analyse Israël

Netanyahu heeft verloren: wie durft hem nu uit de partij te zetten?

Hij piekert er niet over om op te stappen, maar het is de vraag of  de Israëlische premier Netanyahu met de uitslag van de  parlementsverkiezingen van zondag aan de macht blijft. ‘Veel mensen zijn hun messen aan het slijpen.’

Premier Benjamin Netanyahu, de Israëlische president Reuven Rivlin en Benny Gantz, generaal buiten dienst. Beeld EPA

Het is Netanyahu niet gelukt. Nu bijna alle stemmen van de parlementsverkiezingen van afgelopen zondag zijn geteld, is het zeker dat zijn rechtse Likoedpartij nipt heeft verloren van zijn grootste uitdager, de centrumpartij Blauw en Wit van generaal buiten dienst Benny Gantz. Niet minder pijnlijk: Netanyahu heeft minder zetels gekregen dan bij de vorige verkiezingen in april dit jaar.

En dat terwijl hij maandenlang van de daken heeft geschreeuwd dat Israël hem nodig heeft, dat het land anders ten onder gaat aan linkse slapjanussen die met Arabieren willen samenwerken. Het maakte bij de kiezer blijkbaar niet genoeg indruk. Bibi, zoals de bijnaam van Benjamin Netanyahu luidt, heeft niet de overweldigende meerderheid gekregen waarop hij hoopte. Het is zelfs de vraag of hij dit gaat overleven.

Zoals het er nu naar uitziet, krijgt Likoed 31 en Blauw en Wit 33 zetels. Samen hebben zij dus een meerderheid in het 120 zetels tellende parlement, de Knesset. Netanyahu heeft donderdag zelfs, onverwacht, voorgesteld om samen te werken, maar er is één probleem: Gantz wil best in zee gaan met Likoed, op voorwaarde dat de partij Netanyahu laat vallen.

Duwtje

Vooralsnog gaat dat niet gebeuren. ‘Niemand binnen Likoed wil de eerste zijn die hem een duwtje geeft’, zegt politiek analist Daniel Sherman, ‘maar niemand wil de kans missen daarna mee te duwen. Veel mensen zijn hun messen aan het slijpen.’

Bibi piekert er niet over om zelf een stap opzij te zetten – al was het maar omdat hij dan waarschijnlijk wegens machtsmisbruik en corruptie de gevangenis in moet. Hij zal alles uit de kast halen om toch een meerderheid te vormen, zodat hij aan de macht kan blijven. Dat is mogelijk als het hem lukt een deal te sluiten met zijn rechtse rivaal Avigdor Lieberman, de man waar Netanyahu eerder juist vanaf probeerde te komen.

Benny Gantz, de leider van de partij Blauw en Wit. Beeld AFP

Na de verkiezingen in april had Netanyahu samen met zijn joods-orthodoxe partners net geen meerderheid in de Knesset, waarop hij met Lieberman begon te onderhandelen. De seculiere Lieberman weigerde echter de wensen van de orthodoxe partijen in te willigen. De boel klapte, maar voordat de Israëlische president Reuven Rivlin een andere formateur kon aanwijzen, joeg Bibi wetgeving door de Knesset om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Hij hoopte dat er dan wel een meerderheid voor hem en zijn partners uit zou rollen, zodat hij Lieberman niet meer nodig zou hebben.

Kingmaker

Dat is dus mislukt. Zoals het er nu naar uitziet, heeft het rechtse blok van Netanyahu 55 zetels bemachtigd, en het centrumlinkse blok van Gantz (als de Arabische partijen zich ook bij hem aansluiten) 57. De partij van Lieberman, Israël Ons Huis, heeft 8 zetels. Hij is dus de kingmaker.

Benjamin Netanyahu zwaait naar zijn aanhangers op een verkiezingsbijeenkomst. Beeld AFP

Nu heeft Lieberman zijn kiezers beloofd om nooit in zee te gaan met de religieuze partijen waar Netanyahu mee samenwerkt, maar in de politiek is dat geen garantie. Als Bibi het héél lief vraagt, en hem misschien een gedeeld premierschap aanbiedt (hijzelf twee jaar, Lieberman twee jaar)... En als de orthodoxe partijen diep door de knieën gaan en tekenen voor een wet waardoor orthodoxe jongeren ook in het leger gaan dienen, dan zou Lieberman alsnog ‘ja’ kunnen zeggen. Dan is Netanyahu toch gered.

Het is slechts één scenario. Een andere mogelijkheid is dat de havik Lieberman – die de Arabische minderheid beschouwt als een vijfde colonne, en die niet gelooft dat er met Palestijnen valt te praten – samen met Blauw en Wit, links, en de Arabische partijen in zee gaat. Het is ook mogelijk dat iemand binnen Likoed opstaat en Netanyahu dat duwtje geeft.

In elk geval zal het ergens heel veel pijn moeten doen. Want als niemand bereid is tot een offer, is er nog maar één laatste scenario over. Nieuwe verkiezingen.

LEES MEER OVER DE ISRAËLISCHE VERKIEZINGEN

Lees hier drie portretten van de hoofdrolspelers: de overlever, de uitdager en de kingmaker.

Zeven weken nadat Benjamin Netanyahu de verkiezingen heeft gewonnen, is het hem niet gelukt om de partijen over de streep te trekken die hij nodig had voor een coalitie. Het is voor het eerst in de geschiedenis van het land dat er daarom nieuwe verkiezingen komen.

‘Voldoende bewijs’ voor misbruik van vertrouwen Israëlische premier, maar volgens Netanyahu zelf is er niets aan de hand. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden