Column

Nepdemocratie

IN Montfoort

Waarom je niet moet stemmen op de waterschappen.

Een stem op een waterschap is een stem op de late Middeleeuwen. Op 1255, hun geboortejaar. Dik zeven eeuwen verder bestaan ze nog steeds, gefuseerd en verpolitiekt, en woensdag mag je op ze stemmen. Enthousiast over de nieuwe vergezichten die dat biedt, maken ze flink reclame.

Een van die waterschappen heeft de slogan 'zwemmen of stemmen' bedacht. Raap die slogan eens op: er druipt zoveel hoogmoed af dat je 'm in een droogrek moet zetten. Als je niet meedoet woensdag, loopt het land onder water. Hoogheemraadschap Rijnland heeft een internetfilm laten maken over een nakende vloedstorm. Hel en verdoemenis en een langzame verdrinkingsdood voor degenen die het wágen niet te stemmen. Kennelijk is daar budget voor.

Zoals een stervende ridder nog één keer zijn zwaard heft, zo maken de waterschappen zich groot. Het kabinet wil ze kwijt, staat op pagina 40 van het regeerakkoord. Maar kennelijk zijn de waterschappen in al die eeuwen zo taai geworden dat zelfs een daadkrachtige regering als de huidige het erbij laat zitten. 'Ik ga er niks mee doen', zei minister Schultz. Dus staren we woensdag weer naar die postfeodale vakjes op het stembiljet en kruisen in arren moede iets aan.

En dan nu in de zendtijd voor politieke partijen: de Algemene Waterschapspartij. Tot u spreekt dr. ir. Hans Middendorp, lijsttrekker. Hij zegt: 'Het waterbewustzijn is helemaal weg.' Hans maakt serieus werk van de verkiezingen, zonder apocalyptische fratsen: op zijn website staan filmpjes met uitleg, ondersteund door lekkere muziek, en hij schreef een helder boekje.

De waterschappen maken flink reclame voor de verkiezingen. Foto Toine Heijmans

We staan op een dijk bij Stompwijk: meerkoeten en Canadese ganzen op vettig land. De grond trilt bij elke stap en de dijk stort zich meters naar beneden de badkuip in van de Driemanspolder. Links drie molens uit de 17de eeuw, daarachter de flats van Zoetermeer en Leidschendam. Nergens knalt de stad zo hard op het land als hier; de A4, de A12 en de N11 krullen zich snorrend om het groen. Hans wijst naar de Vinexwijk aan de overkant: 'Die mensen daar klagen over water in hun kruipruimtes; ze hebben geen idee dat ze in een polder wonen.'

Hans heeft zijn campagnejasje aangetrokken. In 1950, zegt hij, waren er drieduizend waterschapjes. Dat had zin. Dat was democratie voor direct betrokkenen. Nu zijn er 23 gefuseerde halfdemocratische dingen, waar boeren en mensen van de Kamers van Koophandel hun vaste ongekozen zetels hebben. 'Ja, er zijn vier zetels voor de Kamers van Koophandel.'

Hij doet zijn best het te verklaren. Opheffen kan hoor, zegt hij, maar voor hem hoeft het niet. Het is allemaal historisch zo gegroeid, die waterschappen, 'zo is het nu gewoon en dus moet je er wat mee'. Als je de waterschappen opheft en er een uitvoerende dienst van maakt, zegt Hans, is er het risico dat er minder geld komt. New Orleans bezuinigde op de dijken en verdronk zowat.

Maar heb je daar waterschappen voor nodig?

Opheffen kan hoor, zegt lijsttrekker Hans Middendorp. Foto Toine Heijmans

Journalist Theo Dersjant probeerde een jaar lang het waterschap Rivierenland te doorgronden en schreef er een boek over: Oud Bestuur. Theo is een kalme, begripvolle man die stuitte op vijandigheid: een pottenkijkende journalist kunnen ze er niet gebruiken, zo zijn de waterschappen. Het is, kortom, een nepdemocratie.

Op de dijk vertelt Hans dat de waterschappen belangrijk zijn voor de heersende politieke partijen: daar zijn banen te verdelen in een tijd dat er steeds minder banen te verdelen zijn. Zo'n ex-wethouder kan dan fijn heemraad worden. Die mensen, zegt hij, gaat het niet om het water maar om een plek om te besturen. 'Er is geen PvdA-water, geen CDA-water en VVD-water; dat moet je aan deskundigen overlaten'. Vandaar zijn Algemene Waterschapspartij met apolitieke mensen die van wanten weten - zelf is hij trouwens visbioloog. 'Allemaal liefdewerk.'

Bij de waterschappen rekenen ze woensdag op een fabelachtige opkomst omdat de verkiezingen samenvallen met de provinciale: als je dan toch vakjes aan het inkleuren bent, kan die er ook nog wel bij. Doe het niet. Laat de waterschappen weten dat het over is. Er zijn geen snelwegschappen, geen rechtbankschappen, er is geen Sociaal Economisch Schap. Er is geen asielzoekersschap, er is geen Publieke Omroepschap. Er zijn alleen waterschappen, en die zijn er alleen maar omdat ze er zijn.

Een land dat leeft met water, dat voor de helft onder de zeespiegel ligt, neemt geen genoegen met een postfeodaal bestuursrelict. Laat het water over aan het ministerie dat ervoor is opgericht.

De dijk en polder bij Stompwijk: Canadese ganzen op vettig land. Foto Toine Heijmans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.