Net als onkruid

Het theater verkeert in crisis, maar producent Arjen Stuurman zit niet bij de pakken neer. 'Als ik die voorstellingen niet maak, doet een ander het wel.'

'Misschien moeten we ook maar eens ophouden met zeuren. Laat de grondtoon positief zijn. Af en toe lijkt het of heel Nederland depressief is, terwijl de werkloosheid hier laag is, het gemiddeld inkomen goed en het theater ook nog eens goedkoop. Laat dat onze inspiratie zijn.'


Arjen Stuurman (1959), directeur van Hummelinck Stuurman Theaterbureau, is producent van theater in moeilijke tijden, maar zit niet bij de pakken neer. Integendeel: deze maand gaan maar liefst vier toneelstukken van zijn firma in première. In een tijd waarin producenten hun hart vasthouden en schouwburgen minder publiek weten binnen te halen.


Emma's feest, Wie is er bang voor Virginia Woolf?, Het Diner en Oom Wanja - dat zijn de titels van de voorstellingen die vanaf deze maand tot in de zomer door het land toeren. Een nieuw Nederlands stuk, een moderne klassieker, een boekbewerking en een Tsjechov- en alle vier lijken ze succesvol te worden. Stuurman laat althans zichtbaar opgelucht weten dat de voorverkoop goed is en dat het publiek de weg naar deze stukken zal weten te vinden.


Stuurman en zijn kompaan Diederik Hummelinck, die vorig jaar als mede-directeur terugtrad, maar nog wel eigenaar en adviseur is, hebben overigens een aantal bekende acteurs aan zich weten te binden. Onder wie Pierre Bokma, Kees Hulst, Porgy Franssen, Bram van der Vlugt, Ingeborg Elzevier, Linda van Dyck en Victor Löw.


De keuze van de stukken, de schrijvers ervan en de acteurs die erin spelen, typeren de producties van Hummelinck Stuurman. Het zijn bekende titels, vaak bewerkingen van gekende boeken, maar dan wel Couperus en Bordewijk en niet Sakia Noort. Nooit zul je in een HS-productie bekende tv-acteurs aantreffen, alleen maar omdat ze bekend zijn. Geen Katja Schuurman dus als Eline Vere, maar wel Eline ten Camp, bij wijze van spreken.


Vanwege het beperkte budget hoef je niet naar een HS-voorstelling vanwege een imposant decor of opzienbarende vormgeving. Het gaat om de inhoud, die toegankelijk is voor een breed publiek. De voornaamste taak van dit theaterbureau is het aanbieden van kwalitatief toneel, vooral ook buiten de Randstad. En dan liefst inklapbaar, want er moet veel mee gereisd worden.


Eerder dit seizoen kwamen bij Hummelinck Stuurman (HS) 't Laatste Nippertje van Wim T. Schippers en Vincent en Theo (over de broers Vincent en Theo van Gogh) van Ger Thijs uit, maar op die producties heeft Stuurman moeten toeleggen. Weinig publiek, financiële tegenvallers, katerig gevoel. 'Een prachtige voorstelling', vindt Stuurman Vincent en Theo, maar tijdens de tournee moesten er helaas een paar voorstellingen worden afgelast, wegens een te geringe opkomst.


Stuurman: 'Ik zie het maar als een bedrijfsongeval, als iets dat kan gebeuren in dit vak. We zijn tenslotte commercieel ondernemer, soms win je wat, soms verlies je wat. Maar ik dacht aan het begin van dit seizoen wel even: Jezus Christus, wat moet het worden? Met de komende vier voorstellingen ziet het er weer beter uit en zullen we uiteindelijk quitte spelen. Ik sta als producent nu dus aanzienlijk positiever in het leven.'


Je moet wel durven, zes toneelstukken in een seizoen waarin iedereen het over een crisis in het theater heeft?

