Nek-aan-nekrace in Duitsland

Zondag kiest Duitsland een nieuw parlement. De coalitie van bondskanselier Angela Merkel is allerminst zeker van een meerderheid. Welke opties zijn er? En wat is het mysterie van Merkel?

BERLIJN - De Duitse verkiezingen van zondag beloven een nek-aan-nekrace te worden. Volgens de laatste peilingen schommelen de drie oppositiepartijen tezamen rond 45 procent van de stemmen. Ook de regeringscoalitie van CDU/CSU en FDP van bondskanselier Angela Merkel staat op 45 procent.


Het grote vraagteken vormt morgen het resultaat van de nieuwe partij Alternative für Deutschland (AfD). In de opiniepeilingen van ZDF-Politbarometer, Forsa en Allensbach staat de eurokritische AfD nu nog net onder de kiesdrempel van 5 procent.


Weet de partij van Bernd Lucke deze barrière niet te nemen, dan is er weinig aan de hand voor Merkel. Omdat een coalitie van Die Linke, SPD en Groenen niet voor de hand ligt, kan zij haar derde termijn als bondskanselier ingaan.


De liberalen van de FDP moeten dan wel boven de kiesdrempel uitkomen. Zo niet, dan wordt Merkel vrijwel zeker gedwongen tot samenwerking in een 'Grote Coalitie' met de SPD. In de meeste peilingen staat de FDP net boven de Sperrklausel.


Enige voorzichtigheid bij al deze peilingen is op zijn plaats, zal vooral Merkel beseffen. Bij de twee voorgaande Bondsdagverkiezingen stond zij als CDU-lijsttrekker vooraf stevig op kop. Hoewel ze op beide verkiezingsdagen nog steeds de meeste stemmen vergaarde, waren dat het er veel minder dan haar door de opiniepeilers was voorspeld.


Vooral in 2005 eindigde de unie van CDU en CSU maar nipt voor de SPD. Tijdens het afsluitende televisieprogramma met de hoofdrolspelers, de zogeheten Elefantenrunde, duurde het vervolgens even voordat de zittende SPD-bondskanselier Gerhard Schröder zijn verlies aan 'Frau Merkel' wilde toegeven.


Als de Duitser morgen rechtstreeks op een kandidaat had mogen stemmen, was Merkel met vlag en wimpel geslaagd voor haar derde ambtstermijn. Liefst 54 procent van de Duitsers ziet haar graag terugkeren. Haar grootste tegenstrever, Peer Steinbrück van de SPD, komt niet verder dan 28 procent.


DE MEEST VOOR DE HAND LIGGENDE DUITSE COALITIES: VAN ZWART-GEEL TOT ZWART-BLAUW


zwart (cdu/csu) en geel (fdp)

Dit betekent een voortzetting van de huidige coalitie, de wens van bondskanselier Angela Merkel en de partijleiding van de liberale FDP. Maar het wordt krap. De FDP is na de recente deelraadverkiezingen in Beieren helemaal in zwaar weer terechtgekomen. De liberalen bleven daar ruim onder de kiesdrempel van 5 procent. Maar Beieren is geen Duitsland, 'de klokken tikken er anders', toch is men bij de FDP behoorlijk nerveus. De FDP werft nu voor de 'tweede stem' van de CDU-kiezer. In Duitsland brengt de kiezer twee stemmen uit, één op een kandidaat uit het eigen kiesdistrict, de tweede op een partij. Merkel is er niet blij mee. 'Wij schenken geen stemmen', zei zij voor haar doen ietwat hautain. Het zou de positie van haar eigen CDU kunnen verzwakken.


zwart (cdu/csu) en rood (spd)

Een flink deel van de Duitsers ziet deze coalitie wel zitten. Samen zullen de twee partijen goed zijn voor zeker 65 procent van de stemmen (CDU/CSU rond 40 procent, SPD iets onder de 30 procent). Merkel heeft tussen 2005 en 2009 al eens leiding gegeven aan een Grosse Koalition. Haar huidige opponent Peer Steinbrück was haar minister van Financiën. De samenwerking was goed. De SPD mag het beleid van Merkel nu bekritiseren, als het de Europese problematiek betrof, stemde de fractie van de SPD steeds in met de maatregelen van Merkel. De verkiezingsprogramma's van beide partijen lopen uiteen, in de dagelijkse praktijk kunnen beide middenpartijen redelijk door één deur, mits die maar breed genoeg is. Ander voordeel: met de SPD bezit Merkel weer een meerderheid in de Bundesrat, zeg maar: de Duitse Eerste Kamer. Of Steinbrück opnieuw onder Merkel wil werken, is ongewis.


rood (spd), geel (fdp) en groen (groenen)

De zogeheten stoplichtcoalitie, met SPD-leider Steinbrück als bondskanselier. Het is een kleurcombinatie waarover je weinig hoort. De FDP, die deze combinatie afwijst, wordt gezien als de D66 van Duitsland, maar die vergelijking gaat mank. De FDP is een 'mannenpartij', geworteld in de zakenwereld, met rechtsere denkbeelden dan die van de democraten in Nederland. Toch kan deze combinatie komen bovendrijven als Merkels CDU/CSU zondag minder stemmen haalt dan voorspeld.


rood (spd), rood (die Linke) en groen (groenen)

Wordt vooral door de leiding van de SPD van de hand gewezen. Die Linke hebben een te extreem (buitenland-)programma. Met de Oost-Duitsers binnen die Linke zijn nog wel zaken te doen, zegt de SPD. Maar de voorlieden van de partij in het westen, vaak afvallige SPD'ers, zijn volgens Steinbrück en consorten onbetrouwbaar. Rood-rood-groen bezit volgens recente peilingen wél een meerderheid. Grote vraag: hoe gretig is Steinbrück om bondskanselier te worden? En wil Linke-voorman Gregor Gysi ook eens achter de knoppen zitten?


zwart (cdu/csu) en blauw (alternative für deutschland, afd)

AfD is de sensatie van de verkiezingscampagne. De eurokritische partij van Bernd Lucke is nog geen half jaar oud. De 'Rechtspopulisten' staan in de laatste peilingen net onder de kiesdrempel, maar de dolende kiezer kan in het afgesloten kieshokje wel eens besluiten deze partij zijn 'gordijnbonus' te gunnen. Wat als de partij een resultaat neerzet van boven de 10 procent en de FDP wegvalt? AfD in een gedoogpositie van Merkel III, of... zwart-blauw? Die revolutionaire kleurcombinatie zou somber nieuws zijn voor Europa - en Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden