Net als de Italianen, maar wel op de pof

Montenegrijnen kleden zich het liefst als Italianen en voelen zich beter dan Serviërs. Dus willen ze onafhankelijk zijn. Maar van de jongeren hoeft het niet zo....

Van onze verslaggeefster Charlotte Huisman

Podgorica lijkt nog het meest op een uitgestrekt winkelcentrum in eenredelijk welvarende buitenwijk; er zijn opvallend veel dure winkelsgevestigd in de naoorlogse woonblokken die het centrum vormen van dehoofdstad van Montenegro. De nieuwste mobiele telefoons en de laatsteItaliaanse schoenenmode worden er aangeprezen door een leger elegantewinkeldames. Met nog geen 150 duizend inwoners zeker geen Londen of Parijs,maar toch: een waardige Europese hoofdstad, als het aan de Montenegrijnenligt.

Maar vraag hen waarvan ze de luxueuze kleding en glimmende auto'sbekostigen - het gemiddelde inkomen is 200 euro per maand, de werkloosheidbedraagt tientallen procenten - en ze beginnen verlegen te lachen. 'Wewillen er nu eenmaal uitzien als Italianen', zegt Mira, een medewerkstervan een bank die net een zonnebril en een nieuwe winterjas met bontkraagheeft aangeschaft. 'Thuis zijn we arm, en hebben we weinig. Tot ver in dedertig blijft men bij zijn ouders wonen. Maar voor onze levensstijl lenenwe zo veel geld als mogelijk is.'

Niet alleen de inwoners leven graag boven hun stand, ook de staat leeftop de pof. Van de buitenkant ogen toeristentrekpleisters als de kustplaatsBudva en de historische hoofdstad Cetinje redelijk opgepoetst, zonderfinanciële hulp van de Europese Unie en de Verenigde Saten zou het landniet overleven. Een van de weinige legale bedrijfstakken die er goede zakenlijken te doen zijn de talloze autosleepbedrijven, die hun mobieletelefoonnummer hebben geschilderd op de rotsen langs de vanhaarspeldbochten vergeven bergwegen.

Maar ook dit rotsige landje aan zee met nog geen 670 duizend inwonerswil onafhankelijkheid; tot ongenoegen van de EU en de VS, die niet zittente wachten op weer een nieuw Balkan-staatje. Volgens de laatste peilingenis 41 procent voorstander, 32 procent tegen en heeft de rest van deMontenegrijnen zijn mening nog niet gevormd.

De voorstanders praten emotioneel. Ze hebben toch een lange geschiedenisvan onafhankelijkheid? Ze hebben toch genoeg geleden onder de sanctiestegen Servië, die hen ook hebben getroffen? En waarom kreeg jan en allemanop de Balkan een eigen land en zij nu niet?

Na het uiteenvallen van Joegoslavië in de jaren negentig, bleefMontenegro als enige deelrepubliek aan Servië vastzitten. Gisteren zou hetparlement beslissen over de datum voor het referendum over deonafhankelijkheid van Montenegro. Maar in samenspraak met de Europese Unieis deze zitting weer uitgesteld.

In het presidentiële gebouw wil een woordvoerder van president FilipVujanovic ten eerste met veel woorden benadrukken dat het referendum noggewoon in april kan worden gehouden, zoals was gepland. Wij hebbentenslotte alleen maar last van Servië, zegt hij. Niet alleen is degrenscontrole tussen Servië en Montenegro nu een van de strengste in deregio en betalen de Serviërs in dinars en is in Montenegro de euro hetbetaalmiddel. Het enige dat de twee deelstaten delen, is de diplomatie endefensie - en die constructie werkt gewoon niet, zegt hij.

Hoofdschuddend wijst hij in een Servische tabloid op een rij foto's vanvan corruptie verdachte Servische zakenlieden. 'Kijk naar die zonnebrillenen hoeden. Net de Blues Brothers', schatert een collega. Deregeringswoordvoerder: 'Servië heeft een imagoprobleem, en dat isschadelijk voor het toerisme naar onze prachtige kust. Hun voormaligepresident Milosevic staat terecht voor het Joegoslavië-Tribunaal, zehebben problemen met de provincie Kosovo, en ze worden ervan beschuldigdoorlogsmisdadigers te beschermen. Dat schrikt beschaafde reizigers uit deEuropese Unie af.'

Maar Montenegro heeft toch ook een weinig florissant imago, dat van eenrots waarop weinig fijngevoelige, bonkige smokkelaars hun eeuwenoude vetesuitvechten? De regeringswoordvoerder maakt een wegwerpgebaar. 'Als gevolgvan de isolatie door het Milosevic-regime waren we van de wereld afgeslotenen moesten we op een of andere manier aan onze spullen komen. Maar die tijdis voorbij. We willen keurig meedoen met de rest van de wereld.'

Het rooskleurige verhaal over een onafhankelijk Montenegro slaat nietaan bij veel jonge inwoners van Podgorica, die een groot deel van hun vrijetijd doorbrengen met koffiedrinken met vrienden in de vele cafés - 'wehebben ook geen geld om iets anders te doen'. Liever willen ze zo snelmogelijk bij de Europese Unie en een paspoort om mee te kunnen reizen.'Veel mensen denken dat het geld vanzelf komt als we onafhankelijk zijn',zegt Lazar, een 26-jarige computerprogrammeur. 'Terwijl: wat heeft het nouvoor zin om ons los te weken van onze broers en zusters in Servië?'

De 20-jarige studente Ana heeft een bijbaan in een hotel in Budva enwerkt veel weekenden in de wijngaard van haar ouders. Ze ergert zich aande mentaliteit van haar land, 'waar mensen alles doen om maar aan geld tekomen, als ze er maar niet voor hoeven zweten'. Met lede ogen ziet zij methaar collega's in de toerismesector hoe vooral de Russen de mooistehotellocaties opkopen, die de Montenegrijnse zakenlieden niet ten geldehebben weten te maken. 'Mensen leggen hier elektriciteitsdraden om voorgratis stroom, op de zwarte markt kun je alles kopen. De regering denkt pasna over het onderhoud van de spoorwegen, nadat een trein in het ravijn isgestort. Hoe denkt dit kleine land op eigen houtje ooit aan de voorwaardente voldoen om deel uit te kunnen maken van de EU? '

En voor de fervente voorstanders duurt de discussie over deonafhankelijkheid te lang. 'Europa ziet ons als wilden op een rots', klaagtDuce, een dertiger met een verweerd gezicht, een baardje en een spitseneus. 'De Europese Unie houdt niet van Montenegro, Europa heeft een hartvan ijs.' Maar, mijmert hij even later, misschien verliezen we soms uit hetoog dat voor een staat goede salarissen, een draaiende economie, goedewegen en pensioenen belangrijker zijn dan een eigen vlag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden