'Netanyahu wilde Abbas verzwakken door ruil met Hamas'

De ruil van Gilad Shalit met zo'n 1.000 Palestijnen diende hogere politieke belangen van Netanyahu. Dat stelt historicus Radboud Rijpkema.

Een button waarop aandacht wordt gevraagd voor de vrijlating van Gilad Shalit, die sinds 2006 werd vastgehouden. Beeld ap

Toen ik in januari 2009 voor de eerste keer aankwam in Israël had de Israëlische soldaat Gilad Shalit al meer dan 750 dagen in gevangenschap doorgebracht.

Bij de bevolking bestond in die dagen (ten tijde van de Gaza-oorlog) de hoop dat Gilad zou worden bevrijd uit de handen van Hamas. Afgelopen dinsdag werd bekend dat Israël en Hamas een overeenkomst hebben bereikt over zijn vrijlating, na bijna tweeduizend dagen in gevangenschap.

Duidelijk niet op z'n gemak kondigde de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan dat in ruil voor de inmiddels 25-jarige soldaat meer dan duizend Palestijnse gevangenen zullen worden vrijgelaten.
Onder hen bevinden zich vele terroristen met Israëlisch bloed aan hun handen. Het nieuws werd door velen, zowel Israël als Gaza, euforisch ontvangen.

Het besluit van de Israëlische regering is echter niet onomstreden, aangezien de vrees bestaat dat het terrorisme erdoor zal worden aanwakkerd. Waarom heeft premier Netanyahu de stap genomen. En bovenal, waarom nu?

De grote lijnen van het akkoord tussen Israël en Hamas waren namelijk allang bekend. Hamas was bereid Shalit vrij te laten in ruil voor circa duizend Palestijnse gevangenen. Volgens het conceptakkoord zouden zij worden verspreid over de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en het buitenland. De crux lag vooral in de exacte lijst met personen, maar ook dit was geen onoverkomelijk obstakel.

Populariteit
Tijdens mijn verblijf in Israël werd al regelmatig bericht over een op handen zijnde overeenkomst tussen de beide partijen. Overeenkomsten ketsten echter keer op keer af omdat, zoals Duitse onderhandelaars bevestigden, de Israëli's niet bereid waren de hoge prijs voor zijn vrijlating te betalen. Achter het besluit van de Israëlische regering om nu alsnog een akkoord te sluiten, schuilen wellicht meer cynische beweegredenen dan uitsluitend de bezorgdheid over deze jonge soldaat.

Netanyahu's populariteit heeft de afgelopen zomer een forse knauw gekregen toen spontaan een miljoen mensen in Tel Aviv en elders de straat opgingen om te protesteren tegen de hoge prijs van het levensonderhoud. De Israëlische regering werd volkomen verrast door de sociale protesten, en 'Bibi' Netanyahu werd hét gezicht van een regering die vooral de oligarchen bediende. In allerijl werd een hervormingscommissie ingesteld, maar die heeft weinig bereikt.

Sympathie
Intussen probeert de Palestijnse Autoriteit onder leiding van Mahmoud Abbas een zetel in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties te bemachtigen. Hoewel Netan­yahu de Amerikaanse regering bereid heeft gevonden een veto uit te spreken tegen een Palestijnse VN-zetel, heeft het verzoek Mahmoud Abbas en de Palestijnse Autoriteit veel sympathie en waardering opgeleverd bij de Palestijnse bevolking.

Zodoende snijdt het mes aan twee kanten. Enerzijds zal Netanyahu's populariteit door de deal met Hamas naar verwachting stijgen - mits terroristische activiteiten niet sterk toenemen - nu hij een zoon van Israel thuisbrengt.

Anderzijds verzwakt hij hiermee de positie van de Palestijnse Autoriteit, Fatah en Mahmoud Abbas. Israel heeft de afgelopen decennia vaker gebruikgemaakt van Hamas om Fatah te bestrijden. Met het thuisbrengen van duizend Palestijnen zal de populariteit van Hamas dan ook toenemen.

Het is afwachten in hoeverre Netanyahu met deze overeenkomst een gevaarlijk precedent heeft geschapen. Eén ding is echter zeker: de vrijlating van Gilad Shalit heeft waarschijnlijk weinig met de jonge Israëlische soldaat zelf te maken.

Radboud Rijpkema
is historicus. Tijdens zijn studie verbleef hij enige tijd in Israël.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.