de kiezers: dáár gebeurt het.'

Klaver zet inderdaad niet bescheiden in. Vandaag in Amersfoort zal hij verkondigen dat hij van GroenLinks een 'brede volkspartij' gaat maken, waarop ook buiten de grachtengordel en de studentensteden wordt gestemd. Want de milieubewuste, vleesminderende, bakfietsende en internationaal georiënteerde kiezer zal wel weer terugkeren op het oude nest als Klaver verder geen domme dingen doet. Maar zonder op z'n minst een deel van de lager opgeleiden, de automobilisten en de bewoners van de Vinexwijken is het onmogelijk om echt groot te worden.

En toch is dat waar Klaver van droomt: wat Jan Marijnissen lukte met zijn sprong van negen naar 25 zetels voor de SP in 2006 - toen opeens ook gestudeerd Nederland zich massaal tot de SP bekeerde - maar dan andersom. 'We moeten de lager opgeleiden bereiken', zegt Klaver. 'We kunnen de oversteek maken. Ik wéét dat het kan. Laten we het in elk geval eens proberen.'

Beeld Freek van den Bergh

De Klaveragenda

Daartoe moet hij dan wel zijn politieke agenda verbreden, verdiepen en deels wijzigen. Met alleen een groen imago wint niemand verkiezingen, weten alle experts. Uiteindelijk gaat het om de verdeling van de koek, de sociaal-economische thema's. Klavers innige omarming van de Franse econoom Thomas Piketty, die honderdduizenden lezers bereikte met zijn betoog tegen de groeiende ongelijkheid, past geheel in de strategie. Kanne: 'Van oudsher heeft GroenLinks sociaal-economisch een minder scherp profiel dan de SP en de PvdA, daar is werk aan de winkel.'

Daartoe spreekt Klaver inmiddels zonder blikken of blozen van 'de harde strijd tussen kapitaal en arbeid'. Hij neemt definitief afscheid van de sociaal-economische koers van Halsema, die in haar jaren soms dicht tegen D66 aan zat en bijvoorbeeld voor verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt pleitte. Voor Klaver valt die flexibilisering onder 'de mythe van het economisme', het dominante, 'kille' en 'cijfermatige' bestuursmodel dat Nederland ziet als een bedrijf en economische groei als hoogste doel. Niet toevallig is De mythe van het economisme ook de titel van zijn vorig jaar verschenen boek.

Solidariteit, vergroening, nivellering en gelijke kansen voor iedereen, ongeacht afkomst - dat is de Klaveragenda, waarmee hij inhaakt op de sentimenten die Labourleider Jeremy Corbyn in Groot-Brittannië en presidentskandidaat Bernie Sanders in de Verenigde Staten vleugels gaven. De verbeelding aan de macht, er is meer dan geld alleen. De kaarten voor Klavers boekpresentatie in Paradiso waren binnen enkele uren uitverkocht.

Zijn offensief leidt tot laatdunkende reacties in het rechterdeel van de Kamer ('lief boekje, weinig wol'), enthousiaste bijval van partijgenoten als senator Tof Thissen ('perfecte koers, niet alles is in geld uit te drukken, niet alles hoeft efficiënt te zijn') en afwachtende terughoudendheid van andere GroenLinksers. 'Jesse heeft een aardig boekje geschreven', zegt bijvoorbeeld de Amsterdamse fractievoorzitter Rutger Groot Wassink, 'en hij weet mensen enthousiast te maken. Maar het is nu wel zaak zijn verhaal uit te diepen. Het moet nog een bodem krijgen.'

Daarvoor is nog tijd, zeggen ze in GroenLinks. Er wordt druk geschaafd aan een doorwrocht fundament voor de Klaveragenda in het verkiezingsprogramma. Dat gebeurt door onder anderen strateeg Bart Snels, de econoom en ideoloog die eerder voor Halsema werkte, onder Sap naar D66 vertrok en nu weer op het nest is teruggekeerd.

In het kabinet

Als het lukt met die vijftien zetels of meer, komt GroenLinks waarschijnlijk voor het eerst sinds de tijden van De Gaay Fortman - die met de PPR meedeed in het kabinet-Den Uyl -serieus in de positie om te regeren. Hoewel: potentiële partners als VVD en D66 tonen zich desgevraagd sceptisch. Zij wijzen op het Kunduz- akkoord uit 2011, toen Jolande Sap de militaire missie naar Kunduz steunde en vervolgens haar partij aan diepe verdeeldheid ten onder zag gaan. 'Regeren? Dat trekken de fundi's in de achterban niet', klinkt het vanuit de andere fracties.

Klaver zelf vindt dat nergens op slaan: 'Wij zijn klaar om te regeren.' Hij hielp Rutte II al zonder al te veel gedoe in eigen kring aan een meerderheid voor het nieuwe studieleenstelsel en heeft geen enkele schroom om een coalitie te gaan dragen. Het gros van de achterban is compromisbereid en vindt dat het tijd wordt na 26 jaar, zo schat de partijtop in.

Dat geldt zeker voor Bas de Gaay Fortman. 'Natúúrlijk moet hij aansturen op regeringsdeelname. We zijn helemaal verbonden met de Groenen in Europa. Die hebben in Duitsland allang bewezen dat het kan. Wij waren er in de tijd van Rosenmöller al klaar voor. Het is de hoogste tijd.'

De partijleider zelf is de eerste om de hooggespannen verwachtingen ook weer te relativeren. 'Als het nu niet lukt, dan bij de volgende verkiezingen. Ik heb de tijd.'

Volgende week wordt Jesse Klaver 30.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.