Net zonder beeld

Internet is niet het beeldmedium geworden dat vorig jaar nog werd verwacht. De videofilm is niet opgerukt, en er is ook geen reusachtige hoeveelheid tv-kanalen ontstaan die via de pc konden worden ontvangen....

TELEVISIE is een buitengewoon ouderwets en armoedig medium, zei Christian Anthony van de Amerikaanse sportsite Quokka vorig jaar. Dankzij internet zou televisie-nieuwe-stijl mogelijk worden. Op het scherm verscheen een zware bergrit in de Tour de France. In de rechter bovenhoek zwoegden de renners, maar verder was het scherm gevuld met statistiek: het parcours, de stand van zaken in de koers, het virtueel algemeen klassement. Kortom, alles wat de fanatieke sportliefhebber, althans volgens Quokka, wilde weten.

Dit is de toekomst, verkondigde Anthony tijdens een debat-avond met de titel The End Of TV As We Know It, voorjaar 2000 in De Balie te Amsterdam. De manifestatie, georganiseerd naar aanleiding van een VPRO-documentaire van Femke Wolting en Bruno Felix, was een eredienst aan de nieuwe digitale orthodoxie. Internet wordt een beeldmedium, was de verwachting. Naarmate meer mensen een snelle verbinding zouden hebben, zouden websites hun ouderwetse tekst met plaatjes verruilen voor video. Zo zou een oneindig aantal tv-kanalen ontstaan, van het goudhamsternet tot de Nike-sportzender. En dat zou allemaal ten koste gaan van de bestaande omroepen.

Die avond hing er in De Balie, volgepakt met tv-makers, een licht masochistische sfeer, alsof de programmamakers wilden zeggen: 'Oké, we weten dat we passé zijn, maar val ons niet te hard aan. Wij zijn ook maar kinderen van een tijdperk dat op zijn einde loopt.'

Nu, nog geen anderhalf jaar later, is er vrijwel niets van dat video-optimisme over. Quokka Sports is roemloos ten onder gegaan, evenals het superhippe webtv-station Pseudo. Vrijwel alle partijen die op internationale congressen werden gelauwerd als belangrijke vernieuwers, zijn failliet, verdwenen of noodlijdend: het breedbandexperiment van Bertelsmann in Duitsland, het Zweedse Bredbandsbolaget, het Amerikaanse breedbandportal Excite@Home, dat binnen twee jaar in waarde daalde van 18 miljard tot 25 miljoen dollar. Ook het Amerikaanse energiebedrijf Enron richtte zich heel modern op breedband ('de pijpleiding van de toekomst') en staat nu mede daardoor aan de rand van de afgrond.

In Nederland beëindigde Dion, een van de belangrijkste producenten van streaming video voor websites, vorige week zijn activiteiten. En deze week verkocht Cameo, onder meer producent van Hart van Nederland, zijn afdeling Nieuwe Media om zich weer volledig te concentreren op televisie. Cameo Newsbytes, dat nieuwsbeelden voor internet produceerde, stopte al op 1 december. Bright Alley, de interactieve afdeling van het NOB, staat al maanden te koop.

'Voor de consumentenmarkt is er niemand die video rendabel kan exploiteren', zegt Marcel Brouns, directeur van Dion. Bij een televisieprogramma maakt het niet uit of er tien mensen kijken, of tien miljoen. Daarom wordt tv relatief goedkoper, naarmate meer kijkers inschakelen.

Bij video op internet is het precies omgekeerd. Voor elke extra kijker betaalt een website een vergoeding voor dataverkeer aan zijn provider. Wie een stukje video op internet zet, kan alleen maar hopen dat het geen doorslaand succes wordt. Zo incasseerde de Amerikaanse website MSNBC een tegenvaller van één miljoen dollar, omdat de beelden van de aanslag op het WTC vaak werden opgevraagd.

'Je moet helemaal niet proberen om veel mensen te bereiken met streaming video', zegt Brouns. 'Internet is een niche-medium. Je moet zo scherp mogelijk richten.' Dion stapte over van de consumenten- naar de bedrijvenmarkt. Ook daar bleek netvideo erg duur. 'Een relatief eenvoudige registratie van een aandeelhoudersvergadering kost tien- tot vijftienduizend euro. Daar kijken dan twee- tot vierhonderd mensen naar. Maar dat kunnen wel precies de mensen zijn die je als bedrijf wilt bereiken', zegt Brouns.

In het algemeen hoeven de exploitanten van websites helemaal niet zo bang te zijn dat de kosten van video uit de hand lopen. De gemiddelde internetgebruiker zit niet op beelden te wachten. Volgens internetcoördinator Michiel Mol van de NOS worden de video-items op de website van het NOS Journaal hooguit enkele duizenden keren per dag aangeklikt. De populairste onderdelen van de NOS-site zijn allerminst technologische hoogstandjes: teletekst en de elektronische programmagids.

Internetgebruikers zijn niet bijster geïnteresseerd in video op hun computer, denkt Dion-directeur Brouns. De pc is een nerveus apparaat, dat constant om actie lijkt te vragen. De aandachtsspanne van de gebruiker is kort, het bezoek aan webpagina's blijft vaak beperkt tot tientallen seconden. Spelletjes passen heel goed bij die geesteshouding, maar het ontspannen bekijken van een videofilmpje veel minder.

'Internet heeft zich niet ontwikkeld tot een platform voor entertainment, met uitzondering van spelletjes', zegt Brouns. 'Het net is veel meer een stuk gereedschap waarmee de gebruiker informatie zoekt.' Volgens een rapport van het internationale onderzoeksbureau Jupiter MMXI hecht slechts 16 procent van de breedbandgebruikers waarde aan video op het net. Vaak nemen consumenten breedband om veel banalere redenen: ze willen sneller surfen of simpelweg de telefoonlijn vrijhouden.

In Zweden heeft Bredbandsbolaget (B2) inmiddels zestigduizend klanten aangesloten op razendsnel internet, ongeveer twintig keer zo snel als ADSL in Nederland. Maar ook in Zweden is internet eerder een nutsvoorziening dan een medium. Het razendsnelle net wordt vooral gebruikt om rekeningen te betalen, het spoorboekje te raadplegen of een tweedehands auto te zoeken.

Niettemin hebben Femke Wolting en Bruno Felix, de makers van The End Of TV As We Know It, onlangs een nieuw kanaal op internet gelanceerd (www.submarinechannel.com). 'Maar het is geen tv op internet, daar geloven we niet in', zegt Felix. 'Wij zijn op zoek naar vormen die beter bij internet passen.'

Submarine brengt onder meer korte animaties, een interactieve graphic novel, een spel waarbij de gebruiker een virtuele reis naar Venetië onderneemt, en 'mr Kahoona', een Indiër die als reisgids op internet fungeert. Begin 2002 wordt Geeks toegevoegd, een magazine over de digitale mediacultuur onder redactie van Raygun-oprichter Neil Feinman. Het blad kan gedownload en geprint worden.

Het nieuwe kanaal van Submarine is bedoeld voor de gewone consument, maar wordt gefinancierd uit andere bronnen. Een deel van de winst uit de tv-producties van Submarine (onder meer voor VPRO en VARA) wordt in het kanaal gestoken. Ook hoopt Submarine videofilmpjes door te verkopen aan buitenlandse sites. Daarnaast krijgt het bedrijf overheidssubsidie.

'Bij de televisie is het heel normaal om met subsidie te werken', zegt Bruno Felix. 'Waarom zou dat op internet niet kunnen? Wie zich nu nog met internet bezighoudt, doet het niet voor het snelle geld.'

Worden Wolting en Felix nog weleens zwetend wakker als ze denken aan het gelogenstrafte optimisme van The End Of TV As We Know It? Wolting: 'In de film wordt ook voorspeld dat heel veel bedrijven failliet zullen gaan. En er wordt ook gezegd dat de mediamarkt steeds verder fragmenteert. Dat is nu nog steeds aan de hand. Ik heb de film laatst een keertje teruggezien, en het viel me eigenlijk heel erg mee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden