Reportage Israël

Netanyahu’s nederzettingen groeien uit tot pelgrimsoord voor Amerikaanse christenen

De Joodse nederzetting Tel Shiloh in Israël is veranderd in een toeristische attractie voor evangelische christenen. Beeld Geert van Kesteren

Tel Shiloh, een van de Joodse nederzettingen in de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever, is de laatste jaren uitgegroeid tot een pelgrimsoord voor Amerikaanse christenen. Zij sporen president Trump aan om, in ruil voor hun stem, achter Israël te blijven staan – tot grote tevredenheid van premier Netanyahu. Die kondigde vannacht aan de nederzettingen te annexeren als hij herkozen wordt.  

‘Het was dus echt hier!’, verzucht Pam Plowman bij de plek waar de tabernakel uit het Oude Testament zou hebben gestaan. De 71-jarige Amerikaanse is met de reisorganisatie Pilgrims Tours naar Israël afgereisd, en staat nu bij de ruïnes van Tel Shiloh; de plek waar Jozua de Israëlieten na hun trek uit Egypte naartoe zou hebben geleid, en waar de ark van het verbond eeuwenlang zou zijn bewaard.

Het evangelische toerisme bloeit in Israël: honderdduizenden christenen komen jaarlijks naar het Heilige Land om met eigen ogen te zien waar de verhalen van de bijbel zich hebben afgespeeld. De meesten van hen komen uit de Verenigde Staten, en geloven dat de wederkomst van de Messias wordt bespoedigd als het Joodse volk weer in Israël woont.

In het verleden werden de evangelische christenen met argwaan bekeken, maar premier Benjamin Netanyahu zag hoe waardevol deze groep voor hem kon zijn, omdat ze Israël altijd steunden. Terwijl de wereld schande sprak van de bezetting en het nederzettingenbeleid, moedigden de evangelische christenen dat juist van harte aan.

Het besluit van de Amerikaanse president Donald Trump om Jeruzalem als hoofdstad van Israël te erkennen (terwijl deze ook door de Palestijnen wordt opgeëist), en om de Golanhoogte niet langer ‘bezet’ te noemen (terwijl die in 1967 is veroverd op Syrië, dat het terug wil), wordt dan ook toegejuicht door de evangelische christenen. Tegelijkertijd zijn het prachtige cadeautjes voor Netanyahu, die zijn bijzondere relatie met het Witte Huis van Trump in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van dinsdag graag onderstreept.

‘Dit is echte liefde’

Toerist Pam Plowman kwam in 2006 voor het eerst in Israël. ‘Er gebeurde iets met me toen ik voet op deze grond zette.’ Sindsdien is ze nog acht keer geweest, en heeft het land intensief bereisd. Tel Shiloh, waar ze nu staat, bevindt zich in het hart van de bezette Westelijke Jordaanoever, maar Plowman twijfelt niet aan het recht van de Joden om hier te zijn. ‘Het is wreed tegenover de Palestijnen, maar het is God die de Joden dit land heeft gegeven.’ En ze ziet hoe goed het wordt verzorgd. ‘Als je al die kleine tuinslangen ziet waarmee de woestijn wordt geïrrigeerd en vruchtbaar is gemaakt, dan weet je: dit is echte liefde.’

Het pelgrimsoord bevindt zich naast de nederzetting Shiloh, die door Joodse kolonisten is opgericht nadat Israël tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 de Westelijke Jordaanoever in handen kreeg. Inwoner Maria Shapira (42) laat een oude foto zien. Een prachtige vrouw staat met een peuter op de arm, terwijl een vrachtwagen achter haar een mobiele woning in de heuvels neerzet. ‘Mijn moeder’, zegt ze. ‘En die kleine, dat ben ik.’

Evangelische toeristen kijken in Tel Shiloh naar een film over de Bijbelse geschiedenis van de plek. Beeld Geert van Kesteren

Toen de Shapira’s zich met acht andere families in Shiloh vestigden, was er niets. ‘Geen water, geen elektriciteit. Maar mijn moeder vertelt vaak hoe mooi die tijd was. Na 2000 jaar in ballingschap te hebben geleefd, waren wij de eerste Joden die weer op deze plek woonden. Dat is altijd voorspeld geweest, maar nu gebeurde het echt.’ Dat er ook Palestijnen in het gebied woonden, speelt voor haar geen rol. ‘Dit land lag braak. Wij hebben het ontwikkeld.’

Zionistische droom

Als toeristische attractie is Shiloh pas de laatste jaren tot bloei gekomen. In 2009 kwamen er 30 duizend mensen op af, maar nadat de Israëlische regering 4,2 miljoen dollar uittrok om de voorzieningen te verbeteren, groeide dat aantal vorig jaar tot 120 duizend. Meer dan de helft van hen, waren evangelische christenen.

Deze groep doet meer dan alleen maar bezoekjes brengen aan het Bijbelse Israël. Zij spoort president Trump aan om, in ruil voor hun stem, achter Israël te blijven staan, én betaalt fors om de zionistische droom vooruit te helpen. Volgens een berekening van persbureau AP, wordt een derde van alle immigranten die naar Israël trekken, financieel ondersteund door deze christenen.

‘Nee, daar voelen de Joden zich niet ongemakkelijk onder’, zegt Mitch Glaser. Hij is de president van Chosen People, een organisatie die sinds 1894 het goede nieuws van Jezus ook onder Joden verspreidt. ‘Een Jood die zich bekeert, dat gebeurt niet vaak. Maar soms wel: kijk maar naar mij’, lacht Glaser, die 66 jaar geleden werd geboren in een Joods-orthodox gezin.

Natuurlijk schuurt het soms. Zo komt de Messias volgens de Joden voor het eerst op aarde als het einde der tijden is aangebroken, terwijl de christenen denken dat hij voor de tweede keer terugkeert. Nog een pijnpunt: evangelische christenen geloven dat de helft van de Joden zich voor de dag des oordeels tot het christendom bekeert. De rest zal verdoemd zijn. ‘Als het op die discussie aankomt, kijken de Joden liever weg’, zegt Glaser. ‘Ze weten dit, ze vinden het niks, maar negeren het omdat we een gezamenlijk belang hebben.’

‘Israël heeft geen betere vrienden, en ik meen dat, geen betere vrienden dan de christelijke gemeenschappen over de hele wereld’, zei Benjamin Netanyahu vorig jaar in Jeruzalem. ‘Zowel hij, als Trump, hebben er groot belang bij om de evangelische gemeenschap bij zich te houden’, zegt Daniel Sherman, strategisch consultant op het gebied van vrede en ontwikkeling. ‘En ook de relatie tussen de twee leiders is goed. Ik denk niet dat ze persoonlijk vrienden zijn, daarvoor zijn ze te verschillend, maar ze kunnen elkaar goed gebruiken.’

Zo voelde Netanyahu zich, na de verkiezing van Trump, vrij om door te pakken met zijn nederzettingenbeleid – iets wat volgens het oorlogsrecht verboden is, en waarover Israël al jaren wordt bekritiseerd door de Verenigde Naties. In 2018, zo blijkt uit cijfers van West Bank Jewish Population Stats, is de groei van het aantal kolonisten met 3,3 procent veel harder gestegen dan het aantal inwoners in de rest van het land (1,9 procent). Van de 8,9 miljoen inwoners die Israël telt, wonen er 435.159 in bezet gebied.

Evangelische toeristen in Tel Shiloh. Beeld Geert van Kesteren

Ook de nederzetting Shiloh bloeit, en de toeristen (of pelgrims) worden in het bezoekerscentrum door kolonisten ontvangen. Of de tabernakel hier daadwerkelijk heeft gestaan, wordt door archeologen betwist. Twee non-gouvernementele organisaties, Emek Shaveh en Yesh Din, schreven in 2018 in een rapport dat met archeologie in bezet gebied wordt geprobeerd ‘om het verband tussen het Bijbelse Shiloh en de huidige nederzetting te versterken’, met als doel om ‘een brede consensus te creëren dat het onlosmakelijk deel uitmaakt van de staat Israël’.

Plowman is echter onder de indruk van de Bijbelse geschiedenis die zich tussen deze heuvels heeft afgespeeld. Ze pakt een paar steentjes op, en stopt die in haar zak. ‘Er is een vers dat zegt dat stenen waardevol zijn’, vertelt ze. ‘Daar kon ik vroeger niets mee, maar toen ik voor het eerst in Israël was, heb ik vlak voor vertrek een handvol steentjes opgeraapt. Eenmaal terug in Montana bleek dat mijn mooiste souvenir.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden