'Netanyahu is naar links afgegleden'

Niet premier Netanyahu, maar een jonge, ultrarechtse internetmiljonair is de smaakmaker van de verkiezingen in Israël. Ze zijn verwikkeld in een felle strijd om de stem van de rechtse jeugd.

KIRYAT ONO - Vier jaar geleden zou een campagnebijeenkomst van de Nationaal Religieuze Partij in het Ono Academic College niet veel volk hebben getrokken. 'Tien man, hooguit vijftien', schat Nadav Cohen. De 27-jarige student bedrijfskunde kijkt tevreden om zich heen, waar het auditorium in snel tempo volloopt. Er worden plastic stoelen in de gangpaden geplaatst. Daarna is het dringen om een staanplaats. Even na vieren klinkt er gejuich. Een gedrongen man in een lichtblauw overhemd betreedt het podium. Energieke ogen in een kalend rond hoofd onder een keppeltje tasten de rijen af. 'Wie van jullie studeert er rechten?' De helft van de zaal steekt een arm omhoog. 'En wie bedrijfskunde?' De andere helft.


Naftali Bennett heeft voor iedereen een goede raad: 'Begin zo vroeg mogelijk met je carrière. Wees actief en lever niet alleen maar kritiek.' Donderend applaus. De vijfhonderd studenten in de zaal weten wie ze voor zich hebben. Bennett, de 40-jarige zoon van Amerikaanse immigranten, verkocht op zijn 33ste zijn software bedrijf voor 145 miljoen dollar. Hij was officier in de illustere commando-eenheid Sayeret Matkal. En de laatste paar jaar diende hij als secretaris-generaal van Yesha, het overkoepelend orgaan van Israëls kolonisten. De meeste studenten in de zaal dragen het geborduurd keppeltje van de nationaal-religieuze zionisten. Van een rolmodel als Bennett konden ze tot voor kort alleen maar dromen.


In de niet bijster spannende campagne voor de Knessetverkiezing van 22 januari is Bennett de smaakmaker. De zieltogende Nationaal Religieuze Partij haalde vorig jaar wat brokstukken van rechtse splintergroepen binnen, om verder te gaan onder de naam Habayit Hayehudi (Het Joodse Thuis). Onder de nieuwe, charismatische leider scoort die combinatie in de peilingen 14, 15 en zelfs 16 van de 120 Knessetzetels.


Bennetts indrukwekkende levensloop kent ook een minder geslaagde episode. Van 2006 tot 2008 trad hij op als stafchef van destijds oppositieleider Benjamin Netanyahu. Bemoeienis door Sara, Netanyahu's veelbesproken echtgenote, leidde tot onverkwikkelijke ruzies en uiteindelijk tot Bennetts vertrek. Sindsdien onderhouden de premier en zijn ex-stafchef een ongemakkelijke relatie.


Zijn wantrouwen jegens Netanyahu maakt Bennett alleen maar populairder in eigen kring, waar de vrees heerst dat Sara's echtgenoot onder internationale druk Israël met huid en haar aan de Arabieren zal verkopen. Heeft de premier zich bij zijn aantreden niet uitgesproken voor een vredesregeling met twee staten?


'Onder Netanyahu is de Likud naar links afgegleden', begint Bennett zijn betoog voor de studenten in Kiryat Ono. 'Met Ehud Barak als minister van Defensie heeft de regering jarenlang de raketbeschietingen door de terroristen in Gaza getolereerd. In 2002, toen we een eind maakten aan de tweede Palestijnse intifada, hebben we laten zien dat je terreur met militaire middelen kunt verslaan. Maar onder Netanyahu moet het leger genoegen nemen met een gelijkspel of een overwinning op punten. Zo versla je geen terreur. Laat het leger winnen!' De zaal reageert met daverend applaus en instemmend geschreeuw.


'Laten we er niet omheen draaien: vrede met de Palestijnen is niet mogelijk,' zegt Bennett. 'Tussen de Middellandse Zee en de Jordaan zal nooit een Palestijnse staat worden gevestigd. Het zou onze ondergang betekenen.' Hij stelt voor dat Israël zestig procent van de Westoever annexeert, het gebied waarin bijna alle kolonisten wonen. De 50 duizend Palestijnen die er ook verblijven, mogen Israëlisch staatsburgerschap aanvragen. Voor de rest blijft autonomie van kracht, maar 'onder een Israëlische defensieparaplu'.


De moderator van de bijeenkomst, een journalist van Yediot Acharonot, wijst Bennett erop dat deze 'in een zeepbel leeft' als hij denkt dat de wereld zo'n annexatie zal aanvaarden. 'Jullie journalisten leven in een zeepbel,' is zijn repliek. 'Jullie denken dat alles in de wereld om Israël draait. Dat is een provinciale mentaliteit. De wereld heeft wel wat anders te doen. Geloof me: het Amerikaanse Congres, in welke samenstelling ook, zal de hulp aan Israël nooit staken. In Europa zullen ze anderhalve dag protesteren, maar dat deden ze ook toen we Oost-Jeruzalem en de Golan inlijfden.'


Danit Yazde, een 34-jarige studente uit de nederzetting Eli en moeder van vier kinderen, is diep onder de indruk. 'Iedereen in onze gemeenschap gaat op Bennett stemmen, vooral omdat hij nooit Joden uit hun huizen zal zetten,' zegt ze. 'Met Gods hulp zal hij zijn programma uitvoeren. Hij is eerlijk en duidelijk. In Netanyahu en zijn loze beloften heb ik geen vertrouwen.'


Met zijn zakelijke aanpak en zijn frisse uitstraling spreekt Bennett ook mensen aan die anders niet zo gauw op een nationaal-religieuze lijst zouden stemmen. 'Wij vormen het nieuwe politieke centrum', zegt hij zonder een spoor van ironie. Wie hem hoort vergeet snel dat de kandidatenlijst van Habayit Hayehudi voor een goed deel bestaat uit religieuze fanatici. Onder hen is rabbijn Dov Lior, een bewonderaar van Baruch Goldstein, die in 1994 in Hebron 29 biddende Palestijnen doodschoot.


Bennett heeft de extreemste elementen op zijn kandidatenlijst voor de duur van de campagne naar de achtergrond geschoven. Reden voor de Likud om ze extra in de schijnwerpers te plaatsen, onder het motto: 'Kijk eens wie er schuil gaan achter de rug van Naftali Bennett'.


Toch heeft Likud-Beitenu - de nieuwe lijstverbinding van Netanyahu's partij met Avigdor Liebermans 'Israël Beitenu' - ook zijn eigen extremisten. Bij de jongste interne Likud-verkiezing heeft de kolonistenlobby sterk aan kracht gewonnen. En van de 35 topkandidaten op de kieslijst hebben er zich 32 uitgesproken tegen de stichting van een Palestijnse staat.


Wie de campagnes volgt, krijgt niet de indruk dat vraagstukken van oorlog en vrede de Israëlische bevolking nog uit de slaap houden. Het nationale debat over Iran is verstomd, bijna niemand gelooft meer dat het conflict met de Palestijnen oplosbaar is en alleen de Arbeiderspartij biedt een alternatief economisch programma.


Netanyahu voelt zich bedreigd door Bennett. De jonge rechtse kiezer moet terug naar de Likud. 'De premier bezoekt vanavond een discotheek in Tel Aviv om jongeren te ontmoeten', kondigt zijn campagneleiding aan. Even zien we hem in het hol van de leeuw, uitgefloten door de losgeslagen jeugd van Israëls party-hoofdstad. Fantasie natuurlijk. De wijde omgeving van club Reading-3, in het voormalige havengebied, is al uren voor Netanyahu's aankomst afgezet met dranghekken. Overal blauwe zwaailichten, politie en bewakers. In een belendende bruiloftshal controleert beveiligheidspersoneel nauwgezet de honderden jonge Likud-Beitenu activisten, die met bussen uit de provincie zijn aangevoerd. Binnen is het donker en dj Erez Goldstein zorgt ervoor dat de op vol volume gespeelde Israëlische muziek conversatie onmogelijk maakt. Als om acht uur de nummer één van de Likud met lijfwachten en uitgebreid gevolg zijn entree maakt klinkt het keihard uit de luidsprekers: 'Er is een God en die geeft ons alles...'


Netanyahu heeft voor de gelegenheid zijn stropdas thuisgelaten en zijn beide zoons meegebracht. De ministers en Knessetleden in zijn gezelschap swingen houterig op de discoklanken, waarbij ze olijk de zaal in kijken. Dan pakt de premier de microfoon. Zijn boodschap aan de jonge activisten is niet ingewikkeld: 'Voor iedereen die Israël wil versterken en verdedigen, is er maar één keus: Likud, Likud, Likud! Jullie begrijpen dat alleen de Likud ervoor kan zorgen dat links niet aan de macht komt. Breng al je vrienden naar de stembureaus, zodat we jullie na de verkiezingen kunnen verwelkomen op een groot overwinningsfeest. Ik dank jullie voor de nieuwe kracht die jullie de Likud geven. Samen zullen we overwinnen!'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden