Netwerk illegale donorhandel India ontdekt

Gerenommeerde Indiase ziekenhuizen blijken betrokken bij illegale donorhandel. Tientallen medici zitten vast...

Verwilderd kijkt de 28-jarige Mohammad Shakeel vanuit het ziekenhuisbed uit zijn ogen. Een paar dagen geleden trof de politie hem ernstig verzwakt aan toen ze een inval deed in een illegale kliniek in Gurgaon. Samen met twee andere patiënten bracht de politie hem naar dit staatsziekenhuis.

Mohammed is een van de honderden slachtoffers van een illegale donorhandel. Een netwerk dat arme Indiërs, zoals Mohammad, dwong een orgaan af te staan. Het schandaal wordt met de dag groter, nu verschillende gerenommeerde ziekenhuizen en laboratoria bij deze lucratieve donorhandel zijn betrokken. Tientallen artsen en verpleegkundigen zitten vast.

Mohammad vertelt dat hij is ontvoerd door mannen die beweerden hem als dagloner te willen inhuren. Dagelijks verzamelen zich op vaste plekken in stad bouwvakkers die voor een euro per dag klusjes in Indiase huishoudens en in de bouw opknappen. Je kunt ze zo van de straat oppikken.

Mohammad zou een huis verven. Maar hij verdween in een kliniek in de voorstad van Delhi waar hij, zegt hij, met een geweer op zijn hoofd werd verdoofd. Toen hij bijkwam, voelde hij een stekende pijn op zijn rug. Een dokter met een mondkapje vertelde dat ze een nier van hem hadden afgenomen. Enkele uren na de operatie viel de politie binnen.

Commissaris Mohinder Lal leidde de politieactie. Hij vermoedde toen nog niet hoe groot de illegale donorhandel was die hij op het spoor kwam. Voorheen was de Pakistaanse havenstad Karachi het centrum van de illegale donorhandel in Azië. Maar sinds de Pakistaanse autoriteiten die route hebben afgesloten, heeft de handel zich naar Noord-India verplaatst.

Buitenlanders en rijke Indiërs waren de grootste klanten van de hoofdverdachte dokter Amit Kumar, alias Santosh Raul. Deze Kumar was in de afgelopen tien jaar al drie keer wegens hetzelfde vergrijp opgepakt maar wist telkens te ontsnappen. De Indiase overheid heeft Interpol ingeschakeld. Kumar zou naar Nepal of Canada zijn gevlucht.

Secretaris Subrat Saxena van het Indiase Medisch Verbond klapt cynisch in zijn handen. ‘Applaus voor deze arts die niet eens tot chirurg is opgeleid. Zo’n ingewikkelde niertransplantatie haal je niet uit een doe-het-zelf-boek’, zegt Saxena. Hij verwacht dat gekwalificeerde artsen deze ‘Donor Koning’ hielpen. Subrat, zelf chirurg, is een van de weinige artsen die de media nog te woord willen staan. De meeste artsen zwijgen angstvallig. De politie heeft volgens Subrat slechts het topje van de ijsberg aangepakt.

Hoofdcommissaris Mohinder Lal vermoedt dat dokter Kumar in de afgelopen negen jaar minstens vijfhonderd illegale operaties heeft uitgevoerd. Voor een niertransplantatie rekende hij 10 duizend euro. Jongens als Mohammad kregen niet meer dan 500 euro.

Dokter Saxena vindt vijfhonderd operaties nog aan de lage kant. Iedere arme Indiër is volgens hem bereid zijn nier te verkopen, zelfs zonder geweer op zijn hoofd. ‘Ga naar de dorpen in de arme deelstaten Bihar of Andra Pradesh en vraag wie een nier heeft verkocht. Je zult er versteld van staan hoeveel.’

De arts vertrouwt de politie niet. Hoe kon de hoofdverdachte zo eenvoudig ontsnappen? Dit keer wist hij dat de politie hem op de hielen zat, want de belangrijkste documenten nam hij mee. Hij had voortijdig een vliegticket naar Nepal gekocht. Saxena vermoedt dat de arts binnen een half jaar wel weer ergens in India zal opduiken om zijn illegale handel voort te zetten. Er staan nog meer dan veertigduizend nierpatiënten op de wachtlijst.

In het legale medische circuit zijn per jaar niet meer dan hooguit 3.500 nieren beschikbaar. In India bestaat geen donorcampagne zoals in Nederland. ‘Waarom zou je als rijke Indiër je nier afstaan, als je weet dat er zoveel arme drommels rondlopen die bereid zijn om het voor bijna niets doen’, zegt Saxena.

Nog geen procent van de Indiërs is bereid na zijn dood zijn organen af te staan. Vaak houdt de familie van de overledene de orgaandonatie op het laatste moment tegen. ‘Een orgaan afstaan blijft een taboe binnen de hindoecultuur’, zegt de dokter.

Daarom zou de overheid met betere voorlichtingscampagnes moeten beginnen. Dokter Subrats kliniek kreeg vorig jaar een vergunning voor donortransplantatie. ‘In een jaar tijd hebben we nog geen operatie uitgevoerd, omdat er geen organen beschikbaar zijn.’

Aan het bed van Mohammad zit zijn familie gekluisterd. Zijn vader is blind. Zijn zusje is een weduwe met vijf kinderen. Mohammad was de enige die geld verdiende. Zijn familie hoopt dat hij snel weer gaat werken. Mohammad voelt zich niet meer dan een kasplantje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden