Neuroloog die fout op fout stapelde

De patiënten van Ernst Jansen Steur vertrouwden hem blind. Later ontdekten ze in hem een 'Dr. Horror', die hun leven zonder reden overhoop had gegooid. Draait hij vandaag de bak in?

De twee artsen die in 2001 de actrice Sylvia Millecam nalieten te behandelen voor borstkanker kregen gevangenisstraf van 6 en 3 weken. De rechter achtte hen strafbaar omdat ze opzettelijk de gezondheid van de actrice hadden benadeeld. Ze hadden beter moeten weten en moeten ingrijpen. Hun straf was voorwaardelijk, ze hoefden niet naar de gevangenis.


De zaak-Millecam trok destijds veel publiciteit, te vergelijken met de aandacht voor de strafzaak nu tegen de Enschedese neuroloog Ernst Jansen Steur. Net als de artsen van Millecam had ook hij beter moeten weten. Vandaag velt de rechtbank van Almelo vonnis in wat de grootste medische rechtszaak in Nederland ooit wordt genoemd. De kans is groot dat de neuroloog er niet met een voorwaardelijke straf afkomt, maar dat hij daadwerkelijk de bak in draait. Voor Nederlandse begrippen zou dat uniek zijn, daargelaten de artsen die een misdaad pleegden.


Het Openbaar Ministerie stopt Jansen Steur het liefst met een onvoorwaardelijke celstraf van 6 jaar achter de tralies. Het OM acht hem strafbaar voor het toebrengen van zwaar lichamelijk en psychisch letsel, verduistering van geld en diefstal van medicijnen. Een veroordeling voor de laatste twee vergrijpen is logisch, want aantoonbaar in strijd met de wet en dus een misdaad. Ingewikkelder is het een arts in de gevangenis te zetten voor een foute behandeling van patiënten. Fouten maken is menselijk, ook voor een arts. Het is lastig aan te tonen dat er sprake is geweest van opzet en dat de lichamelijke en psychische mishandeling het directe gevolg zijn van medisch ingrijpen.


Verslaving

Toch is de kans groot dat de rechter ten dele meegaat in de eis van het OM, verwacht Johan Legemaate, hoogleraar gezondheidsrecht en kenner van medische strafzaken. 'Je hoeft er niet van op te kijken. Ik begrijp de eis van het OM. Mij zou het niet verbazen als we die forse eis zullen terugzien in de veroordeling door de rechter. Jansen Steur heeft grote risico's genomen en hij had zich daarvan bewust moeten zijn.'


Volgens het OM was Jansen Steur verminderd toerekeningsvatbaar door zijn verslaving aan slaapmiddelen. Hij kampt met een adhd-stoornis, met een neiging naar narcisme en wellicht ook met een beginnende vorm van dementie. Kwalen die hem voor de rechtbank echter geen zier helpen, omdat ze hem niet minder strafbaar maken, oordeelt het OM. Oftewel, om met de woorden van de officier van justitie te spreken: Jansen Steur gebruikte zijn patiënten als proefkonijnen om zijn eigen interesse naar bepaalde ziektebeelden te bevredigen.


De advocaat van de arts houdt staande dat er geen sprake is geweest van opzet, maar dat de gemaakte fouten het gevolg zijn van een hersenbeschadiging. Jansen Steur liep dat letsel op bij een ernstig verkeersongeluk in 1990. De advocaat verwijt het OM onnodige stemmingmakerij. 'Het is ondenkbaar dat een prutsdokter of boze tovenaar jarenlang aan het werk is geweest zonder dat zijn collega's, assistenten en verpleegkundigen dat in de gaten hadden', zei hij ter verdediging van zijn cliënt.


Jansen Steur zadelde zijn patiënten op met ziekten als alzheimer, parkinson of multiple sclerose. Hij hield jarenlang hardnekkig aan de gestelde diagnoses vast en schreef zware medicijnen voor, ook al bleven typische ziektebeelden uit. Hij verstrekte nauwelijks informatie aan zijn patiënten, die desondanks een blind vertrouwen in hem stelden. Voor hen werd hij pas 'Dr. Horror' toen kwam vast te staan dat hun hele leven onherstelbaar en zonder reden overhoop was gegooid. Een patiënte pleegde zelfmoord.


Ruim honderd ex-patiënten hebben een schadeclaim ingediend, zoals Henny Mulder uit Haaksbergen. Zijn vrouw Gerti zei, toen na vijf jaar medicijnen slikken was geconstateerd dat Mulder geen alzheimer had: 'Ik zou er alles voor overhebben als ik de oude Henny terughad. Hij is een andere man geworden, zwaar op de hand, achterdochtig en somber. Nog heeft hij nachtmerries.'


Populair

Het belang van de patiënt stond bij Jansen Steur niet voorop, zoals hij bij het afleggen van de artseneed had gezworen. De neuroloog schaamt zich, zei hij voor de rechter, maar zal de laatste zijn die toegeeft niet in het belang van zijn patiënten te hebben gehandeld. Hij was populair, zei hij meermaals, hij kon goed overweg met zijn patiënten.


Volgende keer zou hij het precies weer zo doen, verklaarde hij ook. Hij handelde in zijn eentje en duldde geen tegenspraak, van niemand, van zijn patiënten noch van zijn collega's.


'Zijn intenties waren ongetwijfeld goed, net als die van de verpleegkundige die per ongeluk een verkeerd medicijn heeft verstrekt omdat ze even niet oplette. Hij was er niet op uit patiënten te schaden. Maar hem valt veel meer te verwijten, omdat hij meerdere keren en over een langere tijd in de fout ging', aldus hoogleraar gezondheidsrecht Legemaate.


MEDISCHE MISSERS IN NEDERLAND: NIEMAND DE CEL IN


Nog nooit ging een Nederlandse arts de cel in voor een medische misser. Voorwaardelijke straffen waren er wel.


De kindercardioloog Paul H. uit Utrecht werd in 2004 veroordeeld tot anderhalf jaar voorwaardelijke gevangenisstraf. Hij werd schuldig bevonden aan de dood van een baby, omdat hij 'grovelijk onvoorzichtig' een dotterbehandeling had uitgevoerd. De strafmaat werd hoger, omdat hij in bezit was van een grote hoeveelheid kinderporno.


Een 54-jarige basisarts uit Heemstede kreeg in juni 2013 een jaar voorwaardelijk met een proeftijd van vijf jaar, omdat hij een borstkankerpatiënte behandelde met acupunctuur en 'korreltjes'. 'Roekeloos en nalatig', oordeelde de rechter. De patiënte (52) is overleden.


De geneesheer-directeur en een verpleegkundige van een Utrechtse abortuskliniek werden in 2006 veroordeeld tot enkele maanden voorwaardelijk, omdat ze twee patiënten een veel te hoge dosis verdovingsmiddel hadden gegeven. Een patiënt overleed, de ander liep trombose op.


De rechtbank in Arnhem achtte in 1998 een Utrechtse arts schuldig aan de dood van een 71-jarige patiënt in het Rijnstate-ziekenhuis in Arnhem. Hij kreeg een boete van 10 duizend gulden. Het OM had zes maanden voorwaardelijk geëist. De arts had de man, die met een klaplong was opgenomen, een twintig keer te hoge dosis verdovingsmiddel gegeven.


Het Arnhemse gerechtshof veroordeelde in 1996 een 54-jarige Arnhemse huisarts tot 2 maanden voorwaardelijk wegens dood door schuld en een boete van 5.000 gulden. Het hof achtte hem schuldig aan de dood van een jonge vrouw, die tweemaal een dagdosis methadon had ingenomen. De arts greep niet in, maar ging ervan uit dat in de methadon een braakmiddel zat. Dat bleek niet het geval.


Het OM deed drie jaar strafrechtelijk onderzoek naar 'medische missers' van een maagchirurg van het Scheper Ziekenhuis in Emmen. Zeventien patiënten deden aangifte tegen hem. Niet is gebleken dat de chirurg 'noodzakelijkerwijs onzorgvuldig' heeft gehandeld, liet het OM een vrouw weten die haar man op de operatietafel verloor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden