Nette man, al 50 jaar een vriend

In het Duitse dorp waar de oud-SS'er Siert Bruins verder ging als Siegfried Brüns bestaat geen begrip voor de rechtszaak tegen hem wegens oorlogsmisdaden. 'Die tijd is geweest, afgesloten.'

ALTENBRECKERFELD - Het regent, maar ook als het regent rookt Winfried Seifert (67) liever buiten dan binnen. Door zijn strakgespannen overhemd piekt buikhaar. Hij leunt tegen zijn deurpost en kijkt naar het vaalwitte huis van zijn buurman, naar de hond en de kinderfiets achter het hek, naar de gebogen koppen van de zonnebloemen in de tuin.


In het Westfaalse Altenbreckerfeld noemen alle honderd inwoners elkaar buurman of -vrouw, maar de buurman uit het witte huis is eigenlijk een vriend, zegt Seifert. 'Een echte vriend, al vijftig jaar.' Deze vriend heet Siert Bruins, is van oorsprong Nederlander en staat in het nabijgelegen Hagen terecht voor oorlogsmisdaden die hij beging als SS'er rondom Delfzijl. Vandaag begint de inhoudelijke behandeling van zijn proces. Hij kan levenslang krijgen.


Dat Bruins, in het dorp bekend als Siegfried Brüns, bij de SS zat, kwamen zijn buren pas te weten toen Bruins in 1978 voor het eerst voor de rechter moest verschijnen.


Kegelwedstrijd

'Ik was met mijn vrouw op vakantie aan het Nederlandse strand', zegt Seifert. 'Katwijk? Klopt dat? Ja, Katwijk.' Ze zaten aan de koffie in een strandpaviljoen toen een groep Duitse jongeren, lacherig, op hem afkwam met het Duitse actualiteitenblad Stern. 'Meneer, u staat op de foto', zeiden ze. Ik was nogal verbaasd, maar het was waar.' Hoe het zat? Tijdens zijn vakantie kwam het nieuws over de rechtszaak naar buiten. Stern schreef erover en plaatste er een foto bij waarop hij naast Bruins stond tijdens een kegelwedstrijd in hun stamcafé, Zum Jägerheim.


Een beetje verbaasd was hij wel. 'Toen ik terug was hebben we op de stoep een fles bier gedronken en gepraat. En dat was dat.' Hij nam Bruins niks kwalijk. Twee jaar later werd zijn buurman veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. Onterecht, vonden Seifert en de andere dorpsbewoners. 'Het was oorlog. Bevel was bevel. Als je niet schoot als dat je was opgedragen, was je zelf aan de beurt.'


Toen Bruins vrij kwam, kegelden ze gewoon verder. Dat zijn buurman nu, op 92-jarige leeftijd, weer in de beklaagdenbank zit, daar kan Seifert echt niet bij.


Altenbreckerfeld ligt op een heuvel. Op het omliggende land wordt mais geoogst. Op de enige verharde weg rijden trekkers af en aan, het gereutel van de motoren overstemt tijdelijk het gakken van de ganzen, rondwaggelend op het erf van een vakwerkboerderij.


Al drie decennia stopt er regelmatig een vreemde auto voor het witte huis. De dorpelingen zijn daaraan gewend. Uit de auto stappen nazi-jagers, journalisten of historici, in elk geval mensen die de dorpelingen herinneren aan een verleden waarover ze liever niet praten. 'Waarom niet? Omdat het geen zin heeft', zegt Seifert. 'Die tijd is geweest, afgesloten.'


'Het proces? We hebben geen zin om daarover te praten.' Het korte grijze kapsel van de schoondochter van Bruins steekt uit het raam boven de voordeur. 'En de heer Bruins zelf wil helemaal nergens over praten. Vriendelijk bedankt.' En na iets wat een glimlach benadert, gaat het raam met een klap dicht.


Vergangenheitsbewältigung, het best vertaald als 'in het reine komen met het verleden', is een van de meest beladen woorden in het naoorlogse Duitsland. Want hoe kom je in het reine met het nationaal-socialistische verleden? Over die vraag woeden al zeventig jaar polemieken. Nu de laatste oorlogsmisdadigers in rap tempo uitsterven, dient zich een prangender vraag aan: is de Vergangenheit niets eens uit-bewältigt?


Een kwartiertje rijden verderop, tussen de 19de-eeuwse fabrieksschoorstenen van de stad Hagen, komen in de rechtszaal vandaag weer mensen bijeen die van mening zijn dat Duitsland het nationaal-socialisme niet kan laten rusten voordat zoveel mogelijk misdadigers uit die tijd bestraft zijn.


Mensen zoals historicus en nazi-jager Stefan Stracke, die al jaren achter nazi-misdadigers aanzit en blij is dat de Duitse rechtscultuur zodanig is veranderd dat de rechters nu strenger straffen.


Dat veel nazi's die grotere misdaden begingen straffeloos zijn gestorven, vindt hij erg, maar geen reden om mensen als Bruins niet te straffen. 'Het gaat om de boodschap: als je een oorlogsmisdaad hebt begaan, word je daarvoor gestraft. Ook nu nog.'


Arrogantie

'De mensen die nu straffen uitdelen, waren in de oorlog nog niet eens geboren, dat is toch complete waanzin!' Een andere, bebaarde, buurman van Bruins, doet in het geheel geen moeite om zijn woede over deze gang van zaken te onderdrukken. Met zijn naam wil hij niet in de krant, met zijn leeftijd wel. Hij is 81. 'Ik ben van bouwjaar 1932, ik heb bij de Hitler Jugend gezeten.'


Arrogantie, vindt hij het. Arrogantie van al die rechters en journalisten die denken iets te zeggen te hebben over een tijd die ze niet hebben meegemaakt. Hij wijst in alle windrichtingen: 'Hagen, Essen, Duisburg, alles lag plat in die tijd. Als je het niet meegemaakt hebt, weet je niet hoe het was, weet je niet wat je zelf gedaan zou hebben.'


Hij ademt diep, kalmeert. 'Mijn buurman ken ik als een nette man, een kameraad die zijn hele leven eerlijk zijn boterham heeft verdiend.'


In Breckerfeld, de iets grotere dorpskern in het dal, wandelen twee scholieres onder een paraplu, Larissa (19) en Lisa (18). De Tweede Wereldoorlog is voor hen iets uit schoolboeken, zegt Lisa. 'Ik voel me ook niet schuldig. Al schaam ik me wel waneer ik me realiseer wat onze voorouders allemaal hebben misdaan.' Larissa zag Bruins gisteren op het journaal. 'Totaal gestoord als ze hem gevangen zetten. Het was oorlog. Dan mag je mensen doodschieten, anders word je zelf doodgeschoten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden