Neppillen vol poedersuiker

Waardeloze medicijnen overspoelen de derde-wereldlanden, soms met dodelijke gevolgen. Volgens farmaco-epidemioloog Thomas Dorlo is het tijd voor de Wereldgezondheidsorganisatie WHO om actie te ondernemen.

Samen met andere Nederlandse en Belgische wetenschappers riep de Utrechtse farmaco- epidemioloog Thomas Dorlo (28) deze maand in het British Medical Journal op de aanpak van slechte geneesmiddelen tegen tropische ziekten een prioriteit te maken. Deze week vergaderde de WHO in Buenos Aires, Argentinië, over valse medicijnen. Niet alleen een probleem van fabrikanten, maar vooral gevaarlijk voor patiënten, vindt Dorlo.


Hoe groot is het probleem van geneesmiddelen die niet aan de kwaliteitseisen voldoen?

'Schattingen zijn dat globaal 10 procent van de geneesmiddelen van slechte kwaliteit is. In Nederland is dat nihil. In landen als Cambodja of Vietnam kan het oplopen tot wel 30 procent: daar is het een soort loterij of je een goed medicijn treft of niet. En dat terwijl er wel nationale regels bestaat voor medicijnen. Producenten van geneesmiddelen weten echter dat er in zulke landen totaal geen controle is om te kijken of die regulering wordt nageleefd.'


U heeft zelf onderzoek gedaan naar een geneesmiddel tegen leishmaniasis in Bangladesh. Wat ontdekte u?

'Zo'n achthonderd mensen werden gedurende enkele maanden vanuit een overheidsprogramma met het middel Miltefos behandeld. Toen het ging opvallen dat de behandeling niet aansloeg, werden we in Nederland opgebeld door de staatssecretaris voor gezondheidszorg in Bangladesh om de medicijnen te onderzoeken. Hier in het lab in Utrecht bleek dat het werkzame middel, miltefosine, niet in de medicijnen zat. De pillen bevatten alleen maar lactose, een soort poedersuiker.'


Hoe kan zoiets?

'Dat weten we niet. Het middel was door de overheid goedgekeurd, maar waarom het geen werkzame stoffen bevatte, hebben we niet kunnen achterhalen. Het kan moedwillig zijn, ofwel om geld te besparen of om veel geld te verdienen. Maar het kan ook een foutje zijn geweest. Eigenlijk maakt het niet zoveel uit wat er precies achter zit. Het gaat om het effect, er lopen patiënten gevaar.'


Waar komt zo'n nepmedicijn vandaan?

'Dit middel is gemaakt door een van de grotere farmaceutische bedrijven in Bangladesh, een bedrijf dat ook allerlei andere geneesmiddelen op de markt brengt in Azië. Het officiële middel tegen leishmaniasis komt uit Canada en is prijzig. Bangladesh wilde het graag gebruiken, maar kon het niet betalen. Daarom zijn ze het in dat land zelf maar gaan maken. Inmiddels is die versie overigens wel van de markt gehaald.'


Zijn er meer gevallen van midde-len die niet aan de kwaliteitseisen voldoen?

'Genoeg. In januari van dit jaar werden duizenden Pakistaanse hartpatiënten behandeld met een lokaal geproduceerd geneesmiddel. Daarin was om onbekende redenen een dodelijke hoeveelheid van een geneesmiddel tegen malaria beland. Meer dan honderd mensen overleden daardoor. Er zijn ook voorbeelden van paracetamol waarin opeens toxische stoffen opdoken in andere landen.'


Hoe kan dit probleem worden aangepakt?

'Door internationaal met alle leden van de WHO een verdrag te sluiten waarin duidelijke definities worden opgenomen voor zowel geneesmiddelen die niet aan kwaliteitseisen voldoen als de middelen die vervalst zijn. Alleen zo kan er een apart actieplan worden opgezet voor die eerste categorie.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden