Reportage

Nergens was plek voor de ouderen in Beekbergen, daarom wonen ze nu op een vakantiepark

De ouderen van verzorgingshuis De Vier Dorpen in Beekbergen wonen sinds een aantal maanden op een vakantiepark. Het oude pand moest hoognodig gerenoveerd worden. Acute woningnood, voortgaande vergrijzing en schrijnende personeelstekorten doen het ergste vrezen: hebben ouderen in de toekomst nog wel adequate verzorging en een dak boven hun hoofd?

Abel Bormans
Hoogbejaarden bivakkeren noodgedwongen in een vakantie- bungalowpark.   Beeld Marcel van den Bergh
Hoogbejaarden bivakkeren noodgedwongen in een vakantie- bungalowpark.Beeld Marcel van den Bergh

Een gebrek aan doorzettingsvermogen kan Margje Mahler, directeur van de zorggroep Apeldoorn, niet verweten worden. Ze heeft overal geprobeerd onderdak te vinden voor de 66 hoogbejaarde bewoners van verzorgingshuis De Vier Dorpen in Beekbergen. Het oude gebouw moest hoognodig worden gerenoveerd: de vale muren op de gangen wasemden nog de spruitjeslucht uit de jaren vijftig. Mahler benaderde collega-instellingen, scholen, zelfs ziekenhuizen, maar nergens was plek. ‘Toen stelde iemand de lumineuze vraag: op vakantieparken, is daar geen plek?’ Een tijdelijke oplossing was geboren.

En dus wonen Jannie Mulderij en Dinie van Gerrevink, net zoals 66 andere hoogbejaarden, nu in een vakantiehuisje in Europarcs, midden in de bossen van Beekbergen. Poes Dinges, door mevrouw Van Gerrevink meegenomen, drentelt vrolijk door de huiskamer. Tussen de vergeelde bladeren in hun tuintje is een klein houten huisje getimmerd (maker: de schoonzoon van mevrouw Van Gerrevink). Daarin leggen ze walnoten en stukjes brood om eekhoorntjes te verleiden. ‘Nee, slecht hebben we het niet’, vertelt Mulderij vanuit haar luie stoel.

Een blik op het vredige huistafereel bij Mulderij en Van Gerrevink doet voor even vergeten dat dit probleem – dat tijdelijk lijkt – voor iets groters staat. Want: als nu al vakantieparken ingeschakeld moeten worden, hoe zullen, na corona en in de verdere toekomst, alle ouderen verzorgd en gehuisvest moeten worden? De prognoses zijn ronduit alarmerend. Uit onderzoek van het Planbureau van de Leefomgeving blijkt dat tot 2040 alleen al het aantal 90-plussers tot zo’n 350 duizend mensen verdubbelt. Zij zullen, samen met alle andere ouderen, een plek moeten krijgen op een oververhitte woningmarkt. Er zullen zo’n 130 duizend verpleeghuisplaatsen bij moeten de komende twintig jaar. Mochten die überhaupt gebouwd kunnen worden, dan is nog de vraag: wie gaan al die ouderen verzorgen?

Personeelstekorten

Want personeelstekorten vormen misschien nog wel een prangender probleem dan de woningnood en vergrijzing. Ook bij de Vier Dorpen merken ze dat. ‘Vacatures zijn moeilijk te vervullen, met name op verzorgenden en verpleegkundigen’, zegt directeur Mahler. ‘Dat verhoogt de druk bij collega’s.’

En dan staan we nog maar aan de vooravond van de echte oververhitting van de arbeidsmarkt in de zorg. Volgens berekeningen van De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) moet straks een op de vier personen werkzaam zijn in de zorg om aan de zorgvraag te kunnen voldoen. Momenteel is die verhouding een op zeven.

Voor de ouderenzorg zijn de problemen het grootst: ouderenwerkers vergrijzen en een nieuwe aanwas blijft uit. Andere specialisaties in de zorg, bijvoorbeeld ic-verpleegkundigen, zijn populairder – staan als de ‘echte’ helden van de coronacrisis elke dag in de schijnwerpers – en worden vaak beter betaald.

In Europarcs worden mevrouw Mulderij en Van Gerrevink één keer per dag, om half 3 ’s middags, opgehaald. Met golfkarretjes worden ze naar de locatie op het vakantiepark gebracht om samen thee te drinken en spelletjes te spelen (Rummikub is favoriet). De grote afstanden vormen een belangrijk nadeel van de vakantieparken. ‘Ik ben slecht ter been’, zegt mevrouw Mulderij. ‘Daarom ben ik toch blij dat we hier slechts tijdelijk wonen.’

Bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) komen vaker vragen binnen: kunnen vakantieparken niet permanent worden ingezet om bijvoorbeeld ouderen te huisvesten? Sommige parken werden immers vóór corona ook al weinig gebruikt. ‘Het probleem’, zegt woordvoerder Esther Verhoeff dan, ‘is dat bij recreatieparken geen rekening is gehouden met allerlei voorzieningen die in woonwijken geregeld zijn: efficiënte ambulanceroutes en dichtbij zijnde huisartsen, winkelcentra en openbaar vervoer. Voorzieningen die juist voor ouderen belangrijk zijn.’

Oplossingen

‘We moeten efficiënter omgaan met de aanwezige woonruimte in Nederland’, zegt Mireille de Wee, voorzitter van de kerngroep Wonen en Zorg bij branchevereniging Actiz. Ze vertelt hoe er meer ruimte kan komen voor iedereen: ‘In de gemeente Bergen is het nu mogelijk om woningen te splitsen. Grote huizen waar vaak alleenstaande ouderen wonen, kunnen deels verkocht worden.’

Volgens De Wee moeten mensen van middelbare leeftijd ook indringender gaan nadenken over de vraag: ‘Wat heb ik nodig als ik een beperking krijg?’ Robotisering zal voor een deel de panacee zijn, denkt De Wee.

Daniëlle Harkes van platform ZorgSaamWonen ziet de oplossing in zorgzame woongemeenschappen waarin buurtbewoners en ouderen naar elkaar omzien, waardoor de zorg en ondersteuning langer informeel gegeven kan worden. ‘In heel Nederland zijn er inmiddels 1500 van zulke zorgcoöperaties. Hoopgevend.’

Ook helpt het als zorgmedewerkers meer tijd hebben voor de echte zorg, denkt Harkes: ‘Er gaat nu te veel tijd van zorgprofessionals verloren aan protocollen, veiligheidsvoorschriften en kwaliteitscontroles. Daarin zijn we doorgeslagen.’

Of het het zwaard van Damocles dat boven de ouderenzorg en -huisvesting hangt, überhaupt wel helemaal kan worden afgewend, zal moeten blijken. De Wee: ‘Mensen moeten zich erop voorbereiden dat we in de toekomst niet alle zorg kunnen leveren waarop we hopen.’

Waar iedereen het over eens is: de ouderwetse verzorgingshuizen zijn verleden tijd. Het nieuwe gebouw van de Vier Dorpen, dat opgeleverd wordt in het najaar, zal alleen nog maar appartementen bevatten van twee kamers of groter, vertelt directeur Mahler.

Het zal de woonkrapte in eerste instantie weliswaar iets verder doen toenemen, maar mevrouw Mulderij en Van Gerrevink zijn er niettemin blij mee. ‘In mijn vorige appartement zat ik de hele dag tegen mijn bed aan te kijken’, vertelt Mulderij. ‘Verschrikkelijk: alsof je ziek bent.’ Mevrouw Van Gerrevink knikt. ‘Al had het wel één groot voordeel: je kon er elk moment van de dag induiken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden