Neonazi's en skinheads steunen Joesjenko

Viktor Joesjenko krijgt steun van extreem-rechts. Dat wekt onrust in de joodse gemeenschap van Kiev. 'Als wij ons met politiek bemoeien, krijgen we problemen...'

'Welcome to Hell', staat met grote rode letters geverfd op een legertent in het tentenkamp dat nog altijd de centrale Kresjtsjatik-straat in Kiev blokkeert. Hier slapen tijdens deze oranje revolutie ongeveer veertig neonazi's, skinheads en ultranationalisten, enthousiaste aanhangers van presidentskandidaat Viktor Joesjenko. Binnen in de tent staat een lange tafel die voorzien is van hakenkruizen, White Power-symbolen en adelaars.

'Het is nu duidelijk dat Joesjenko heeft gewonnen, maar wij gaan pas weg als hij officieel is geïnaugureerd', zegt Sergej Zavidi, een 24-jarige bouwvakker uit Charkov die zichzelf ultranationalist noemt. 'Ik steun Joesjenko omdat hij een sterke leider is. Hij heeft beloofd dat hij de kinderbijslag tien keer hoger zal maken. Dat is van cruciaal belang, in Oekraïne worden veel te weinig kinderen geboren. Daarnaast hoop ik dat hij het onderwijs zal verbeteren.'

Aanvankelijk waren de organisatoren van de revolutie een beetje achterdochtig over de komst van de neonazi's. Maar al snel kreeg de groep een officiële taak: ze maken deel uit van de bewaking van het tentenkamp. 'We hebben veel met de andere groepen hier gepraat en begrijpen elkaar nu beter', zegt Anton Okorokov, die een hakenkruis op zijn achterhoofd heeft geschoren. 'De revolutie heeft ons goed gedaan. Vroeger werden wij altijd gemeden. Nu realiseren ze zich dat wij een kracht zijn die heel behulpzaam en nuttig kan zijn.'

Okorokov steunt Joesjenko omdat hij orde zal brengen. 'Hij zal Oekraïne democratischer maken. En ik ben ook helemaal voor de markteconomie. Het enige waarin wij met hem van mening verschillen, is dat wij vinden dat Oekraïne alleen voor Slavische volken is. De zwarten en de joden horen hier niet.'

Dit soort uitspraken zijn extra beladen in Kiev, waar een SS Einsatzgruppe, geassisteerd door eenheden van de Waffen-SS en Oekraïense politiemensen, op 28 en 29 september 1941 ruim 33 duizend joodse mannen, vrouwen en kinderen executeerden aan de rand van het Babi Yar-ravijn. Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er in Kiev 150 duizend joden, nu zijn dat er volgens de joodse gemeenschap vierduizend.

Eli Zjoebinski, een joodse student uit Kiev, vindt het moeilijk te accepteren dat skinheads en neonazi's zo prominent deel uitmaken van de revolutie. 'Toen wij tijdens de grote demonstraties in het tentenkamp eten uitdeelden, stonden ze op tien meter afstand naar ons te kijken. Maar ze lieten ons met rust.' Zjoebinski staat voor de Centrale Synagoge in Kiev, een gebouw uit 1898 dat tijdens de sovjetoverheersing dienst deed als poppentheater. Sinds 1991 is het weer in gebruik genomen.

In de school van de synagoge vertelt rabbi Chaim Pikovski dat de joodse gemeenschap in Kiev door de jarenlange sovjetoverheersing op religieus niveau nog erg onderontwikkeld is. Hij is zelf Israëliër, net als de hoofdrabbi en alle docenten. 'Wij leiden nu vijftien jongemannen op die ons in de toekomst kunnen gaan vervangen. Dat is heel weinig, maar het is een begin.'

Na de tweede verkiezingsronde van 21 november heeft een groepje skinheads de synagoge bekogeld met stenen en ijzeren staven. De vernielingen zijn nog zichtbaar, vijf grote ramen zijn stuk en er zijn brokstukken uit de gele muur geslagen.

Zjoebinski heeft deze verkiezingen niet gestemd. 'De meeste joden hebben besloten om neutraal te zijn. Zodra wij ons met politiek gaan bemoeien, krijgen we problemen. Wij steunen degene die het Oekraïense volk gekozen heeft.' Tijdens de revolutie hielp de synagoge de mensenmassa aan voedsel en onderdak. 'Uit medemenselijkheid, niet vanwege de politiek. Wij hielpen aanhangers van beide kandidaten.'

De joodse gemeenschap was officieel neutraal deze verkiezingen, ook omdat er onderling grote verdeeldheid was, zo bevestigt een leidinggevende in de synagoge die anoniem wil blijven. Janoekovitsj had als voordeel dat hij geen nationalist is, maar hij dreigde Oekraïne te isoleren en zou op zoek kunnen gaan naar partners in de Arabische wereld. Maar ook tegen Joesjenko bestaat veel achterdocht. Antisemitisme tiert welig in het nationalistische westen van Oekraïne, waar Joesjenko veel aanhang heeft.

Joesjenko heeft eerder dit jaar veel krediet verloren. Hij verzette zich aanvankelijk tegen een regeringsbesluit om de nationalistische krant Silski Visti te verbieden, nadat daarin een zeer antisemitisch artikel had gestaan. Pas na een paar weken uitte ook Joesjenko kritiek op de krant en schaarde hij zich achter het verbod. Om de achterdocht in de joodse gemeenschap te bestrijden, ontsloeg hij vervolgens zijn coalitiepartner Oleh Tyaniboh, leider van een kleine ultranationalistische partij.

Op 9 december had de joodse gemeenschap beide presidentskandidaten uitgenodigd om in de synagoge aanwezig te zijn bij het aansteken van de Chanoeka-kaarsen. Janoekovitsj liet niets van zich horen. Joesjenko kwam wel, samen met zijn Amerikaanse echtgenote Katerina en twee van zijn vijf kinderen. 'Dat stelden wij erg op prijs', zegt Zjoebinski. 'En dat was niet alleen vanwege de verkiezingen. De afgelopen drie jaar is Joesjenko tijdens de Chanoeka telkens op bezoek geweest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden