Neoliberaal Macron hult zich plots in mantel van Karl Marx

Franse bloed kruipt waar het niet gaan kan

Bijna niemand had dat verwacht: een soort neoliberaal aan het roer in Frankrijk. Maar nu hij een tijdje in het zadel zit, blijkt Macron uit een heleboel andere ideologische vaatjes te kunnen tappen.

Foto afp

Het Franse bloed kruipt waar het niet gaan kan. Ook bij Emmanuel Macron. De nieuwe Franse president presenteerde zich bij zijn aantreden als de heraut van een nieuwe tijd. Hij brak met de oude partijen, vormde een beweging, was niet links of rechts en zou zijn land moderniseren en liberaliseren.

Maar het reëel existerende Macronisme bestaat deze zomer vooralsnog uit twee bestofte pronkstukken uit de antiekkast van het Franse staatsinterventionisme: hij nationaliseert een scheepswerf en probeert met staatssteun een noodlijdende fabriek te redden. Macrons nieuwe Frankrijk lijkt verdacht veel op het oude.

De rest van Europa fronst de wenkbrauwen. Het meest verrast werd het eind vorige week door de 'tijdelijke nationalisatie' van de Franse scheepswerf STX in Saint Nazaire bij Nantes. Hiermee wil Macron voorkomen dat de werf wordt overgenomen door de Italiaanse scheepsbouwer Fincantieri. De president verdedigt de spectaculaire stap met een verwijzing naar het strategisch belang van STX.

Anachronisme

Maar dat kan niet verhelen dat rond de nationalisatie de geur van het anachronisme hangt in een Europese Unie die de afgelopen decennia juist in het teken stond van privatisering en het afstoten van staatsbedrijven.

Ook wordt met verbazing gekeken naar de moeite die Macron doet om GM&S Industry, een zieltogende fabriek voor auto-onderdelen, van de ondergang te redden. De Franse regering prest Renault en Peugeot, de autobedrijven waarin de staat een aanzienlijk belang heeft, miljoenenorders te blijven plaatsen bij GM&S.

Deze actie staat haaks op uitspraken die Macron als presidentskandidaat deed. Hij zei toen geen 'demagogie' te willen bedrijven door gemakkelijke beloften te doen over het redden van verouderde fabrieken. Zijn woorden van toen worden gelogenstraft door zijn daden van nu.

Het Franse parlement komt samen in het Paleis van Versailles. Foto AFP

Karl Marx

Verwonderd vraagt de buitenwereld zich af wat zij moet denken van de Angelsaksische liberaal die zich opeens hult in de mantel van Karl Marx. Toch zou het te vroeg zijn om Macron af te schilderen als de zoveelste politieke oplichter die als president een heel ander lied zingt dan als kandidaat.

Mogelijk probeert hij heel slim wat krediet te winnen voor hij over een paar weken zijn arbeidsmarkthervormingen presenteert. Die vormen al lang een van de heetste hangijzers in de Franse samenleving en als zodanig de grote lakmoesproef voor Macron als hervormer. 'Het is duidelijk dat de nieuwe regering niet wil dat in de eerste weken van haar mandaat al meteen een onderneming ten onder gaat', citeert een krant een bron uit het Franse bedrijfsleven.

Gewiekst is de jonge Franse president zeker. Hij lijkt de dialectiek in zijn bloed te hebben zitten, zo handig speelt hij met tegenstellingen. Hij presenteert zich als een modernist maar spiegelt zich met pompeuze optredens in Versailles als de hedendaagse versie van de 17de-eeuwse Zonnekoning. Hij voerde campagne als anti-populist maar strijdt als een Marine Le Pen voor een betere bescherming van de eigen burgers tegen wat hij noemt de oneerlijke concurrentie door goedkope Poolse arbeiders.

Macron is een kosmopoliet, maar als een nationalist maakt hij zich binnen de EU sterk voor instrumenten om 'buitenlandse investeringen te screenen met het doel risico's voor de nationale veiligheid te beperken'. Hij was voor Europa de anti-Trump maar hij streelde als geen ander Trumps ijdelheid en dorst naar erkenning door hem uit te nodigen voor de militaire parade van de 14de juli.

Macron laat zich niet zo gemakkelijk in een hokje plaatsen. Ideologisch gezien is hij op dit moment een van de interessantste en spannendste leiders in Europa. Hij paart de Franse Colbertistische traditie van staatsinmenging met het besef dat neoliberale markthervormingen nodig zijn, maar vergeet daarbij niet de populistische behoefte aan het beschermen van burgers tegen de nadelen van globalisering en internationale concurrentie. De tijd zal leren wat uit deze ideologische alchemie voortkomt.

Meer lezen over de Franse president?

Wat voor president wordt Emmanuel Macron?
Macron heeft een ongelooflijke prestatie geleverd. Drie jaar geleden totaal onbekend bij het grote publiek, nu president van de Republiek. Lees hier het uitgebreide profiel geschreven door Frankrijkcorrespondent Peter Giesen.

Opinie: Macron is geen populist maar juist een pluralist
Dat Macron zich afzet tegen alle gevestigde partijen is in Frankrijk niet populistisch, maar onvermijdelijk, volgens dit opiniestuk.

Macron, een president die oreert over grote lijnen
Het gaat anders in Frankrijk onder Macron: de jonge president oreert in zijn eerste 'State of the Union' over de grote lijnen van zijn beleid in de pracht en praal van Versailles. Dit zijn de belangrijkste ambities.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.