Neonazi's mengen zich tussen de modale Duitse Wutbürger

De populistische doos van Pandora

Dat hebben de Duitsers natuurlijk weer. Is er eindelijk ook in Duitsland een populistische beweging door de cocon van politieke hypercorrectheid heen gebroken, poseert de leider van die beweging als Adolf Hitler op een foto. Een gevalletje zelf-demonisering van de hoogste categorie. Exit Lutz Bachmann als aanvoerder van de Pegida-beweging in Dresden. Als het niet zo onheilspellend was, zou het tragikomisch zijn.

Wie twintig jaar geleden had voorspeld dat er in Duitse steden volksmarsen tegen buitenlanders zouden marcheren, 'Wir sind das Volk' scanderend met Duitse nationale vlaggen in de hand, zou niet zijn geloofd. Toch is dat wel wat er gebeurt. In Duitsland gaat het er direct een stukje grimmiger aan toe dan elders in Europa. Daar waar het rechtspopulisme in Nederland - wat je ook van Fortuyn, Verdonk of Wilders mag vinden - geheel van neonazi-smetten vrij is, geldt dat helaas niet voor de Duitse opstand van het populisme van dit moment. Er lopen heel foute types mee in die volksmarsen. Neonazi's mengen zich tussen de modale Duitse Wutbürger. Dit maakt het voor Gevestigd Duitsland tamelijk makkelijk om die hele Pegida-beweging in een donkerbruin daglicht te stellen.

Op een bepaalde manier vind ik het wel ontroerend om te zien dat de Duitse Gutmenschen enorme hoeveelheden demonstranten op de been krijgen tegen die anti-islamitische Pegida-beweging. Vooral in West-Duitse steden is de NoPegida-beweging veel omvangrijker dan de Pegida-aanhang. Het anständige Duitsland wil de wereld laten zien dat Duitsland 'tolerant, vielfältig und weltoffen' is. Men komt op voor het Goede Naoorlogse Duitsland. Zelfs de populistische tabloid Bild Zeitung gaat vol op het orgel tegen Pegida. De 'Pegidisten' worden gedemoniseerd als nazi-achtige domme ossi's, die het Europese Duitsland door het slijk halen.

Maar feit blijft: ook in Duitsland is nu de Doos van Pandora geopend. De politieke vertrouwens- en representatiecrisis heeft het kernland van de Europese Unie bereikt. Ook daar voelen velen zich verlaten en verraden door 'het Establishment' en is er nu een volksopstand tegen de gevestigde politieke orde uitgebroken. Met migratie en de Europese Unie als de gebeten honden. Pegida voegt zich in het rijtje Front National, UKIP, PVV en 'Zweden-Democraten'. Vrijwel overal in Europa staan de uitdagers van de gevestigde politiek klaar in de wachtkamers van de macht. Hoe labiel wil je de Europese samenleving hebben?

Je had mogen verwachten dat deze ongekende populistische dreiging tot grote behoedzaamheid aanleiding zou hebben gegeven. Maar is 'het Establishment' wel echt onder de indruk? Daaraan valt serieus te twijfelen. Er wordt veel lippendienst bewezen aan de opstand van populistisch onbehagen en democratische vervreemding, maar goed beschouwd denderen de gevestigde politiek en de kaste van beleidsmakers gewoon door. Alsof we nog altijd over een heel stabiele samenleving beschikken. Met een groot aanpassings- en incasseringsvermogen.

Vorige week nog schoot ECB-president Mario Draghi vanuit Frankfurt met zijn bazooka duizenden miljarden euro's Europa in. Als een kunstsneeuwmachine. En dit geheel tegen de wil van Noordelijk euroland, koningin Angela Merkel voorop. Je moet maar durven om de Europese verhoudingen, en dan met name de Duits-Franse samenwerking, zo op de proef te stellen.

Net zo onbekommerd is men in Brussel bezig de Europese interne markt uit te breiden tot een Transatlantisch markteldorado, op maat gesneden voor het Grote Internationale Bedrijfsleven. Het zogenaamde TTIP-verdrag tussen de VS en de EU. De bevolking is de draad in Europa toch allang kwijt, dus kunnen we net zo goed nog wat stappen verder zetten. En de democratie dan? Dat is zo twintigste-eeuws.

Ik vrees dat het nationaal weinig beter is. Zelfs NRC Handelsblad schreef onlangs - zichzelf revancherend -, dat de nationale beleidsmakers bezig zijn om Nederland in te richten als een exclusief paradijs voor D66-achtigen: zelfredzame, financieel zekere burgers, voor wie keuzevrijheid het hoogste goed is. En dus wordt de gemiddelde Nederlander geconfronteerd met een permanente afbraak van sociale bescherming en collectieve zekerheid. Van sociaal leenstelsel en Zorgwet tot aan het allernieuwste: een 'individueel pensioen op maat' waar de SER nu op studeert.

Ga vooral zo door. Kijk weg van de populistische olifant in de Europese samenleving. Democratie is voor populisten. Leiderschap voor technocraten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.