Netanyahu wordt een kwetsbare premier

Twee nieuwkomers, Lapid en Bennett, spelen het hard in de onderhande- lingen met Likud. Ze zijn onmisbaar bij de formatie van een nieuw kabinet.

Zes weken na de verrassend verlopen Knessetverkiezing zit Israël nog altijd zonder regering. Kabinetsformateur Benjamin Netanyahu moest het afgelopen weekeinde president Shimon Peres een verlenging vragen van zijn formatieperiode. Hij heeft nu tot eind volgende week de tijd een regeringscoalitie in elkaar te lijmen. Lukt hem dat niet, dan moet hij zijn opdracht teruggeven. De druk groeit met de dag.


Netanyahu's probleem is een onverwacht sterk bondgenootschap tussen de twee winnaars van de verkiezingsstrijd: 'Yesh Atid' van Yair Lapid (19 van de 120 Knessetzetels) en Naftali Bennetts 'Habayit Hayehudi' (12 zetels). Hun motto is 'samen in de regering of samen in de oppositie'. De Arbeiderspartij van Shelly Yachimovich (15 zetels) wil definitief niet regeren.


Lapid en Bennett zijn nieuw in de politiek, maar ze spelen al een harde partij poker. Samen kunnen ze een derde kabinet-Netanyahu maken of breken. En Lapids populariteit blijft groeien. Als er nu verkiezingen zouden worden gehouden maakt Yesh Atid kans op 30 zetels, waarmee het de grootste partij zou worden. Lapid maakt er geen geheim van dat hij binnen een paar jaar premier wil worden.


Het moet Netanyahu slapeloze nachten bezorgen, zeker in combinatie met zijn persoonlijke afkeer van Bennett, die ooit met ruzie is vertrokken als zijn stafchef. Als de coalitie rond is, zal hij de man die hem wil opvolgen en de man die hij grondig haat, dagelijks in de ogen moeten kijken.


Bondgenootschap

Toen Bennett en Lapid hun bondgenootschap bekendmaakten, dacht men in Likud dat het niet zo'n vaart zou lopen. Uiteindelijk gaat het om twee heel verschillende partijen. Yesh Atid is een centrum-groepering met een achterban uit de niet-religieuze middenklasse. Habayit Hayehudi is de opvolger van de Nationaal Religieuze Partij. Met een nieuwe aanpak heeft Bennett de achterban weten uit te breiden, maar de kern wordt nog steeds gevormd door ideologisch bevlogen kolonisten met gehaakte keppeltjes, die Israël een religieuzer en nationalistischer aanzien willen geven.


Wat Bennett en Lapid bindt, is hun afkeer van dienstweigeraars, met name ultra-orthodox religieuzen. Ze willen een wetswijziging die militaire of burgerlijke dienstplicht voor iedereen afdwingt. Dat kan alleen in een regering zonder de ultra-orthodox religieuze partijen Shas (11 zetels) en Verenigd Tora Jodendom (7 zetels).


Voor Netanyahu is dat een fikse tegenvaller. Hij rekent Shas en VTJ tot zijn vaste partners en omgekeerd geldt hetzelfde. Voor de ultra's is plaatsnemen in de oppositiebanken een regelrechte ramp. Ze vormen in wezen geen politieke partijen, maar religieus-maatschappelijke organisaties die hun achterban alleen kunnen dienen als ze in een regering met de hand aan de schatkist kunnen zitten.


Netanyahu heeft met pijn in het hart afscheid genomen van zijn vaste partners en onderhandelt nu alleen nog met Yesh Atid en Habayit Hayehudi. Zijn ambitie staat er borg voor dat hij eind volgende week een coalitieregering zal presenteren.


De enige die hij tot nu toe zijn coalitie heeft binnengehaald, is oud-minister van buitenlandse zaken Tzipi Livni met haar 6 zetels tellende partij. Ze wordt minister van Justitie en tevens verantwoordelijk voor onderhandelingen met de Palestijnen (als het zover komt). Lapid wil Buitenlandse Zaken, een post die Netanyahu al aan Avigdor Lieberman heeft beloofd. Hij heeft Lapid Financiën aangeboden, maar dat ministerie wil Bennett. Lapid wil niet meer dan 18 ministers; Likud denkt er 28 nodig te hebben om banen van zittende ministers veilig te stellen.


Netanyahu houdt niet van risico's. Hij wil het liefst een brede coalitie waarin geen van de partijen zelfstandig in staat is de regering ten val te brengen. In zijn vorige regeerperiode is hem dat gelukt, maar het duo Lapid en Bennett maakt dat nu onmogelijk. Hoe Netanyahu het ook wendt of keert, hij is straks een kwetsbare premier.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden