Nemen robots de journalistiek over?

Journalistiek Nieuwsschrijvende robots

Sommige nieuwsberichten worden nu al geschreven door computers. Een zegen of een ramp voor de journalist?

Maken robots journalisten binnenkort overbodig? Persbureau Associated Press (AP) kondigde eind juni aan de kwartaalcijfers van bedrijven voortaan automatisch te genereren. Zonder tussenkomst van journalisten worden voortaan elk kwartaal 4.400 economische nieuwsberichten gepubliceerd.


Automatische berichtgeving is een snelgroeiende techniek, die nu nog op kleine schaal wordt gebruikt in de journalistiek. De Los Angeles Times schrijft automatische berichten voor elke moord die in de stad plaatsvindt. Daarin wordt de leeftijd, doodsoorzaak en plek van overlijden vermeld. Bij gevallen die meer nieuwswaardig zijn, worden de teksten handmatig aangevuld. Een vergelijkbaar systeem gebruikt de krant voor aardbevingen.


Automated Insights, dat de economische berichten voor AP genereert, maakt ook automatische sportverslagen. Op basis van de vele statistieken die worden bijgehouden, van doelpuntenmakers tot afgelegde afstand per speler, worden sportverslagen uitgeschreven. Ook Wikipedia is deels door computers geschreven. Miljoenen korte artikelen over Filipijnse dorpen en zeldzame diersoorten zijn automatisch aangemaakt.


Hoewel de toepassingen toenemen, is de achterliggende techniek niet zo geavanceerd, stelt computerlinguïst Emiel Krahmer van de Universiteit van Tilburg. 'Ze gieten een aantal gegevens in een mal, een voorbeeldtekst. Soms wordt wat afgewisseld met woord- en zinvolgorde, om enige variëteit aan te brengen. Technisch gezien is het niet ingewikkelder dan wat we jaren geleden al konden.' Het gebruik is in een stroomversnelling beland doordat steeds meer cijfers op internet staan.


AP kan dankzij de nieuwe systemen berichten leveren zonder menselijke inspanning. Toch stelt het persbureau dat de automatisering niet ten koste gaat van journalisten. Die richten zich nu op het uitdiepen van nieuws, in plaats van het schrijven van standaardberichten. Zo zou automatisering een kwaliteitsimpuls mogelijk maken.


Ook Piek Vossen, professor computerlexicologie van de Vrije Universiteit, trekt die conclusie. 'De techniekontwikkeling is complementair. Computers kunnen heel snel informatie verzamelen. Journalisten kunnen deze vervolgens in kaart brengen en duiden.' Automatisering stelt journalisten in staat sneller te publiceren en zich te richten op achtergrondverhalen.


Krahmer voorspelt een grote rol in het bieden van lokaal nieuws. 'Via computers kan veel persoonlijker nieuws worden geproduceerd. Bijvoorbeeld verslagen van sportwedstrijden op amateurniveau en een weerbericht voor in de buurt, het type hyperlokale berichtgeving dat journalisten nu niet leveren. Verslagen kunnen ook gepersonaliseerd worden. Zo kan het voor fans van de winnende ploeg anders worden opgeschreven dan voor die van de verliezer.'


Zolang robots geen creatieve teksten kunnen schrijven of emoties kunnen overbrengen, blijven journalisten beter leesbaardere verhalen schrijven. Zoals New York Magazine het uitdrukte: 'De verhalen die hedendaagse robots kunnen schrijven, zijn eerlijk gezegd de verhalen die mensen toch verschrikkelijk vinden om te maken.'


Maar de technische ontwikkelingen staan niet stil. De journalistieke en schrijvende tekortkomingen van computers kunnen op termijn worden weggewerkt, voorspellen anderen. Kris Hammond, technisch directeur van Narrative Science, een van de grote partijen op het gebied van automatische berichtgeving, voorspelde in Wired dat computers op korte termijn ook romans kunnen schrijven. Hij waagde zich zelfs aan de voorspelling dat een robot een Pulitzerprijs zal winnen.


Vossen lacht om die suggestie. 'Een Pulitzerprijs winnen gaat wel heel ver. Computers kunnen met trucjes bijvoorbeeld poëzie genereren, maar die begrijpen ze niet. Echt creatief schrijven is een stuk ingewikkelder.'


Krahmer ziet daar wel mogelijkheden voor. Zo kunnen computers nieuwe metaforen genereren door analyse van oude metaforen. Al sinds de jaren tachtig wordt op dat terrein onderzoek gedaan. Toch liggen computergeschreven romans niet voor de hand. 'Mensen zijn goed op het terrein van creativiteit. Computers zijn goed in herkenning van patronen. Dat maakt de inzet van computers op andere terreinen logischer.'


Hij voorziet dat belangrijke nieuwsberichten door mensen geschreven zullen blijven worden, maar is voorzichtig met voorspellingen. 'Ik dacht altijd dat een computer geen roman kan schrijven. Dat denk ik nog steeds. Maar een bouquetreeks moet eigenlijk wel kunnen. Die volgen een vast stramien met vergelijkbaar plot en dialogen. De computer hoeft bij wijze van spreken enkel de dokter door een advocaat te vervangen en hij heeft automatisch een nieuw deel uit de reeks gegenereerd.'

Extra: Bot or not

Herken de robotdichter, die uitdaging biedt de quiz 'Bot or not' op botpoet.com. De website schotelt gedichten voor met een simpele vraag: is het geschreven door een mens of een robot? Het beste robotgedicht wordt door 70 procent van de bezoekers aan een mens toegeschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.