'Er is zeker een algehele teruggang te zien, maar we moeten ook niet overdrijven. Van de schouwburgdirecteuren om me heen hoor ik dat het gemiddeld om zo'n 10 procent minder bezoekers gaat. Dat is veel, maar het valt te overzien; als dit een paar jaar duurt en het bezoek daarna weer aantrekt, zullen we overleven. En bovendien: je kunt een kunstenaar niet verbieden kunst te maken. Er zal altijd theater gemaakt worden, los van hoe de markt op dat moment is. Wat dat betreft is theater net als onkruid: het groeit altijd en overal. Alleen de omstandigheden waarin theater wordt gemaakt en de middelen waarmee, zullen veranderen.'


Maar is er dan geen sprake van een overaanbod?

'Er moet altijd overaanbod zijn, dan pas kunnen er keuzes worden gemaakt. Als wij onze plannen voor nieuwe producties ontwikkelen, gaan we eerst in overleg met onze afnemers, de theaterdirecteuren. Het is nog nooit gebeurd dat wij een productie moesten terugtrekken omdat er geen belangstelling voor was. Dat is ons geluk, of sterker nog: dat is het resultaat van 28 jaar ervaring in dit vak. Bovendien opereren we in een vrije markt, als ik er geen zes maak, doet een ander dat wel.'


Zou het niet beter zijn in plaats van zes producties er bijvoorbeeld vier te maken, zodat u minder uw eigen concurrent bent?

'Nee, want de mensen die naar Het Diner willen, gaan niet allemaal naar Oom Wanja. Het merendeel kiest bewust. Natuurlijk zijn er theaterbezoekers die alles willen zien, maar de vier producties die wij deze maand uitbrengen, toeren allemaal tot de zomer door het land. Dus ook als je maar één keer per maand naar het theater gaat, kun je al onze toneelstukken rustig zien.'


Waaraan moet een HS-productie voldoen?

'Wij zijn een commercieel theaterbedrijf waarin kwaliteit voorop staat. Maar onze producties moeten wel toegankelijk zijn en handvatten bieden aan het publiek. Dat doen wij door bekende titels, goede acteurs en regisseurs aan te bieden. Overigens spelen wij veel meer in het land dan in de Randstad, daarmee moet je ook rekening houden. 't Laatste Nippertje van Schippers liep in Amsterdam uiteindelijk veel beter dan in de provincie. Om uit de kosten te komen, moeten wij een productie minstens zeventig keer spelen. En dan moet er ook nog behoorlijk wat publiek op af komen.'


In die zin wordt marketing steeds belangrijker, wat zijn uw trucs?

'Gericht op zoek gaan naar je doelgroep. Zoeken naar mediapartners die vrouwen bereiken, want uit onderzoek blijkt dat vrouwen 60 procent van onze bezoekers vormen. Bovendien beslist de vrouw waar ze naartoe gaat in het theater. De man gaat mee. Voor Het Diner hebben we aansluiting gezocht bij restaurants en een bedrijf als Fishes, dat in duurzame vis doet. Voor Oom Wanja hebben we samenwerking gezocht in de richting van chique advocatenkantoren, maar dat is helaas niet gelukt. Geld uit de markt halen is veel moeilijker dan gedacht wordt.


'Daarnaast geven we inleidingen vooraf en meet & greet na afloop. En we bieden een gratis tekstboekje aan in ruil voor een persoonlijk e-mailadres, dat is belangrijk voor onze direct mail.'


Waarin verschillen uw toneelstukken van die van het gesubsidieerde toneel?

'Kijk naar het decor van onze productie Emma's feest en naar dat van Midzomernachtsdroom van het Nationale Toneel, dan zie je het verschil. Dat van ons kost tienduizend euro, dat van het Nationale Toneel een veelvoud daarvan. Bij mij moet het decor in één vrachtwagen kunnen, de gesubsidieerde gezelschappen sturen enorme trailers het land in. Ik moet het met twee technici zien te rooien, zij met zes tot acht. Ik moet echt binnen een beperkt budget werken, anders lukt het niet. Daar ben ik niets trots op, want ik zou met alle liefde ook graag tonnen in het decor van een productie willen stoppen.


'Begrijp me goed: ik ben erg voor het gesubsidieerde toneel. Het is volkomen terecht dat zij dat geld krijgen om er bijzondere dingen mee te doen. Maar dan moeten zij zich niet met populaire boekbewerkingen bezighouden omdat dat genre nu eenmaal goed loopt.'


U doelt op De Prooi, naar de bestseller van Jeroen Smit, dat binnenkort door Het Nationale Toneel wordt uitgebracht?

'Nou, dat zit op het randje, ja, dat hadden wij ook kunnen doen. Maar wie weet wil regisseur Johan Doesburg een voorstelling maken waarvoor vier trailers nodig zijn. Dat zou bij ons nooit kunnen. Ik denk overigens dat de gesubsidieerde gezelschappen vanaf volgend jaar minder producties zullen maken, en daarmee minder op reis zullen gaan. Dat schept voor ons weer mogelijkheden, ja.'


Zult u in de toekomst als producent maatregelen moeten nemen om theater te kunnen blijven maken? Dus meer bekende titels, met nog grotere namen?

'Ik heb tot nu toe nooit op onze artistieke uitgangspunten moeten inleveren. Ook voor komend seizoen bieden we vijf, zes toneelvoorstellingen aan, waaronder Kleine Zielen naar Couperus en De Kersentuin met Carine Crutzen. Als ik af en toe ook maar zoiets (on)zinnigs als een nieuw stuk van Schippers kan blijven produceren.'


De samenwerking tussen Arjen Stuurman en Diederik Hummelinck begon in 1983. In de eerste jaren opereerde het bedrijf vooral als impresariaat dat bemiddelde voor artiesten en cabaretiers. Bekende namen waren die van Brigitte Kaandorp, Sanne Wallis de Vries en Hans Teeuwen. Ook produceerde HS de destijds geruchtmakende voorstellingen van Alex d'Electrique en Going to the dogs van Wim T. Schippers. Meer en meer ging het bedrijf zich toeleggen op het produceren van toneel, met nieuwe stukken van schrijvers als Paul Haenen, Frank Houtappels en Ger Thijs. Voorstellingen van HS zijn veelvuldig genomineerd voor de Toneel Publieksprijs. Tot de meest recente publieksuccessen behoren Karakter naar Bordewijk en De Kus van Ger Thijs. Dit seizoen is HS de grootste bespeler van het DelaMar Theater in Amsterdam.


De vier toneelpremières


Wie is er bang voor Virginia Woolf? van Edward Albee, regie Paula Bangels.


Moderne klassieker over verbale oorlog tussen George en Martha, die op het scherp van de snede wordt gevoerd. Hét stuk over illusies, desillusies en het menselijk vermogen in alle ellende toch nog troost te vinden. Met Victor Löw, Linda van Dyck, Eva van de Wijdeven en Mohammed Azaay.


Première 18 februari, Leidse Schouwburg Leiden.


Oom Wanja van Anton Tsjechov, regie Gerardjan Rijnders. Tweede deel in Tsjechov-drieluik dat volgend jaar wordt afgesloten met De Kersentuin. Over eenzame en getroebleerde ziel Wanja, die de wereld om zich heen ziet veranderen en niet bij machte is die veranderingen bij te houden. Met Pierre Bokma.


Première 25 februari in DelaMar Theater Amsterdam.


Het Diner naar de roman van Herman Koch, regie Kees Prins.


Theaterbewerking van bestseller over het ontspoorde leven van een modern politicus wiens zoon een misdrijf begaat. Verteld vanuit een chique restaurant, waar de hoofdpersoon met zijn broer en beider echtgenotes elkaar de maat nemen. Met onder anderen Kees Hulst, Porgy Franssen.


Première 23 februari in Leidse Schouwburg.


Emma's feest van Flip Broekman, regie Ignace Cornelissen. Nieuw Nederlands stuk, speciaal geschreven voor de oudere acteurs Bram van der Vlugt en Ingeborg Elzevier. Werkster bij flamboyante oud-minister wordt ontslagen maar weet zich via slimme list alsnog glorieus te handhaven.


Première 4 februari, Leidse Schouwburg Leiden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden