Opinie

Nepnieuwspolitie die geheim moet blijven is simpelweg geheime politie

Column Derk Jan Eppink

Beeld anp

De website 'EU versus Desinformatie' toonde een foto van de Russische president Poetin die zich had ondergedompeld in een ijskoud bad. Nepnieuws? Nee, eerder een heilzame kuur voor Commissievoorzitter Juncker en zijn adjudant Frans Timmermans. Minister Ollongren zoekt nog steeds Russisch nepnieuws; minister Zijlstra verzint het. Bij een massieve hackpoging op banken riepen experts: 'Russen'. Het bleek een Nederlandse jongeman.

Russofobie is oud nieuws. De Franse keizer Napoleon en de Duitse dictator Hitler schilderden Rusland af als semi-Aziatisch barbaars land. Aan het Hof van de Tsaren was Frans voertaal. Dichter Poesjkin leerde eerst Frans, daarna Russisch van zijn kindermeisje. De Russische scheepsbouw werd op Nederlandse leest geschoeid. De Russische taal zit vol leenwoorden uit West-Europese talen. Het socialistisch experiment van Karl Marx uit Trier werd niet uitgevoerd in Duitsland, maar in Rusland.

Wat veroorzaakt Russofobie? Buitenlands beleid reflecteert de binnenlandse politieke cultuur. In Rusland is dat centralisme zonder al te veel Verlichting: de burger is er voor de staat. Politiek is organisatie van wantrouwen, doorspekt met echte of vermeende samenzweringen. Zoals Nederland moralisme van binnenuit projecteert naar buiten, keert Rusland zijn historisch autoritaris-me naar buiten. Voor kleine landen aan de Russische grenzen is dat onaangenaam. De grote buurman mist schroom. Alleen China is te groot.

Opmerkelijk is dat Russofobie ooit een rechts verschijnsel was dat nu van links komt. De Sovjet-dreiging werd afgebeeld met een negatief imago van 'de Rus'. Tijdens de Koude Oorlog heette het 'liever een raket in de tuin dan een Rus in de keuken'.

De politieke linkerzijde, vooral de vredesbeweging, wilde 'dialoog'. Soms sloeg begrip over in goedgelovigheid, zoals bij progressieve politici die begrip toonden voor de Berlijnse Muur. Bij communistische partijen in West-Europa lag de politieke loyaliteit bij het Kremlin. Dat gold ook voor CPN-leider Marcus Bakker. Toch werd in de Tweede Kamer een zaal naar hem vernoemd.

Nu predikt de (uiterst) rechterzijde 'begrip'. Sommigen noemen zich 'Poetinversteher', zoals Alexander Gauland van de AfD. Marine Le Pen kreeg voor haar Nationaal Front zelfs een lening uit Moskou. Zij maken dezelfde fout als Marcus Bakker en verbinden hun politieke geloofwaardigheid aan een autocratie. 'Ruslandversteher' zou een beter woord zijn. Diepere kennis van land, cultuur en geschiedenis maant vanzelf tot scepsis tegenover heersers en hun machiavellisme.

Mariya Gabriel (R) en Madeleine de Cock Buning van de Europese taskforce tegen nepnieuws. Beeld epa

Russofobie herleefde in de VS nadat Hillary Clinton de verkiezingen verloor. Democraten legden alle schuld bij 'Russia'. Clintongezinde media, zoals de New York Times en CNN die de plank volledig missloegen met hun voorspellingen, verspreiden dat narratief in het Westen, waaronder Nederland. Minister Ollongren tapt uit dat 'Russenvaatje'.

Clinton heeft de verkiezingen niet verloren wegens 'Russen' maar door eigen toedoen. Mogelijk hackten Russen de vrijwel onbeveiligde computer van de Democratische Partij. Maar alle negatieve aandacht ging tijdens de verkiezingscampagne naar Donald Trump. Zo erg dat voor hem de overwinning als verrassing kwam. Clinton verloor definitief toen ze de deplorables in de zak deed. Daar kwam geen Rus aan te pas.

Russofobie ontwikkelt ter linkerzijde een merkwaardig vijandbeeld. Democratisch congresafgevaardigde Adam Schiff stelde: 'Russen zijn voor wapenbezit in Amerika zodat Amerikanen elkaar kunnen doodschieten'. Vanwaar dat fanatisme? Traditionele media en politiek verliezen hun greep op de publieke opinie. De digitale revolutie biedt alternatieve informatiekanalen. De strijd tegen 'nepnieuws' is een ultieme poging de greep op opinievorming te herstellen. Russofobie levert het benodigde vijandbeeld voor Democraten, media, Ollongren en de 'EU versus Desinformatie'.

Europese bestrijders van nepnieuws proberen media te overtuigen koppen of teksten te veranderen omdat ze 'te kort door de bocht' zijn. Maar wie zijn zij? De agenten van 'EU versus Desinformatie' blijven geheim. De Bulgaarse EU-Commissaris tegen nepnieuws zal het Nederlands medialandschap niet kennen. Nederlandse EU-ambtenaren wel. Maar zij opereren vanachter een gordijn. Is er parlementair toezicht op de lange arm uit Brussel? Een nepnieuwspolitie die geheim wil blijven, is in feite een geheime politie. Laat 'de Russen' daar nu net veel ervaring mee hebben. Heeft de EU een nepnieuwsprobleem? Even Moskou bellen!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.