Nergens staat dat Iraakse president zal aftreden bij afwijzing door volk Saddam waant zich oppermachtig

'Stemt u er mee in dat Saddam Hussein president van de republiek is?' Deze kristalheldere vraag krijgt de Iraakse bevolking zondag voorgelegd in een referendum over een nieuw zevenjarig mandaat voor de Iraakse dictator....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Het stembiljet dat de zeveneneenhalf miljoen stemgerechtigde Irakezen mogen invullen, laat 'ruimte' voor twee antwoorden: ja of nee. Doet Saddam zijn belofte het Iraakse staatsbestel na zestien jaar alleenheerschappij te democratiseren, eindelijk gestand?

Het is onwaarschijnlijk. De vrijblijvende formulering op het stembiljet zal Saddam Hussein, die in 1979 na een bloedige paleiscoup door de Revolutionaire Commandoraad (RCC) van de Ba'ath-partij tot president werd benoemd, in de gelegenheid stellen zelfs een voor hem ongunstige uitslag naast zich neer te leggen. Nergens staat geschreven dat de Iraakse president, die de media naar hartelust manipuleert, moet terugtreden als de bevolking zich tegen hem uitspreekt.

Het Saddam-referendum heeft niet zozeer betekenis voor de Iraakse burgers als wel voor het internationale imago van president Saddam. De sterke man die het voorzitterschap van de Revolutionaire Commandoraad, het secretaris-generaalschap van de partij Ba'ath, het premierschap en het militaire opperbevelhebberschap in zijn persoon verenigt, toont met het uitschrijven van een volksraadpleging aan dat hij zich oppermachtig waant. Dat zijn macht onbetwist is, en dat de buitenwereld er verkeerd aan doet de verbrokkelde Iraakse oppositie (in ballingschap) politiek te steunen teneinde hem af te zetten. Doe zaken met mij, Saddam, is de boodschap van het referendum.

De timing van het Iraakse referendum komt niet uit de lucht vallen. Twee maanden geleden gonsde het in Arabische hoofdsteden nog van de geruchten dat het Iraakse regime, dat wordt gedragen door Saddams al-Takriti-clan, op instorten stond. De Egyptische president Mubarak bood zijn 'wankelende' Iraakse collega zelfs asiel aan voor het geval daarmee bloedvergieten kon worden voorkomen.

De Jordaanse koning Hussein, op zijn beurt, ging zover een Israëlische krant te vertellen dat de tijd was gekomen voor 'verandering' in Irak. De Amerikaanse regering zond een delegatie naar Amman om er bij de Jordaniërs op aan te dringen de economische banden met Saddam te verbreken. Als de Jordaanse doorvoerroute naar Irak zou zijn doorgesneden, zou Saddam niet langer aan de wurggreep van het VN-embargo kunnen ontkomen, zo luidde de Amerikaanse redenering.

Het was luitenant-generaal Hussein Kamel Hassan, de favoriete schoonzoon van Saddam Hussein, die met zijn vlucht naar Jordanië op 8 augustus voor al deze politieke opwinding verantwoordelijk was. Met deze als briljant te boek staande ex-minister, in de jaren tachtig het brein achter de Iraakse bewapeningsprogramma's en na de Golfoorlog de drijvende kracht achter de wederopbouw, dacht het wereldwijde anti-Saddam-front eindelijk de ideale opvolger voor de Iraakse president te hebben gevonden.

Riep de overgelopen generaal niet op tot de omverwerping van het bewind van zijn schoonvader? Voldeed deze Kamel Hussein Hassan niet aan alle voorwaarden die de Amerikaanse inlichtingendiensten voor de nieuwe sterke man hebben geformuleerd? Hij was immers een familielid van Saddam, een hoge militair en goed thuis in het management van de geruïneerde economie.

De generaal lijkt zijn krediet twee maanden later echter geheel te hebben verspeeld. Kamel Hassan kreeg nauwelijks voet aan de grond bij de gevestigde Iraakse oppositie, en, ernstiger voor hem, zijn schoonvader slaagde erin hem bij de Iraakse bevolking zwart te maken als een Amerikaans marionet die voor miljoenen dinars Iraakse overheidsgelden had verduisterd.

De Irakezen hebben geen enkele fiducie in types als Kamel Hussein Hassan, die uit hetzelfde systeem voortkomen als Saddam Hussein. De president speelt op de Iraakse volkswoede over de overloper in, en poogt zijn eigen mandaat te legitimeren. Maar in Irak, waar volgens VN-gegevens vier miljoen burgers dreigen dood te hongeren, is de vraag of de president moet blijven een luxe-zorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden