Negeren beladen thema's deed PvdA en D66 geen goed

Bolkesteins triomftocht door de provincies bewijst dat de campagnestrategie de VVD geen windeieren heeft gelegd. PvdA-fractievoorzitter Wallage vatte de VVD-strategie de avond van de verkiezingsdag samen onder het motto: 'Wie zich scherp profileert, profiteert'....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

Tegenover het succes van de VVD staat een nederlaag van PvdA en D66. De progressieve partijen kwamen niet boven het geluidsniveau van Bolkestein uit en slaagden er inderdaad niet in de kiezer naar de stembus te krijgen.

Nu loopt de linkse kiezer nimmer warm voor de provinciale-statenverkiezingen. Maar door de ruk naar rechts, die Nederland maakte, is deze zwakke plek van PvdA en D66 - het electoraat van CDA en VVD komt wel trouw op - pijnlijk zichtbaar geworden.

Booming Bolkestein had lak aan codes en taboes in de statencampagne. Zo verscheen de VVD-leider op de ochtend van verkiezingsdag doodgemoedereerd in de Ontbijtshow. Het was de dagen daarvoor al moeilijk geweest om langs Bolkestein te zappen, maar dit laatste televisie-optreden vond zelfs fractiegenoot Benk Korthals, wat aan de brutale kant.

De normale parlementaire agenda bood Bolkestein stof te over om campagne te voeren. Zijn vermogen om one-liners te verzinnen kwam hem goed van pas in het debat over de orgaandonatie ('het lichaam is niet van de staat') en de strijd om het tracé van de A 73 bij Roermond ('randstedelijke arrogantie').

Bolkesteins aanpak bracht zijn coalitiepartners in de verdediging. PvdA-premier Kok begon de campagne met een electorale duwtje in de rug, vanwege zijn optreden als vader des vaderlands tijdens de watersnood. Maar dat water en kiezersgunst ebden gelijktijdig weg. Kok timmerde nog wel aan de weg via zijn wekelijkse persconferentie en door het lijstje oude interviewaanvragen af te werken. Maar veel verder dan vage verhalen over het belang van ondersteuning van de koopkracht van de minima en defensieve vermaningen aan het adres van Bolkestein kwam de minister-president niet.

Illustratief voor de afwachtende houding van de PvdA is Koks opmerking, vorige week, over de 'niet erg verheffende stormen van Bolkestein'. Kok: 'Misschien is er een aanzwellende neiging om op weg naar de verkiezingen van 8 maart de dingen wat harder te laten klinken. Dus het einde is in zicht.'

Het was bewust beleid van de PvdA. In zijn rol als minister-president, boven de partijen, kon Kok zijn cameragenieke capaciteiten niet inzetten in de statencampagne. Die les heeft de PvdA getrokken uit de teloorgang van het CDA.

Maar ook fractievoorzitter Wallage hield zijn kaken op elkaar. Dat hing ook samen met het onderwerp dat VVD-leider Bolkestein aansneed in de campagne: asielzoekers. In 1994, het jaar van de drie verkiezingen achter elkaar, had nog de stilzwijgende afspraak bestaan dat een dergelijk, licht explosief thema niet zou worden aangeroerd.

En omdat de sociaal-democraten weigerden de VVD-leider in dit zaaltje te volgen, moesten zij tandenknarsend toezien hoe Bolkestein met links regeert, maar zich rechts manifesteert.

D66 worstelde met hetzelfde probleem. Afgelopen maandag, op de slotavond van de D66-statencampagne, zei fractievoorzitter Wolffensperger: 'Ik ben er verdrietig om dat Bolkestein zijn partij probeert te profileren met zo'n onderwerp. Het is licht demagogisch om het onderwerp zou uit te vergroten.'

Bolkestein wimpelde intussen klachten over zijn stijl en onderwerpkeuze af. 'Wie klaagt over de toonhoogte, heeft geen argumenten', zei hij.

PvdA en D66 troosten zich met de gedachte dat Bolkesteins zweefvliegtuigje toevallig in een opgaande termiek is geraakt. Premier Kok zei dat met zoveel woorden in een terugblik op de statenverkiezingen.

Maar hij vergeet dat politieke partijen jarenlang aan de desinteresse van de kiezer hebben gebouwd, door beladen onderwerpen stelselmatig van de politieke agenda te weren. PvdA en D66 zouden zich niet moeten beklagen over de lage opkomst bij de verkiezingen. Als ze eerlijk en helder het debat aangaan, dan wakkert dat vanzelf de politieke interesse van de burger aan.

Milja de Zwart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.